Amnesty: Executies wereldwijd op hoogste niveau sinds 2015
Het aantal executies is het afgelopen jaar wereldwijd enorm gestegen, vooral in het Midden-Oosten. Dat blijkt uit het jaarlijkse rapport van Amnesty International over het gebruik van de doodstraf, dat vandaag is verschenen.
In 2023 vonden er in totaal 1.153 executies plaats, daarbij zijn de duizenden executies in China niet meegeteld. Het aantal executies is met meer dan 30% gestegen ten opzichte van 2022, wat het hoogste aantal is dat sinds 2015 door Amnesty International is gedocumenteerd, in dat jaar werden 1.634 mensen geëxecuteerd. Ondanks deze toename is het aantal landen dat executies uitvoert nog nooit zo laag geweest.
Top 5 uitvoerders
China, Iran, Saudi-Arabië, Somalië en de Verenigde Staten behoren tot de top 5 landen waar de meeste executies plaatsvinden. Iran was verantwoordelijk voor maar liefst 74% van alle geregistreerde executies, terwijl Saudi-Arabië goed was voor 15%. Zowel Somalië als de VS voerden meer executies uit in 2023 dan het jaar ervoor.
Het aantal uitgesproken doodvonnissen steeg met 20% in 2023, tot een totaal van 2.428.
Toename van executies in Iran
In Iran werd de doodstraf vaker ingezet door de autoriteiten om angst te zaaien onder de bevolking en hun machtspositie te versterken. Executies vonden door het hele land plaats. In 2023 werden minstens 853 mensen geëxecuteerd, wat een stijging betekent van 48% ten opzichte van de 576 in 2022. Met name de etnische Baluchi-minderheid werd onevenredig zwaar getroffen door executies: 20% van de geëxecuteerden behoorde tot deze groep, terwijl de Baluchi slechts 5% van de totale bevolking van Iran uitmaken. Ten minste 24 vrouwen en 5 mensen die minderjarig waren toen ze het misdrijf pleegden, werden geëxecuteerd.
Van de geregistreerde executies in Iran werden minstens 545 onrechtmatig uitgevoerd voor zaken waar internationale wetgeving geen doodstraf voor voorschrijft, zoals drugsgerelateerde misdrijven, diefstal en spionage. Executies voor drugsgerelateerde misdrijven namen sterk toe en vormden 56% van alle executies in 2023, een stijging van 89% ten opzichte van de 255 executies in 2022.
Executies in de Verenigde Staten en Afrika ten zuiden van de Sahara
In de Verenigde Staten stokte de vooruitgang op het gebied van de doodstraf, met een toename van executies van 18 naar 24. De staten Idaho en Tennessee introduceerden wetten die executies door middel van een vuurpeleton mogelijk maken, terwijl Montana overwoog om de middelen voor dodelijke injecties uit te breiden. In South Carolina werd een wet aangenomen die de identiteit van personen of instanties die betrokken zijn bij executies kan verbergen.
Agnès Callamard van Amnesty merkt op: "Een aantal Amerikaanse staten toonde een vastberadenheid ten opzichte van de doodstraf. Alabama voerde dit jaar executies uit door middel van verstikking met stikstof, een wrede nieuwe methode. Deze niet-geteste methode werd toegepast om Kenneth Smith te doden, 14 maanden nadat een eerdere poging tot executie mislukte. President Biden moet zijn belofte nakomen om de federale doodstraf af te schaffen."
Ook in de Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara steeg het aantal executies aanzienlijk. Het aantal geregistreerde executies verdrievoudigde van 11 in 2022 naar 38 in 2023. Het aantal geregistreerde doodvonnissen in Afrika ten zuiden van de Sahara steeg met maar liefst 66%, van 298 in 2022 naar 494 in 2023. Bovendien schafte geen enkel land in de regio de doodstraf af in 2023.
China publiceert geen executie-cijfers
In China worden cijfers over de doodstraf en executies als staatsgeheim beschouwd. Amnesty International heeft dan ook geen gegevens over de mogelijk duizenden executies in China, het land dat wereldwijd de meeste executies uitvoert. Ditzelfde geldt voor Noord-Korea en Vietnam, waarvan wordt vermoed dat er ook veel executies worden uitgevoerd.
Slechts een beperkt aantal officiële berichten uit deze landen wijst erop dat misdaden of kritiek met de doodstraf worden bestraft. Dit laat zien dat de doodstraf nog steeds wordt gebruikt als een middel voor de staat om controle te behouden en kritische geluiden te onderdrukken.
In China attenderen de autoriteiten via staatsmedia het publiek erop dat misdrijven zoals drugshandel en omkoping streng worden gestraft, vaak met de doodstraf. In Noord-Korea is er een nieuwe wet aangenomen die de doodstraf als strafmaatregel oplegt voor mensen die de Koreaanse taal niet gebruiken. In Myanmar blijven militaire autoriteiten doodvonnissen uitspreken in militaire rechtbanken, tijdens geheime en oneerlijke processen.
Ondanks toename aantal executies, is er ook vooruitgang
Momenteel hebben 112 landen de doodstraf volledig afgeschaft en 144 landen hebben de doodstraf in wetgeving of praktijk afgeschaft.
In 16 landen vonden executies plaats, het laagste aantal landen sinds het bijhouden van cijfers door Amnesty International. In Belarus, Japan, Myanmar en Zuid-Sudan vonden geen executies plaats in 2022.
Pakistan schafte de doodstraf af voor drugsgerelateerde misdrijven in Azië, en Maleisië schafte de verplichte doodstraf af. Sri Lanka liet weten dat de president geen plannen heeft om doodvonnissen te ondertekenen, wat zorgen over herinvoering van executies vermindert.
Hoewel geen enkel land ten zuiden van de Sahara de doodstraf afschafte, zijn er wetten in behandeling in Kenia, Liberia en Zimbabwe. In Ghana stemde het parlement vóór twee wetten die de doodstraf uit de huidige wetgeving schrappen, maar deze wetten waren eind 2023 nog niet van kracht.
Bij de Algemene Vergadering van de VN dit jaar zal de doodstraf opnieuw kritisch worden bekeken. Amnesty International roept alle regeringen op om zich achter de VN-oproep te scharen om het gebruik van de doodstraf te stoppen als een belangrijke toewijding aan de mensenrechten.