Mensensmokkelset kost 15.000 euro en levert heel veel ellende
Het kost 15.000 euro voor het volledige ‘pakket’, zo wordt verteld. Voor dat bedrag wordt een opblaasbare rubberboot geleverd, met een buitenboordmotor en 60 reddingsvesten om het Kanaal over te steken naar Engeland.
Dit is de ‘goede prijs’ die twee mensensmokkelaars van kleine boten aanbieden aan een undercover BBC-journalist in Essen, een West-Duitse stad waar veel migranten wonen of tijdelijk verblijven.
Een vijf maanden durend BBC-onderzoek heeft de Duitse connectie blootgelegd in de dodelijke mensensmokkelhandel over het Engelse Kanaal. Terwijl de nieuwe Britse regering belooft de bendes ‘kapot te slaan’, is Duitsland een centrale locatie geworden voor de opslag van boten en motoren die uiteindelijk worden gebruikt bij Kanaalovertochten, wat wordt bevestigd door de Britse National Crime Agency.
Tijdens heimelijke opnames onthulden smokkelaars dat ze boten opslaan in meerdere geheime magazijnen, terwijl ze kat-en-muisspelletjes spelen met de Duitse politie. Dit jaar is al het dodelijkste voor migrantenovertochten over het Kanaal, zo tonen cijfers van de VN, terwijl meer dan 28.000 mensen tot nu toe de reis hebben gemaakt in kleine, gevaarlijk volgepakte boten.
Een undercover verslaggever wacht buiten het centraal station in de stad Essen. Hij draagt een geheime camera en doet zich voor als een migrant uit het Midden-Oosten, gretig om met zijn familie en vrienden het Kanaal over te steken naar het Verenigd Koninkrijk. Om veiligheidsredenen moet hij anoniem blijven en zal hij Hamza worden genoemd.
Hij benadert een man met wie hij al maanden via WhatsApp-gesprekken contact heeft gehad, nadat hij zijn nummer via een contact binnen de migrantengemeenschap had gekregen, maar dit is de eerste keer dat ze elkaar ontmoeten. De naam van deze man, of althans de naam die hij heeft gegeven, is Abu Sahar.
Sinds Hamza contact met hem heeft opgenomen, hebben ze besproken hoe Sahar kan helpen bij het leveren van een rubberboot om naar de zuidkust van Engeland te komen. Hamza heeft hem verteld dat slechte ervaringen met de smokkelbendes in de regio Calais hem, zijn familie en vrienden ertoe hebben aangezet om hun overtocht alleen te proberen te beheren en dat is een ongebruikelijke stap.
Sahar heeft al een video gestuurd van een opgeblazen rubberboot die, zo suggereerde hij, nieuw is, beschikbaar en wordt bewaard in een magazijn in de omgeving van Essen. Later zal hij meer beelden leveren, waaronder andere, vergelijkbare boten en buitenboordmotoren die worden gestart.
Hamza heeft aangegeven dat hij de kwaliteit van de aangeboden items zelf wil controleren en daarom heeft hij aangedrongen op een persoonlijke ontmoeting. Een BBC-team is in de buurt en volgt de bewegingen van Hamza, voor het geval er iets misgaat of snelle actie nodig is.
Terwijl de twee mannen door het centrum van Essen lopen, verklaart Sahar dat het ‘te riskant’ is om naar het magazijn te gaan om de boot te zien, ook al zegt hij dat het op minder dan 15 minuten rijden ligt. Wanneer Hamza vraagt waarom de boten in dit deel van Duitsland worden bewaard, spreekt Sahar over ‘veiligheid’ en ‘logistiek’.
Essen ligt op slechts vier tot vijf uur rijden van de regio Calais, dicht genoeg om boten snel daarheen te krijgen, maar niet te dicht bij de strengere bewaking van de stranden in Noord-Frankrijk. Hoewel politie-invallen plaatsvinden, ook onder Europese arrestatiebevelen, is het faciliteren van mensensmokkel technisch gezien niet illegaal in Duitsland als het naar een derde land buiten de EU is, wat het VK nu is na de Brexit.
Het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken stelt dat, omdat Duitsland en het VK geen geografische buren zijn, er ‘geen directe smokkel’ plaatsvindt. Een bron van het Britse Home Office uitte echter frustratie over het Duitse juridische kader.
Sahar neemt Hamza mee naar een café waar ze koffie bestellen en sigaretten opsteken, hoewel ze van tafel wisselen omdat er Arabisch sprekenden naast hen zitten en Sahar niet wil worden afgeluisterd.
Iets meer dan 35 minuten later staat Sahar op uit zijn stoel en zegt tegen Hamza: "Praat zachter, hij komt eraan." Een goedgeklede man met een baseballpet nadert. Hij wordt aangeduid als ‘al-Khal’, wat ‘de Oom’ betekent, in het Arabisch een uitdrukking die impliceert dat iemand veel respect afdwingt.
