Frits Bolkestein overleden

Afgelopen maandag is Frits Bolkestein op 91-jarige leeftijd in het Rosa Spier Huis in Laren overleden. De voormalige VVD-leider en Eurocommissaris, die bekendstond om zijn zakelijke en feitelijke benadering van politieke vraagstukken, laat een lange en veelzijdige loopbaan achter. Zijn familie laat weten dat hij al geruime tijd ziek was en dat zijn uitvaart, conform zijn eigen vooraf getroffen regelingen, in besloten kring zal plaatsvinden.

Frits Bolkestein werd geboren op 4 april 1933 in Amsterdam, in een familie met een rijke liberale traditie. Zijn grootvader had ooit als minister van Onderwijs in het oorlogskabinet De Geer gediend en zijn vader bekleedde belangrijke juridische functies. Na zijn studies in onder andere filosofie, wiskunde, Grieks, economie en rechten begon Bolkestein zijn carrière bij Shell. Zijn internationale opdrachten in Oost-Afrika, Indonesië, Midden-Amerika en Parijs gaven hem een brede blik op de zakenwereld, een ervaring die hij later met succes zou toepassen in de politieke arena.

In 1977 maakte Bolkestein zijn debuut in de Tweede Kamer als lid van de VVD. Zijn entree verliep onconventioneel: hij kwam van buitenaf en bracht een frisse, zakelijke visie met zich mee. Hij stelde vanaf het begin de economische en maatschappelijke vraagstukken centraal en liet zich niet meeslepen door de conventionele politieke retoriek. Zijn achtergrond in het bedrijfsleven en zijn internationale ervaring gaven hem een unieke invalshoek, waarbij hij complexe onderwerpen wist te vertalen naar heldere en praktische beleidsvoorstellen.

In de jaren tachtig klom Bolkestein gestaag op binnen de VVD. Als staatssecretaris van Buitenlandse Handel in het kabinet-Lubbers I toonde hij al vroeg zijn talent om de belangen van Nederland op internationaal niveau krachtig te verwoorden. Na een terugkeer naar de Tweede Kamer in 1986 werd hij in 1989 partijleider en fractieleider. Van 1990 tot 1998 was hij de drijvende kracht achter de VVD in de Kamer. Zijn leiderschap kenmerkte zich door een consistente nadruk op economische efficiëntie, een stevige aanpak van maatschappelijke thema’s en een kritische blik op de toenmalige beleidsvoering.

Een belangrijk moment in zijn politieke carrière was de vorming van het eerste paarse kabinet in 1994. Ondanks de aanvankelijke bedenkingen over samenwerking met sociaaldemocratische partijen speelde Bolkestein een cruciale rol in het tot stand brengen van de samenwerking tussen de VVD, D66 en de PvdA. In deze periode was hij een voorvechter van een duidelijk en feitelijk debat over thema’s als immigratie en multiculturalisme. Hij waarschuwde vroegtijdig voor de uitdagingen die gepaard gingen met massa-immigratie en benadrukte dat integratie met lef en duidelijke kaders aangepakt moest worden. Zijn standpunten leidden regelmatig tot verhitte discussies, maar maakten ook duidelijk dat hij er niet voor terugdeinsde om moeilijke onderwerpen op de politieke agenda te zetten. De paarse kabinetten worden tot de succesvolste ooit gerekend.

Na zijn periode als fractieleider stapte Bolkestein in 1999 over naar het internationale toneel door toe te treden tot de Europese Commissie. Als commissaris voor de interne markt, douane-unie en fiscale zaken zette hij zijn expertise in om de Europese regelgeving praktischer en efficiënter te maken. Zijn voorstel om de arbeidsvoorwaarden voor Oost-Europese werknemers in West-Europa zoveel mogelijk te laten aansluiten bij die in hun thuisland, een initiatief dat in de media al snel als de “Bolkestein-richtlijn” bekend werd, leidde tot felle debatten. Ondanks de weerstand in bepaalde landen, illustreerde dit initiatief zijn streven naar een realistische en pragmatische benadering van Europese integratie.

Bolkestein stond altijd bekend om zijn rationele en beheerste manier van communiceren. Hij vermeed overmatige emotie in de politieke discussie en hield zich vast aan feiten en duidelijke analyses. Deze zakelijke houding was niet alleen zichtbaar in zijn politieke debatten, maar ook in zijn persoonlijke leven. Zo had hij, nog voordat hij de hoogtijdagen van zijn carrière bereikte, al zijn eigen uitvaart geregeld. Deze praktische instelling weerspiegelde zijn overtuiging dat persoonlijke en professionele zaken met helderheid en efficiëntie behandeld moeten worden.

Hoewel hij in zijn latere jaren in Laren woonde, bleef zijn liefde voor Amsterdam altijd aanwezig. Bij bezoekjes aan zijn geboortestad liet hij steevast blijken dat hij de energie en cultuur van de hoofdstad op prijs stelde. Deze verbondenheid met Amsterdam was kenmerkend voor de man die zichzelf altijd beschouwde als ‘een koopman uit Amsterdam’, een titel die zijn no-nonsense en directe benadering treffend samenvatte.

Frits Bolkestein heeft gedurende zijn lange carrière op zowel nationaal als Europees niveau bijgedragen aan een helderder en feitelijk debat. Zijn inzet om de VVD een scherp profiel te geven en om belangrijke maatschappelijke thema’s niet onder het tapijt te vegen, heeft een blijvende invloed gehad op de Nederlandse politieke cultuur. Met zijn duidelijke visie op economie, immigratie en Europese samenwerking heeft hij bijgedragen aan talrijke belangrijke beleidsveranderingen.

Bolkestein was een politicus die altijd vast bleef houden aan zijn eigen inzichten en die met zijn internationale ervaring en zakelijke benadering een zeer belangrijke stem was in het politieke debat. Zijn leven en werk herinneren ons eraan dat politiek, wanneer die gebaseerd is op feiten, rationaliteit, helderheid en een pragmatische aanpak, een krachtige motor kan zijn voor verandering.