Meer bevoegdheden voor AIVD en MIVD, maak jij je zorgen om je privacy?
De Tweede Kamer behandelde donderdag voor het eerst de Wet bescherming nationale veiligheid, die de bevoegdheden van de AIVD en de MIVD flink verruimt. De vierhonderd pagina's tellende wet maakt het mogelijk dat de diensten straks digitaal kunnen binnendringen en meekijken bij niet-verdachte personen. Maak jij je zorgen om je privacy door deze wet?
Niet verdachte burger onder de loep (@Gemini-AI-impressie)
Beveiligingsexpert en oud-toezichthouder Bert Hubert waarschuwt dat het toezicht op de diensten door de nieuwe wet wordt beperkt.
Vervanging huidige wet en aanpassing naam
De wet vervangt de huidige Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten uit 2017. Eerder heette de wet 'Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten'; onlangs is daar 'bescherming nationale veiligheid' aan toegevoegd. Hubert noemt die naamswijziging veelzeggend: politieke partijen kunnen daardoor moeilijk tegen de wet stemmen, omdat niemand tegen het beschermen van de nationale veiligheid is.
Meer bevoegdheden voor AIVD en MIVD
Het kabinet motiveert de wet met de groeiende dreiging vanuit landen als Rusland, China en Iran, die volgens het kabinet kennis zouden kunnen misbruiken voor bijvoorbeeld wapensystemen. Defensieminister Yesilgöz stelt dat de diensten sneller en gerichter kunnen reageren op wat de wet 'evidente tegenstanders' noemt, zoals Russische hackers, Chinese spionnen en aanslagplegers. Volgens Hubert konden de diensten ook onder de huidige wet al onderzoek doen bij niet-verdachten, bijvoorbeeld door de werkgever van een doelwit te hacken, al moest dat uitgebreid worden onderbouwd. Met de nieuwe wet komen meer mensen in beeld, onder meer via breed onderzoek waarbij kunstmatige intelligentie wordt ingezet.
Toezicht verandert van vorm
Bij de aankondiging van de wet meldde het kabinet dat er nieuw toezicht komt: een onafhankelijk College van Toetsing en Toezicht (CTT), dat onderzoeken kan stopzetten bij onregelmatigheden. Dit orgaan vervangt de huidige CTIVD en de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden. Hubert stelt dat die wijziging in de praktijk een verzwakking van het toezicht betekent, omdat goedkeuring vooraf plaatsmaakt voor controle achteraf.
Ook de stichting Bits of Freedom uit kritiek. Volgens beleidsmedewerker Lotte Houwing is al sinds de wet uit 2017 een trend zichtbaar waarbij de diensten op grotere schaal gegevens verzamelen, terwijl het toezicht afneemt. Ze wijst er daarnaast op dat de diensten straks informatie kunnen vorderen bij publieke en private instanties, waarbij ambtenaren, werknemers of systeembeheerders strafbaar zijn als ze niet meewerken.
Onoprechte diensten, stelt Hubert
Hubert noemt de manier waarop de diensten de wet presenteren onoprecht. Volgens hem doen de AIVD en de MIVD nu alsof onderzoek naar niet-verdachten pas met de nieuwe wet mogelijk wordt, terwijl ze ook nu al zonder voorafgaande toestemming een onderzoek kunnen starten. Hij vreest dat het ontbreken van controle vooraf er op termijn toe leidt dat een parlementaire enquête moet uitzoeken hoe het heeft kunnen misgaan.
Ook het bredere gebruik van kunstmatige intelligentie door de diensten baart zowel Houwing als Hubert zorgen, omdat AI niet altijd kan verklaren waarom zij tot een bepaalde conclusie komt. Burgers en belanghebbenden kunnen via internetconsultatie.nl reageren op het wetsvoorstel.