Europees Hof: Rusland verantwoordelijk voor neerhalen MH17

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg heeft vastgesteld dat Rusland verantwoordelijk is voor het neerhalen van vlucht MH17 boven Oekraïne in 2014. Dit is de eerste keer dat een internationale rechtbank een oordeel velt over de rol van Rusland bij deze ramp. Het hof was unaniem in zijn uitspraak, die door Nederland was aangespannen. Daarnaast benadrukte de rechter dat Rusland het leed van de nabestaanden van MH17 heeft verergerd, onder andere door het verspreiden van desinformatie, het bemoeilijken van het onderzoek en het beperken van de toegang tot de plaats van de ramp.

Het duurde maanden voordat alle lichamen van de slachtoffers gerepatrieerd konden worden. De rechter noemde de manier waarop Rusland met de nabestaanden omging, waaronder het ontkennen van elke betrokkenheid, een "onmenselijke behandeling". Eerder hadden ook de rechtbank in Den Haag en het internationale onderzoeksteam de Russische betrokkenheid vastgesteld.

Nu ook het mensenrechtenhof Rusland schuldig heeft bevonden, kan dit leiden tot een schadevergoeding, al is de kans dat Rusland deze zal betalen vrijwel nihil, aangezien het land elke betrokkenheid bij het neerhalen van MH17 blijft ontkennen. Volgens experts blijft de uitspraak vooral symbolisch belangrijk; zij zien het als een bijdrage aan de geschiedschrijving en het tegengaan van desinformatie. Bij de uitspraak was ook een delegatie van nabestaanden aanwezig.

Vlucht MH17, die op 17 juli 2014 vanuit Amsterdam vertrok, werd boven Oekraïne neergeschoten met een Russische Buk-luchtdoelraket. Deze raket was vanuit Rusland naar het oosten van Oekraïne gebracht om lokale strijdgroepen te ondersteunen, die het wapen gebruikten om op het vliegtuig te schieten. Alle 298 inzittenden kwamen om het leven, waaronder 196 Nederlandse passagiers. Twee Russen en een Oekraïner die verantwoordelijk waren voor de raketinstallatie zijn in Nederland bij verstek tot levenslang veroordeeld.

Naast de strafzaak diende Nederland in 2020 een klacht in bij het mensenrechtenhof in Straatsburg, terwijl ook nabestaanden hier procedures startten. Zowel zij als het kabinet wilden erkenning dat Rusland verantwoordelijk is voor de aanslag, vooral omdat het land steeds iedere betrokkenheid ontkent, niet meewerkte aan het onderzoek en desinformatie verspreidde over de oorzaak. Die houding heeft extra leed veroorzaakt bij nabestaanden, stelde Nederland, en daar sloot het hof zich vandaag bij aan.

De rechter gaf aan dat het niet relevant is wie precies de Buk-raket heeft afgevuurd - een pro-Russische separatist of een Russische militair - omdat Rusland verantwoordelijk is voor het materieel. Ook nam Rusland bewust een risico door een Buk-installatie te plaatsen in een gebied waarover passagiersvliegtuigen vlogen.

Naast de MH17-zaak deed het hof ook uitspraak over drie Oekraïense klachten tegen Rusland wegens mensenrechtenschendingen. Deze zaken gingen over het Russische optreden in Oost-Oekraïne sinds 2014 en over de oorlog die begon met de invasie in 2022. Ook hierin oordeelde het hof unaniem dat Rusland schuldig is aan mensenrechtenschendingen. Volgens de rechter was Rusland onder meer verantwoordelijk voor indoctrinatie van de bevolking, onderdrukking en het systematisch ontvoeren van kinderen, die vervolgens werden geadopteerd in Rusland.

Dit is de eerste keer dat een internationale rechtbank Rusland schuldig verklaart aan mensenrechtenschendingen sinds de invasie van Oekraïne in 2022.

Onderzoek naar neerstorten MH17 Donetsk 2014 (@WikimediaCommons)