De koude Oorlog om dit stukje Noordpool

De Noordpool is in trek. Door de klimaatverandering smelt het ijs, wat nieuwe kansen creëert: het delven van grondstoffen en nieuwe scheepvaartroutes zorgen voor een toename van geopolitieke spanningen. NOS op 3 neemt je mee in de ijskoude strijd om de macht over de Noordpool.

00:00 Waarom militaire grootmachten ruziën om de Noordpool
00:59 Wie heeft de rechten op de Noordpool?
02:33 Toenemende spanningen
04:34 Militaire ontwikkelingen

De Noordpool omvat vooral zee en ijs, met steeds minder ijs. Geen enkel land bezit het hele gebied; landen bezitten territoriale wateren tot 12 zeemijl uit hun  de kusten een exclusieve economische zone tot 200 zeemijl. Rusland bezit een lange kust met veel olie en gas, maar er is discussie over wie recht heeft op een onderzeese berg onder de Noordpool. Denemarken, Canada, Noorwegen en de VS claimen ook delen van het gebied.

Tijdens de Koude Oorlog wilde Gorbatsjov vrede op de Noordpool, en samenwerking volgde via de Arctische Raad. Maar door klimaatverandering smelt het ijs snel, waardoor grondstoffen beter bereikbaar worden en nieuwe scheepsroutes ontstaan. Dit maakt de regio economisch en strategisch belangrijk.

Militair is het gebied nu veel actiever dan vroeger. Rusland beschermt zijn kustlijn met bases en raketlanceerders, en bouwt gasinstallaties. De VS versterkt ook zijn aanwezigheid met oefeningen, bases en nieuwe technologieën. Groenland is een strategische locatie waar de VS interesse in toont, ondanks weerstand van de lokale bevolking.

De NAVO breidt haar invloed uit met nieuwe leden Finland en Zweden en oefent in de regio. Ook China investeert in schepen en infrastructuur voor de Noordpoolroute, die reistijd naar Europa verkort.

Zware ijsbrekers zijn essentieel om het gebied te bevaren; Rusland heeft er tientallen, en ook de VS, NAVO en China investeren hierin. De strijd om de Noordpool is begonnen en zal voorlopig doorgaan.

Arctic circle (@ WikimediaCommons)