Nieuw stikstofplan kabinet gedoemd om te mislukken
Nog voor het kabinet zijn nieuwe stikstofplan officieel heeft gepresenteerd, ligt het al onder vuur van zowel milieu-organisaties als de eigen landsadvocaat. Uitgelekte stukken laten zien dat minister Femke Wiersma (Landbouw, BBB) inzet op een halvering van de uitstoot van landbouw, industrie en verkeer in 2035, bufferzones rond natuurgebieden, trajectcontroles op wegen en een vrijwillige sloopregeling voor oude benzine- en dieselauto’s. Maar volgens critici stapelen de juridische onzekerheden zich op en dreigen er opnieuw jarenlange procedures.
Greenpeace bestempelt het pakket als ‘het zoveelste vage plan’ en verwijt het kabinet gebrek aan helderheid over de omvang én de timing van de reductie. Mobilisation for the Environment (MOB) noemt de voorstellen ‘domheid ten top’ en kondigt meteen nieuwe rechtszaken aan tegen zowel boerenbedrijven zonder geldige vergunning als grote industriële uitstoters in drie provincies. Daarmee dreigt een herhaling van het patroon dat Nederland sinds de Raad van State-uitspraak van 2019 in een vergunningenimpasse heeft gehouden.
De harde juridisch-technische kritiek komt ditmaal echter ook uit eigen huis. In een vertrouwelijk advies, ingezien door RTL Nieuws, stelt nota bene de landsadvocaat dat de voorgestelde sectordoelen hooguit ‘een eerste stap’ kunnen vormen en dat zonder aanvullende, doorgerekende maatregelen geen enkel perspectief bestaat op ‘juridisch houdbare vergunningverlening’. Bovendien is 2035 ‘te laat’ om de stikstofdepositie terug te dringen tot een niveau dat de rechter accepteert: er moeten al in de tussenliggende jaren meetbare effecten zijn én harde garanties dat alle maatregelen worden nageleefd. Extra riskant is dat er voor de plannen nog geen extra financiering is gereserveerd.
Volgens de landsadvocaat is vooral de afwezigheid van gebiedsgerichte doorrekeningen funest. Rechters verlangen inzicht in de concrete daling van de stikstofdruk op kwetsbare Natura 2000-gebieden, zoals de Peel en de Veluwe, waar het kabinet juist zegt te willen beginnen. Zonder die harde cijfers blijven vergunningen voor woningbouw, energienetverzwaring en industriële projecten muurvast zitten. Daarmee ondergraaft het plan precies het doel waarvoor het is bedacht: Nederland van het slot halen.
Voor milieu-organisaties is het uitgelekte pakket een signaal dat Den Haag opnieuw juridische risico’s voor lief neemt. Greenpeace won in januari bij de rechtbank Den Haag al een zaak die de staat verplicht om vóór 2030 in minstens de helft van alle stikstofgevoelige natuur onder de kritische depositiewaarde te komen. Die uitspraak hing als een zwaard van Damocles boven het beleid. Het huidige plan negeert volgens Greenpeace de strikte lijn van de rechter en dwingt daardoor onvermijdelijk vervolgprocedures af. MOB-voorman Johan Vollenbroek had zijn aankondiging van nieuwe zaken juist opgeschort, maar zegt die nu ‘weer op te starten’ als het kabinet niet bijstuurt.
Intussen groeit de politieke spanning. Binnen de coalitie dringen VVD en NSC al weken aan op maatregelen die snel bouwvergunningen mogelijk maken, terwijl BBB-minister Wiersma zich stevig verzet tegen ingrijpende stappen, vooral rond verplichte krimp of uitkoop van veebedrijven. Het juridisch advies legt dat conflict opnieuw bloot: zonder stevige, controleerbare bronmaatregelen zal de rechter naar verwachting geen ruimte bieden voor de gewenste uitzonderingen, zoals een versoepelde drempel voor kleine bouw- of energieprojecten. Die uitzonderingen kunnen, waarschuwt de landsadvocaat, op zichzelf ‘te complex’ zijn om stand te houden.
Ook provincies en bedrijfsleven reageren bezorgd. Zij zien in de uitgelekte stukken geen sluitende oplossing voor de administratievelast en de onzekerheid rond investeringen. Veel provincies vrezen bovendien dat nieuwe procedures van MOB en Greenpeace tot strengere jurisprudentie leiden, waardoor rechters kunnen overgaan tot het intrekken van lopende vergunningen of zelfs gedwongen veereductie.
Vandaag bespreekt de ministeriële commissie stikstof het pakket en morgen zou de ministerraad er formeel een klap op moeten geven. Onderhandelaars erkennen dat de landsadvocaat een rood sein heeft afgegeven, maar voorspellen geen snelle acties. Als het kabinet bij de huidige koers blijft, dreigt een zoveelste ‘juridische zeperd’ met opnieuw grote economische gevolgen, aldus ingewijden op het Binnenhof.