Een derde van alle boomsoorten wereldwijd bedreigd met uitsterven
In een alarmerende onthulling toont de vandaag gepubliceerde Global Tree Assessment aan dat meer dan 38 procent van alle boomsoorten wereldwijd met uitsterven wordt bedreigd. Deze cijfers, gepubliceerd in de nieuwste update van de IUCN Rode Lijst van Bedreigde Soorten, laten zien dat bomen, de hoekstenen van veel ecosystemen, onder toenemende druk staan. Tegelijkertijd is de beschermingsstatus van de West-Europese egel verslechterd naar de categorie ‘Bijna Bedreigd’. Deze dubbele tegenslag benadrukt de urgentie van wereldwijde natuurbehoudsinspanningen.
Volgens de nieuwe gegevens omvat de IUCN Rode Lijst nu 166.061 soorten, waarvan 46.337 als bedreigd worden aangemerkt. Voor het eerst is een groot deel van de wereldwijde boomsoorten beoordeeld, waarbij 16.425 van de 47.282 onderzochte soorten een serieus risico lopen om uit te sterven. Dit aantal bedreigde boomsoorten overtreft het gecombineerde aantal bedreigde vogel-, zoogdier-, reptielen- en amfibiesoorten.
Dr. Grethel Aguilar, algemeen directeur van de IUCN, benadrukte het belang van deze constatering: “Bomen zijn van cruciaal belang voor het ondersteunen van het leven op aarde. Miljoenen mensen zijn afhankelijk van bomen voor hun levensonderhoud. De IUCN Rode Lijst viert haar 60-jarig bestaan als een belangrijk kompas voor natuurbehoud en als leidraad voor het terugdringen van het verlies aan biodiversiteit.”
De grootste bedreigingen voor bomen doen zich voor op eilanden, waar ontbossing voor stedelijke ontwikkeling en landbouw, evenals invasieve soorten, aanzienlijke druk uitoefenen. Klimaatverandering, met stijgende zeespiegels en frequentere stormen, vormt een toenemende bedreiging voor boomsoorten in tropische gebieden. Het beschermen en herstellen van leefgebieden, evenals het behoud van zaden en botanische tuinen, is essentieel om het verlies van boomsoorten te voorkomen.
In Zuid-Amerika, dat bekend staat om zijn boomdiversiteit, lopen 3.356 van de 13.668 beoordeelde soorten risico op uitsterven. Landen zoals Colombia zetten gegevens van de Rode Lijst in om nationale actieplannen te formuleren, zoals de bescherming van vijf nieuwe Key Biodiversity Areas voor bedreigde Magnolia-soorten.
Naast de bedreigde bomen toont de Rode Lijst ook de verontrustende situatie van de West-Europese egel (Erinaceus europaeus). Deze soort is nu geclassificeerd als ‘bijna bedreigd’, na een significante afname van de populatie in meer dan de helft van de landen waar het dier voorkomt, waaronder Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en België. De afname varieert van 16 tot 33 procent in de afgelopen tien jaar, met lokaal gerapporteerde afnames van wel 50 procent in Beieren en Vlaanderen.
Dr. Abi Gazzard, programmamedewerker van de IUCN SSC Small Mammal Specialist Group, benadrukt de noodzaak van regionale en nationale acties: “Initiatieven zoals 'Hedgehog Street' in het VK en 'Danmarks Pindsvin' in Denemarken ondersteunen de bescherming van egels. Verhoogde monitoring door heel Europa is essentieel om meer te leren over minder bestudeerde populaties.”
De omvang van het probleem is gigantisch, maar de aanpak ervan is gelukkig al begonnen. Jean-Christophe Vié, directeur-generaal van Fondation Franklinia, die het grootste deel van de Global Tree Assessment financierde, benadrukt: “Met een groot aantal bedreigde boomsoorten weten we nu waar we moeten ingrijpen. Er is geen excuus om niet in actie te komen. Veel ngo's, botanische tuinen, universiteiten en anderen doen geweldig werk, en sommige landen zoals Ghana, Colombia en Kenia hebben al nationale strategieën ingevoerd.”
Dr. Eimear Nic Lughadha, senior onderzoeksleider aan de Royal Botanic Gardens, Kew, waarschuwt dat de cijfers voor Zuid-Amerika, waar nu al 25 procent van de soorten bedreigd is, naar verwachting nog zullen stijgen, aangezien veel boomsoorten nog moeten worden beschreven en waarschijnlijk bedreigd zullen zijn.
Het rapport benadrukt de rol van bomen in het ondersteunen van ecosystemen en het reguleren van klimaat, water- en voedingsstoffenkringlopen. Met meer dan 5.000 boomsoorten op de Rode Lijst die worden gebruikt voor hout en meer dan 2.000 soorten voor medicijnen, voedsel en brandstof, is het duidelijk dat bomen niet alleen cruciaal zijn voor biodiversiteit, maar ook voor de menselijke welvaart.
Volgens Dr. Dave Hole van Conservation International biedt de aankomende COP16 in Colombia een belangrijke kans om investeringen te realiseren die klimaat, soorten en mensen ten goede komen. “Biodiversiteit en klimaatverandering zijn twee crises die vaak versterkende voordelen hebben voor elkaar. Dit maakt het toenemende aantal bedreigde boomsoorten des te zorgwekkender.”
De Global Tree Assessment, gecoördineerd door Botanic Gardens Conservation International en de IUCN Species Survival Commission Global Tree Specialist Group, is een wereldwijd project waaraan meer dan 1.000 experts deelnamen. Dr. Jon Paul Rodríguez, voorzitter van de IUCN Species Survival Commission, benadrukt het belang van deze samenwerking: “Partnerships die nationale technische capaciteiten versterken, zijn essentieel voor het beoordelen van andere megadiverse groepen van dieren, planten en schimmels.”