Khal wordt vergezeld door een andere man die grotendeels zwijgzaam blijft, maar zijn bodyguard lijkt te zijn. Er worden handdrukken uitgewisseld voordat Khal met de serveerster in het Duits praat en dan weer overschakelt op het Arabisch, zijn moedertaal. Hamza wordt gevraagd zijn telefoon af te geven, die op een aparte tafel wordt gelegd. De bodyguard zit naast Hamza en zal het grootste deel van de volgende 22 minuten intens naar hem staren.
Tijdens de ontmoeting mag de BBC alleen video opnemen en niet het geluid, vanwege de strikte Duitse wetgeving. De verslaggeving is daarom deels gebaseerd op de directe herinnering van de undercoverjournalist, een gevestigde methode in de Duitse onderzoeksjournalistiek. Het wordt ondersteund door berichten, oproeprecords en spraakberichten tussen Hamza en de smokkelaars.
"Niet te hard praten," zegt Khal terwijl hij Hamza opdraagt uit te leggen wie hij is en wat hij wil. Hamza herhaalt zijn dekmantelverhaal, ogenschijnlijk overtuigend. Hij suggereert ook dat de bootaankoop die ze nu bespreken misschien niet eens illegaal is vanwege grijze gebieden in de Duitse wetgeving. Maar Khal verwerpt die suggestie.
"Wie heeft je dat verteld?" vraagt hij. "Het is niet legaal." Zelfs als er juridische mazen in de wet zijn in Duitsland rond boot-smokkel, lijkt het erop dat deze mannen weten dat ze betrokken zijn bij een breder crimineel netwerk.
Tijdens de koffiepauze prikt Khal soms in de borst van Hamza terwijl de smokkelaars onthullen dat ze ongeveer tien magazijnen hebben in de omgeving van Essen. Dat, zo wordt gesuggereerd, is een manier om hun goederen te verdelen in geval van een politie-inval, of wat ze noemen: ‘wat er een paar dagen geleden plaatsvond’.
Soms, zo wordt gesuggereerd, krijgen ze te horen dat de politie komt en geven ze hen ‘aas’, wat betekent dat voorraden in beslag worden genomen, maar schijnbaar niet genoeg om de operatie ernstig te verstoren. De smokkelaars praten over hun vermogen om apparatuur binnen ‘drie, vier uur’ naar Calais te vervoeren, wat aangeeft dat ze zich zelfverzekerd genoeg voelen om snelwegen te gebruiken in plaats van binnenwegen.
De locatie van Essen betekent dat boten binnen een ochtend of middag kunnen worden geleverd, mocht een goede weersvoorspelling een golf van oversteekpogingen en dus vraag stimuleren. Volgens onderzoek van het Global Initiative Against Transnational Organized Crime worden boten doorgaans vervoerd per busje of auto vanuit Duitsland, België of Nederland naar de Franse kust, waarbij Duitsland een ‘bijzonder belangrijk transitpunt’ is.
De meeste vaartuigen, zo werd ontdekt, zijn vervaardigd in China voordat ze per container naar Turkije worden gestuurd en vervolgens Europa binnenkomen. Een van de auteurs van het rapport, Tuesday Reitano, stelt dat de rol van Duitsland als hub is gegroeid om verschillende redenen, waaronder robuuste ‘anti-smokkelcontroles’ in Frankrijk, die steeds meer georganiseerde bendes hebben gedwongen over langere afstanden te opereren.
Ook wordt geloofd dat de Duitse autoriteiten minder betrokken zijn bij de kwestie van Kanaalovertochten omdat ‘het geen probleem is dat aan hun grens ligt’. Terug in het café lijkt Khal tevreden dat Hamza legitiem is en begint hij over geld te praten.
Zijn voorkeur is dat Hamza het pakket neemt dat €15.000 kost. Dat houdt in dat hij de boot ophaalt in de buurt van Calais, samen met een motor, brandstof, pomp en zestig reddingsvesten, meer dan Hamza heeft aangegeven nodig te hebben, maar dat is het standaardaanbod en een dat eerder zou worden gedaan aan een medesmokkelaar die direct de overtochten in Frankrijk organiseert.
De winsten van die smokkelaars zijn enorm als wordt aangenomen dat volwassenen ongeveer 2.000 euro per persoon betalen voor een enkele reis met tientallen mensen aan boord, volgens het Global Initiative. Als er nu een deal wordt gesloten, beweert Khal dat hij binnen een dag een boot kan leveren op een locatie die slechts 200 meter van de Franse kustlijn ligt.
Khal en Sahar verwijzen ook naar een nieuwe oversteekplaats, wat suggereert dat ze een plek hebben gevonden die minder onder het oog van de Franse autoriteiten valt, hoewel de locatie natuurlijk niet wordt onthuld.
Er is een tweede, goedkopere optie waar Hamza op heeft aangestuurd. Voor ongeveer €8.000 kan hij de boot zelf ophalen in een magazijn in Essen en deze zelf naar Noord-Frankrijk vervoeren. Als hij wordt gepakt, zo wordt hem verteld, zijn de smokkelaars niet verantwoordelijk.
