Gemeenteraadsverkiezingen, heb jij op een lokale of een landelijke partij gestemd?

De opmars van lokale partijen in Nederland lijkt niet te stuiten. Terwijl het vertrouwen in de landelijke politiek een historisch dieptepunt bereikt, kiezen kiezers massaal voor het lokale alternatief. Volgens de laatste peilingen van Ipsos I&O kunnen lokale partijen bij de gemeenteraadsverkiezingen rekenen op ruim een derde van alle stemmen. Heb jij op een lokale- of een landelijke partij gestemd? 

Gemeenteraadsverkiezingen 2026 (@Rijksoverheid)

Sinds 2010 zijn lokale partijen de onbetwiste winnaars van de gemeenteraadsverkiezingen. Waar in 2010 nog net geen kwart van de Nederlanders op een lokale lijst stemde, steeg dit bij de verkiezingen van 2022 naar ruim 31 procent. De prognose voor 2026 is nóg rooskleuriger: een verwachte groei naar maar liefst 34,5 procent.

Waarom de lokale partij wint van 'Den Haag'

Het succes is geen toevalstreffer, maar het resultaat van structurele onvrede. "Mensen die op lokale partijen stemmen, hebben vaak weinig vertrouwen in landelijke politiek," legt Simon Otjes uit, hoofddocent Nederlandse politiek aan de Universiteit Leiden.

Lokale partijen profiteren van twee cruciale factoren:

• De Proteststem: Omdat ze niet geassocieerd worden met de Haagse coalities, zijn lokale partijen het ideale vehikel voor een proteststem zonder ideologische ballast.
• Afwezigheid landelijke partijen: Vooral op de rechterflank schitteren landelijke partijen vaak door afwezigheid. De PVV doet in slechts 40 gemeenten mee, de BBB in 29 en JA21 in slechts 7. Wie rechts wil stemmen maar geen landelijke optie op het stembiljet ziet, wijkt sneller uit naar een lokale lijst.

"Zonder de ideologische bril van Den Haag kijken bewoners liever naar wie de stoep voor hun deur repareert," aldus Marcel Boogers, hoogleraar Democratie en Transitie (Universiteit Utrecht).

Lokale wortels versus landelijke kopstukken

Opvallend is dat gevestigde protestpartijen zoals de PVV, FVD en de SP het op lokaal niveau vaak afleggen tegen gewortelde lokale partijen. In de grote steden is dit effect het duidelijkst zichtbaar:

• Den Haag: Hart voor Den Haag domineert met twaalf zetels, terwijl PVV, FVD en SP elk op slechts één zetel blijven steken.
• Rotterdam: Leefbaar Rotterdam blijft met tien zetels de grootste, terwijl de PVV hier zelfs helemaal niet in de raad vertegenwoordigd is.

Volgens de experts komt dit doordat lokale partijen vaak kandidaten hebben die bekend zijn in de buurt, terwijl landelijke partijen het moeten doen met minder bekende gezichten die de lokale dynamiek missen.

Vandaag valt de beslissing

Hoewel landelijke formaties zoals GroenLinks-PvdA goede papieren hebben om de grootste te worden onder de landelijke partijen, en FVD als enige landelijke partij op substantiële winst lijkt te staan ten opzichte van vier jaar geleden, is de algemene trend helder. De kiezer kiest voor de eigen achtertuin.

Wat de uitslag vandaag ook wordt: de lokale partij is niet langer een alternatief, maar de nieuwe standaard in de Nederlandse democratie.