Eerste kabinetscrisis mogelijk al voor Kerst

Een eerste kabinetscrisis is mogelijk aanstaande nu regeringspartij NSC heeft aangegeven dat de partij zal niet instemmen met juridische maatregelen om het aantal asielaanvragen te beperken als de Raad van State daar negatief over adviseert. Nicolien van Vroonhoven, tijdelijk fractievoorzitter van NSC en vervanger van Pieter Omtzigt, benadrukt dat haar partij enkel akkoord zal gaan als de ingreep juridisch goed onderbouwd is. Hiermee legt Van Vroonhoven de verantwoordelijkheid voor het asielplan van minister Marjolein Faber (PVV) bij de Raad van State.

Premier Dick Schoof heeft aangegeven dat het kabinet sowieso advies zal inwinnen bij de Raad van State over het omstreden plan. Hoewel de adviezen niet bindend zijn, zou NSC een negatief advies als doorslaggevend beschouwen. De VVD, vertegenwoordigd door fractievoorzitter Dilan Yesilgöz, wil zich nog niet uitlaten over mogelijke juridische obstakels en benadrukt dat er snel juridisch deugdelijke wetgeving moet komen.

Als de steun van NSC wegvalt en mogelijk ook de VVD de steun voor het plan intrekt, dan zou dat betekenen dat de PVV met lege handen staat. In de formatie heeft die partij al veel weggegeven en de kans is klein dat Wilders ook op het absolute kernpunt van zijn partij zal accepteren dat hij bakzeil haalt. Een kabinetscrisis is dan vrijwel onvermijdelijk.

De kans dat de Raad van State positief adviseert over het plan is buitengewoon klein. Het plan van minister Faber behelst het buiten werking stellen van delen van de Vreemdelingenwet, met als doel gezinshereniging en beroepsmogelijkheden voor afgewezen asielzoekers te beperken. Dit kan volgens de wet enkel in situaties van oorlog of andere buitengewone omstandigheden en daar is momenteel geenszins sprake van. Het kabinet daarentegen stelt dat de huidige asielinstroom zodanig hoog is dat dit een ‘asielcrisis’ vormt, die dergelijke maatregelen rechtvaardigt, maar weet dat vooralsnog niet duidelijk te onderbouwen.

De Tweede Kamer reageerde verontwaardigd op het uitroepen van een asielcrisis, met name omdat dit het parlement tijdelijk buitenspel zou zetten. Dit mechanisme is bedoeld voor uitzonderlijke noodsituaties, zoals oorlog, waarbij het kabinet drie maanden de vrije hand krijgt. Premier Schoof had echter moeite om uit te leggen welke omstandigheden het noodzakelijk maken om het parlement te passeren.

Binnen NSC ligt dit bijzonder gevoelig, aangezien de partij heeft beloofd de rechtsstaat te willen beschermen. Minister Faber hoopt de wet nog voor Kerst in te voeren, maar het blijft dus zeer onzeker of NSC daarin meegaat.