Peiling: winst voor JA21 en CDA - PVV op 30, GL/PvdA 29, VVD 22 en NSC op 0 zetels

Jippie

De ontwikkelingen rond de motie-Piri over een volledig embargo op wapenleveranties aan Israël, het toetreden van Coenradie tot JA21 en de uitsluiting van de PVV door de VVD lijken de komende maanden een grote invloed te zullen hebben op het electorale landschap.

Het is inmiddels twee weken geleden sinds de vorige peiling, die kort na het aftreden van het kabinet plaatsvond.

Sindsdien hebben zich belangrijke gebeurtenissen voorgedaan die de uitslag van de verkiezingen op 29 oktober zullen beïnvloeden:

  • De VVD sluit samenwerking met de PVV als regeringspartner uit.
  • GroenLinks/PvdA hebben een motie ingediend voor een embargo tegen Israël, wat ook de Iron Dome kan treffen.
  • Ingrid Coenradie staat als nummer 2 op de lijst van JA21.
  • Er was een felle botsing in de Tweede Kamer over de stikstofregels tussen NSC en minister Wiersma.

Dit heeft geleid tot een peiling waarin, vergeleken met twee weken geleden:

  • JA21 stijgt naar 8 zetels (+3), de hoogste score sinds 2022.
  • CDA stijgt naar 21 zetels (+2), de beste score in meer dan 8 jaar.
  • VVD daalt naar 22 zetels (-2) en keert terug naar het lagere niveau van een half jaar geleden.
  • Verder zijn vier partijen met één zetel gedaald: PVV naar 30, GroenLinks/PvdA naar 29, Volt naar 3 en NSC naar 0. BBB is juist met één zetel gestegen naar 3.

Er is veel commotie geweest rondom de motie van Piri over het stopzetten van de levering van onderdelen aan Israël, ook voor de Iron Dome.

Het leek erop dat velen dachten dat deze motie de electorale positie van GroenLinks/PvdA flink zou ondermijnen. Maar dat is – op dit moment – nog niet zichtbaar. 

Dat blijkt ook uit het antwoord op de vraag hoe kiezers reageren op deze motie. De onderstaande grafiek is gerelateerd aan de stemkeuze bij de TK2023.

Het is bekend bij Peil.nl welke kiezers in 2021 op GroenLinks en welke op PvdA hebben gestemd. Van de GroenLinks-stemmers uit 2021 is nu 69% positief en 5% negatief over de motie. Bij de PvdA-kiezers van toen is momenteel 43% positief en 20% negatief. (Van de GroenLinks-kiezers uit die tijd stemt nu 80% op GroenLinks of PvdA, terwijl dat bij de PvdA-kiezers uit toen 69% is.)

Een belangrijke conclusie uit deze gegevens, vooral gezien de commotie rond de motie (die er dus niet was onder een groot deel van de GroenLinks/PvdA-kiezers), is dat de polarisatie onder kiezers én binnen de politieke partijen sterk aanwezig is. Dit betekent ook dat de electorale groeimogelijkheden voor GroenLinks/PvdA beperkt zijn.

Nu Ingrid Coenradie heeft aangekondigd dat ze als nummer 2 op de lijst van JA21 komt, zien we dat JA21 duidelijk sterker wordt met een score van 8 zetels. Dat is evenveel als D66, die op een gedeelde vijfde plaats staat.

De winst van 7 zetels voor JA21 komt voort uit: PVV 2, VVD 2, NSC 2 en BBB 1. Bij al deze vier partijen zien we een extra effect van de komst van Coenradie, doordat ze zijn gestegen ten opzichte van twee weken geleden.

De verkiezingsuitslagen voor de VVD zijn sinds de verkiezingen erg interessant geweest. Nadat de VVD had aangekondigd niet in het kabinet te stappen, maar de regering te steunen, daalde het aantal zetels naar 14. Vanaf februari 2024 begon de VVD geleidelijk te groeien en stabiliseerde het aantal zetels rond de 20 in de tweede helft van 2024. Aan het eind van 2024 steeg de VVD en bereikte in februari 2025 27 zetels. Daarna verzwakte de VVD weer, wat na de val van het kabinet sneller gebeurde.

Op dit moment geeft minder dan 60% van de VVD-kiezers uit 2023 aan opnieuw op de VVD te zullen stemmen (bij de PVV en GroenLinks/PvdA ligt het aandeel trouwe kiezers bijna op 80%).

Het CDA is daarentegen sinds het begin van 2024 gestaag aan het groeien. Dit patroon loopt vrij parallel aan het verlies van NSC.

Toch komt de winst van het CDA niet volledig voor rekening van NSC. Ongeveer 6 zetels van het CDA zijn afkomstig van NSC. Daarnaast wint het CDA ook ongeveer 4 zetels van de VVD. Het CDA haalt ook stemmen weg bij linkse partijen (ongeveer 3 zetels) en bij BBB. Van de PVV pakt het CDA minder dan 1 zetel.