Door Russen bezet Oekraïens gebied is het minst vrije ter wereld

De door Rusland bezette gebieden in Oekraïne vormen voor het tweede jaar op rij het minst vrije gebied ter wereld. Dat blijkt uit een rapport van Freedom House, een Amerikaanse democratiewaakhond, waarover Politico bericht. Inwoners van Zuid-Soedan, Noord-Korea en de Gazastrook hebben volgens het rapport meer vrijheden dan Oekraïense burgers in het door Rusland bezette gebied.

Freedom House noemt onder meer repressieve wetgeving, gedwongen staatsburgerschap, intimidatie, geweld, diefstal van eigendom door de staat, illegale detentie, foltering en deportatie als voorbeelden van de onvrijheden. De organisatie spreekt van een systeem van bewaking, onderdrukking, indoctrinatie en diefstal door de staat. Volgens het rapport is sprake van discriminerend beleid dat openlijk in de Russische wetgeving is vastgelegd. Dat beleid doordringt elk aspect van het leven van de inwoners, zozeer dat de demografische samenstelling van de regio opzettelijk lijkt te veranderen.

Russische wetgeving in bezet gebied
Internationaal recht verbiedt een bezettingsmacht om permanente demografische, sociale en economische veranderingen door te voeren in bezet gebied. Rusland trekt zich daar niets van aan en stelt dat de bezette gebieden Russisch grondgebied zijn, waardoor de Russische wet er geldt.

Sinds 2022 heeft de VN-mensenrechtenmissie in Oekraïne ongeveer zestien Russische wetten en decreten vastgesteld die de rechten van Oekraïense burgers in de bezette gebieden beperken. Op scholen krijgen leerlingen de Russische versie van de geschiedenis, en wordt hun de Russische identiteit en waarden bijgebracht. Sympathie voor Oekraïne of het gebruik van de Oekraïense taal wordt bestempeld als 'Oekraïens nationalisme' en 'extremisme' en is strafbaar. Tegelijkertijd voert Rusland een actief transmigratiebeleid, zodat Russen zich in de bezette gebieden kunnen vestigen.

Russificatie door paspoortplicht
Rusland bezet sinds de annexatie van de Krim in 2014 delen van Oekraïne. Dit gebied is sinds de grootschalige invasie van 2022 uitgegroeid tot ongeveer twintig procent van het land en probeert dit te russificeren. Een belangrijk middel daarbij is de paspoortplicht: Rusland merkt Oekraïners in de bezette gebieden officieel aan als 'buitenlanders' en dwingt hen het Russische staatsburgerschap aan te nemen. Zonder Russisch paspoort hebben inwoners geen toegang tot gezondheidszorg en sociale voorzieningen, en kunnen zij niet werken of onroerend goed bezitten.

Een vrouw uit het bezette Melitopol moest van haar werkgever een Russisch paspoort aanvragen, omdat de werkgever anders een boete zou krijgen. Nadat ze in het paspoortkantoor een boze video opnam waarin ze het Russische paspoort beschimpte, werd ze onmiddellijk gearresteerd en bracht ze acht maanden in detentie door. Ze moest voor de camera verklaren dat ze niet in Rusland wilde wonen, kreeg vijftien minuten om spullen op te halen en werd onder gewapende begeleiding naar de Russisch-Georgische grens gebracht.

De VN heeft meer dan 400 van dit soort aanhoudingen gedocumenteerd, in verband met beschuldigingen van verraad en spionage. Vermoed wordt dat het werkelijke aantal hoger ligt, omdat veel gearresteerde burgers van de buitenwereld worden afgeschermd of vermist raken.

Onteigening van woningen in bezet gebied
De russificatie gaat gepaard met een verandering van de demografische samenstelling van de bezette gebieden. Woningen van Oekraïners die voor de oorlog zijn gevlucht, worden officieel in beslag genomen en toegewezen aan Russische immigranten. Burgers die terugkeer of onteigening willen voorkomen, krijgen te maken met inreisverboden of arrestatie. Freedom House noteerde een geval waarin een terugkerende inwoner een inreisverbod van vijftig jaar kreeg opgelegd.

Volgens VN-cijfers hebben de Russische autoriteiten in het bezette gebied van Oekraïne per juli van dit jaar meer dan 60.000 particuliere eigendommen aangemerkt als 'eigenaarloos'. Dat is doorgaans de aanloop naar onteigening. Ten minste 6.500 van die eigendommen zijn inmiddels onteigend en toegewezen aan veteranen van het Russische leger, of ver onder de marktwaarde verkocht aan Russische immigranten. Ook de administratieve, ambtelijke en bestuurlijke structuren van de bezette gebieden worden geleidelijk overgenomen door nieuwkomers uit Rusland.

Gemilitariseerd onderwijs in bezet gebied
Op scholen in het bezette gebied is een gemilitariseerd Russisch leerplan ingevoerd. Nieuwe schoolboeken stellen dat de bezette regio's de Oekraïense onafhankelijkheid nooit hebben gesteund en altijd Russisch zijn geweest. Ouders die weigeren hun kinderen op deze scholen in te schrijven, of die kiezen voor online Oekraïens onderwijs, worden beboet en bedreigd met verlies van hun ouderlijke rechten. Dat betekent dat het kind onder Russische curatele komt te staan.

De militarisering van het onderwijs kan ertoe leiden dat leerlingen rechtstreeks in de Russische strijdkrachten terechtkomen. Wie een Russisch paspoort heeft – zonder dat paspoort is functioneren in het gebied onmogelijk – kan worden opgeroepen voor militaire dienst, wat in de praktijk betekent dat mensen tegen Oekraïne moeten vechten. Dit is uitdrukkelijk verboden onder de Geneefse Conventies, die ook door Rusland zijn ondertekend. Het Kremlin stelt echter dat deze verdragen niet gelden, omdat het om Russisch grondgebied zou gaan.

Droneaanval op Oekraine (@ Tin24h on YouTube 120725-screenshot)