ELF is geopend, hoop jij op een Elfstedentocht?

Het sneeuwt, het is koud en de treinen rijden niet. Het is winter! De schaatsen worden uit het vet gehaald en de speurtocht naar natuurijs begint. Bij veel Friezen, maar ook ver buiten Friesland begint het weer te kriebelen. Op FOK! is ELF weer geopend, liefhebbers maar ook ramptoeristen halen hier herinneringen op aan eerdere Elfstedentochten en speculeren over een nieuwe editie. Hoop jij op een Elfstedentocht?

Elfstedentocht 21-02-1985, finish Leeuwarden; finish van de kopgroep v.l.n.r. Ruitenberg, Kooiman, winnaar Van Benthem en Niesten (@WikimediaCommons-NationaalArchief)

De Elfstedentocht (Fries: Alvestêdetocht) is een bijna 200 kilometer lange schaatstocht over natuurijs die wordt georganiseerd door de Koninklijke Vereniging De Friesche Elf Steden. Vanwege de afstand en vanwege het heroïsche karakter wordt de Elfstedentocht ook wel "De Tocht der Tochten" genoemd. Leeuwarden, de hoofdstad van Friesland, is vanouds de start- en aankomstplaats.

De Elfstedentocht werd voor het eerst (officieel) in 1909 gereden en wordt maximaal eenmaal per winter gehouden. In totaal is de tocht tot nu toe vijftien maal verreden. De meest recente tocht vond plaats in 1997. Er heeft nog nooit zo veel tijd tussen twee edities gezeten als nu. Het oude record stond op 8070 dagen, tussen de edities van 1963 en 1985.

De tocht brengt de deelnemers langs de elf steden in Friesland die ooit stadsrechten hebben verkregen. Hoewel Drachten met meer dan 45.000 inwoners de op een na grootste plaats van Friesland is, en Heerenveen met meer dan 30.000 de vierde tellen deze plaatsen niet mee als 'stad'. Naast deze elf historische steden voert de tocht ook langs dorpen, maar de route vereist niet dat deze dorpen ook allemaal worden aangedaan. De elf steden moeten uiteraard wel allemaal aangedaan worden. Zo waren er plannen voor de – niet uitgeschreven – tocht in 2012 om tussen Sloten en Stavoren niet via het riviertje de Luts in Balk te gaan maar via de Fluessen. Omdat Balk niet tot de elf steden behoort, doet een dergelijke alternatieve route niets af aan de status van het traject: het blijft een geldige Elfstedentocht.

De eerste vier tochten, 1909-1933, en de zevende, 1941, werden tegen de klok in afgelegd; de overige tien met de klok mee. Sindsdien was de route als volgt:
Stad-Fries Afstand vanaf startpunt (km)

• Leeuwarden - Ljouwert (start) 0

• Sneek - Snits 22

• IJlst = Drylts 26

• Sloten - Sleat 40

• Stavoren - Starum 66

• Hindeloopen - Hylpen 77

• Workum - Warkum 86

• Bolsward - Boalsert 99

• Harlingen - Harns 116

• Franeker - Frjentsjer 129

• Dokkum - Dokkum 174

• Leeuwarden - Ljouwert (finish) 199

Een uitzondering hierop zijn de Elfstedentochten van 1947, 1963 en gedeeltelijk van 1986, toen tussen Hindeloopen en Workum over het IJsselmeer werd geschaatst.

Hemelsbreed is de afstand van stad naar stad slechts 155 km.

Een bekende plaats van de Elfstedentocht is Bartlehiem, doordat de schaatsers het traject van Bartlehiem naar Dokkum twee keer afleggen. De eerste keer op weg van Franeker naar Dokkum en de tweede keer weer terug in de richting van de finish in Leeuwarden. Het is niet de enige plaats waar de schaatsers twee keer langskomen, ook Birdaard en de andere dorpen langs de Dokkumer Ee worden twee keer bezocht. Het Slotergat, een kort traject tussen Sloten en het Slotermeer, wordt ook twee keer afgelegd.