Asielambtenaren spreken steun uit voor vrijwilligers na weigeractie Faber
Een groep van ongeveer veertig ambtenaren van het ministerie van Asiel en Migratie heeft zich publiekelijk uitgesproken ter ondersteuning van vijf vrijwilligers in de vluchtelingensector die vrijdag een koninklijke onderscheiding ontvangen. De actie is opmerkelijk, omdat minister Marjolein Faber (PVV) eerder weigerde deze lintjes mede te ondertekenen: een zeldzaam besluit dat tot politieke en maatschappelijke ophef leidde.
De ambtenaren plaatsten donderdag een advertentie in dagblad Trouw, waarin zij de inzet van de vrijwilligers prijzen als ‘belangeloos en onmisbaar’. “Hun toewijding staat symbool voor het werk van zoveel vrijwilligers die zich dagelijks met warmte en betrokkenheid inzetten,” staat in de verklaring. Slechts drie van de ondertekenaars hebben hun naam bekendgemaakt, maar de boodschap is duidelijk: zij distantiëren zich van het besluit van hun eigen bewindspersoon. Daarmee doorbreken zij een ongeschreven regel binnen het Rijk, waar ambtenaren doorgaans politieke neutraliteit en loyaliteit aan de minister hoog in het vaandel hebben staan.
De vijf vrijwilligers waar het om draait, zijn actief in de begeleiding en ondersteuning van asielzoekers. Hun werk varieert van het bieden van praktische hulp tot mentale ondersteuning. De erkenning die zij nu alsnog krijgen, was bijna niet doorgegaan doordat minister Faber weigerde haar handtekening te zetten onder de voordracht voor een lintje. Die weigering was volgens ingewijden uitzonderlijk: normaal gesproken is de betrokkenheid van een bewindspersoon bij een koninklijke onderscheiding een formaliteit. Premier Dick Schoof en minister van Binnenlandse Zaken Judith Uitermark (NSC) besloten daarop zelf de benoemingen mede te ondertekenen, waardoor de lintjes alsnog toegekend werden.
Faber lichtte haar weigering toe met de bewering dat het werk van deze vrijwilligers ‘haaks staat op haar beleid’. Ze gaf aan ‘moeite’ te hebben met het uitreiken van onderscheidingen aan mensen die zich inzetten voor asielzoekers, omdat dit volgens haar in strijd is met haar rol als minister verantwoordelijk voor streng migratiebeleid. Haar uitleg leidde tot felle reacties in de Tweede Kamer. Niet alleen linkse en progressieve oppositiepartijen zoals GroenLinks-PvdA en D66, maar ook het CDA en de ChristenUnie spraken hun afkeuring uit. Een motie van wantrouwen tegen de minister haalde het uiteindelijk niet, maar de reputatieschade was merkbaar.
De advertentie van de ambtenaren werd geïnitieerd door Jan Verboom, die aangaf dat de boodschap vooral positief bedoeld is. “We willen de vrijwilligers bedanken voor hun inzet. Zonder hen zou het asielsysteem zoals wij dat kennen niet functioneren,” aldus Verboom in een korte toelichting. Volgens de ondertekenaars van de advertentie vormen vrijwilligers een essentieel onderdeel van de asielketen en dragen zij bij aan het draagvlak voor het overheidsbeleid, ook al is dat de laatste tijd onder druk komen te staan.
Die druk is niet alleen politiek voelbaar. Sinds het aantreden van het huidige kabinet is de maatschappelijke weerstand tegen de opvang van asielzoekers toegenomen. In diverse gemeenten vonden recent gewelddadige protesten plaats tegen de komst van nieuwe asielzoekerscentra. Burgemeesters signaleren daarbij een gebrek aan steun vanuit het ministerie, en specifiek van minister Faber. Dat heeft geleid tot spanningen tussen het lokale bestuur en het Rijk. Geert Wilders pleitte op X voor koninklijke onderscheidingen voor deelnemers aan protesten tegen asielzoekerscentra.
Opmerkelijk is dat de actie van de ambtenaren past in een bredere trend van ambtelijke onvrede binnen de Haagse departementen. Zo protesteren al maandenlang medewerkers van Buitenlandse Zaken tegen het Israëlbeleid van de regering en kaartten ambtenaren van Infrastructuur en Waterstaat recent een ‘onveilig werkklimaat’ aan, veroorzaakt door PVV’er Chris Jansen. Ook bij andere ministeries klinkt steeds vaker kritiek op het kabinetsbeleid, vooral wanneer dat als polariserend of moreel problematisch wordt ervaren en dat gebeurt onder het huidige kabinet vrij vaak. In enkele gevallen heeft dit geleid tot het vertrek van ambtenaren.