Politiek wil af van automatische verkiezingen na kabinetsval, is dat een goed plan?
Vertrekkend Raad van State-vicepresident Thom de Graaf pleit voor een einde aan de gewoonte om na een kabinetsval direct nieuwe verkiezingen te houden. In plaats daarvan zou een nieuwe formatie tot een andere regering moeten leiden. In provincies en gemeenten leidt een gevallen coalitie al tot een nieuwe samenstelling, zonder nieuwe verkiezingen te houden. Moeten we na een kabinetsval dit voorbeeld volgen?
Tweede Kamer der Staten-Generaal (@Gemini-AI-impressie)
"Het is veel te makkelijk om weer een nieuw electoraal mandaat te gaan halen, terwijl je de opdracht hebt om er vier jaar uit te komen", zegt John Bijl, directeur van het Periklesinstituut. Volgens hem grijpen kabinetten een kabinetsval te snel aan als "makkelijke escape" naar nieuwe verkiezingen, terwijl de Tweede Kamer daar weinig over te zeggen heeft.
In provincies en gemeenten gebeurt het al anders: als daar een coalitie valt, komt er een nieuwe samenstelling zonder dat er nieuwe verkiezingen worden gehouden. De Graaf wees ook op Denemarken, waar het parlement in beginsel de hele termijn van vier jaar aanblijft en er bij een kabinetscrisis opnieuw wordt geformeerd.
Nieuwe formatie na kabinetsval zou draagvlak vergroten
Bijl denkt dat opnieuw formeren na een kabinetsval juist kansen biedt. Partijen worden dan gedwongen om weer met elkaar te praten, wat volgens hem op steun kan rekenen. "Ik denk dat er draagvlak voor zou zijn", aldus Bijl.
Hoogleraar Politieke communicatie Claes de Vreese van de Universiteit van Amsterdam, zelf afkomstig uit Denemarken, herkent dat patroon. Daar komen minderheidskabinetten en herformaties vaak voor. "Het is rustiger en het werkt goed in Denemarken, omdat mensen er aan gewend zijn."
Denemarken kent geen automatische Kamerontbinding
De Vreese legt uit dat een kabinetsval in Denemarken niet automatisch tot verkiezingen leidt. Soms stapt één partij uit een coalitie of sluit een nieuwe partij zich aan, en een kabinet kan aanblijven zolang het geen meerderheid tegen zich heeft in het parlement.
In Nederland werkt dat anders, zegt oud-politicus Gerdi Verbeet. Volgens haar zou de Tweede Kamer zelf moeten kunnen besluiten over haar eigen ontbinding. "Als het verschoven wordt naar de Kamer, is het op een betere plek."
De Graaf, die na bijna acht jaar afscheid neemt als vicepresident van de Raad van State, wordt opgevolgd door oud-CDA-leider Sybrand van Haersma Buma.