Het gesprek gaat verder over hoe Hamza de bende zou betalen zodra hij heeft besloten wat te doen. Khal wil dat het geld in Turkije wordt betaald, omdat alle spullen daar vandaan komen. Het geld kan worden gestort via het Hawala-systeem. Dat is een betalingsmethode die formele bankieren vermijdt en in plaats daarvan vertrouwt op een netwerk van agenten om contant geld over de grenzen te leveren.
Later wordt Hamza een rekeningnaam gestuurd via WhatsApp. Andere berichten en spraakberichten in het Arabisch, ook verzonden na de ontmoeting in het café, bevatten Sahar die merken van buitenboordmotoren beschrijft. Hij te houden van Mercury-motoren, hoewel hij de voorkeur zegt te geven aan Yamaha.
Er wordt gesproken over hoe ze kunnen ‘leveren en begraven’, wat impliceert dat het materiaal ondergronds kan worden verborgen nabij een oversteekpunt, met Boulogne als een betere optie omdat ‘Calais moeilijk is’. In wat lijkt op een verkoopdruktechniek, wordt Hamza ook verteld dat de smokkelaars beperkte voorraden hebben maar genoeg kopers.
Khal is voorzichtiger in zijn communicatie, maar in een spraakbericht, doorgestuurd door Sahar, uit hij zijn ongemak na het ontmoeten van Hamza: "Je vriend, hij lijkt niet in orde." Desondanks instrueert hij Sahar om binnen ‘een of twee uur’ een beslissing van Hamza te krijgen over de aankoop.
Uiteindelijk laat Hamza weten dat hij niet verder kan gaan met de deal. De BBC heeft geen geld betaald aan deze mannen, wier echte identiteit niet definitief is vastgesteld.
Beelden van de boten zijn getoond aan Neil Dalton, voorzitter van de National Independent Lifeboat Association, die stelt dat hij niet eens in een eendenpoel met zulke vaartuigen zou varen. Een ervan vergelijkend met een doodsval, zegt hij dat het verschrikkelijk gevaarlijk is om tientallen mensen op deze boten te plaatsen voor een oversteek over het Kanaal, vanwege het enorm kwetsbare ontwerp.
Diplomaten beweren dat de samenwerking tussen Duitsland en het VK om deze bendes aan te pakken is verbeterd. Arrestaties en politie-invallen hebben plaatsgevonden in Duitsland, in samenwerking met andere landen, terwijl zogenaamde nevencriminaliteit, zoals geweld of witwassen van geld, binnen Duitsland kan worden vervolgd.
In februari vond een grote inval plaats waarbij boten, motoren, reddingsvesten en drijfmiddelen voor kinderen in beslag werden genomen in Duitsland met negentien arrestaties, maar deze werden uitgevoerd onder Belgische en Franse gerechtelijke bevelen. Een afzonderlijk proces, na een soortgelijke operatie in 2022, wordt vervolgd in Frankrijk.
Een woordvoerder van het Britse Home Office verklaarde dat de regering ‘snel de samenwerking versnelt’ met landen, waaronder Duitsland, om ‘hard op te treden tegen de criminele smokkelaarsbendes’, maar dat ‘er altijd meer te doen is samen’. Dat gevoel wordt gedeeld door de Franse autoriteiten. "Het is belangrijk om aan de Duitsers te laten zien dat deze boten verband houden met overtredingen aan onze kusten, wat hen in staat zal stellen in te grijpen," zei Pascal Marconville, een aanklager in Noord-Frankrijk, eerder deze maand tegen de BBC.
Het Duitse ministerie van Binnenlandse Zaken meldde dat bilaterale samenwerking ‘zeer goed’ is en dat de Duitse autoriteiten actie kunnen ondernemen op verzoek van het VK. Hoewel het niet illegaal is om smokkel vanuit Duitsland naar het VK te faciliteren, is het wel strafbaar om smokkel naar België of Frankrijk te helpen, waar de Kanaalovertochten plaatsvinden.
Het onderzoek van de BBC benadrukt ‘precies het soort activiteit waar aan gewerkt moet worden om aan te pakken’, aldus Downing Street. Gevraagd of Duitsland meer zou moeten doen om te voorkomen dat opblaasbare rubberboten door het land worden gesmokkeld, verklaarde de officiële woordvoerder van Keir Starmer: "Het is van vitaal belang dat de aanpak van handhaving wordt versterkt, en dat geldt ook voor andere landen. Er moet gelijke tred worden gehouden met de schaal van hun activiteit, en het is iets waar nauw mee zal worden samengewerkt met de Duitsers en anderen."
Langs de kusten van Noordoost-Frankrijk zijn de overblijfselen te vinden van mislukte oversteekpogingen op boten die, volgens de National Crime Agency, ‘steeds gevaarlijker en onzeewaardiger’ worden. De leeggelopen rubberboten en achtergelaten reddingsvesten op deze stranden mogen er waardeloos uitzien, maar iemand heeft enorme bedragen betaald voor wat werd gehoopt een route naar een beter leven te zijn.