Coronacommissie rondt verhoren af: niet voorbereid op volgende pandemie

De parlementaire enquêtecommissie corona heeft na negen weken en 51 coronaverhoren geconcludeerd dat Nederland niet goed is voorbereid op een volgende pandemie. Het budget voor pandemische paraatheid is sinds de coronacrisis fors verlaagd, terwijl deskundigen een nieuwe pandemie onvermijdelijk noemen. De openbare verhoren vonden de afgelopen negen weken plaats in de Tweede Kamer en moeten leiden tot een eindrapport met aanbevelingen voor een volgende gezondheidscrisis.

Budget voor pandemische paraatheid verlaagd
Infectieziektespecialist Anja Schreijer, die als laatste door de coronacommissie werd gehoord, vergeleek de huidige aanpak met het bouwen van een halfhoge dijk tegen een volgende pandemie. Na de coronacrisis werd jaarlijks 300 miljoen euro vrijgemaakt voor een betere crisisstructuur, maar het kabinet-Schoof schrapte dat bedrag. Later werd de bezuiniging deels teruggedraaid naar 177 miljoen euro, wat volgens experts nog altijd onvoldoende is.

Schreijer zei te hebben verwacht dat er na een crisis met 50.000 doden in Nederland meer bewustzijn zou zijn ontstaan, en had gehoopt op een deltaplan. Volgens haar is het ontbreken daarvan een probleem, omdat Nederland zo niet goed voorbereid is op een volgende crisis. Ze noemde daarnaast het klimaat, gewapende conflicten en de omvang van internationale reisbewegingen als factoren die de kans op een nieuwe pandemie vergroten. Volgens Schreijer staat vast dat die pandemie komt: "We weten alleen niet wanneer."

Coronaverhoren leggen gevolgen coronabeleid bloot
Polarisatie, angst, depressie en leerachterstanden: de coronaverhoren van de afgelopen weken lieten opnieuw zien dat de coronamaatregelen verregaande gevolgen hebben gehad. Burgemeesters, de Kinderombudsman en critici van het beleid zien en voelen deze effecten nog altijd, vooral bij jongeren. Mensen die zich destijds kritisch uitlieten over het coronabeleid, voelden zich al snel weggezet als complotdenker. Volgens hen is het vertrouwen in de overheid nog altijd niet hersteld.

Coronamaatregelen 'onvermijdelijk' bij volgende pandemie
Ondanks de kritiek achten betrokkenen het onwaarschijnlijk dat bij een volgende pandemie wezenlijk andere besluiten worden genomen. Oud-premier Mark Rutte, oud-zorgminister Hugo de Jonge en oud-justitieminister Ferd Grapperhaus zeiden geen andere keuze te hebben gehad dan maatregelen als de avondklok en schoolsluiting in te voeren. Het virus verspreidde zich volgens hen in meerdere hevige golven door het land.

Het kabinet wilde koste wat kost voorkomen dat de zorg overbelast raakte en dat patiënten geen plek meer zouden krijgen in het ziekenhuis. Als dat het uitgangspunt is, zijn de door vrijwel iedereen gehekelde maatregelen volgens Rutte "onvermijdelijk". Het alternatief was volgens hem: meer mensen laten doodgaan, of kwetsbare groepen volledig isoleren — keuzes waar hij nog altijd niet achter staat.

Rutte gaf de commissie mee dat het gesprek over deze afweging vóór een volgende pandemie gevoerd moet worden. Gebeurt dat niet, dan worden de omstreden maatregelen naar verwachting opnieuw ingevoerd.

Kritiek op taalgebruik tijdens coronacrisis
Grapperhaus en VVD'er Klaas Dijkhoff vinden achteraf dat de term "wappie" niet had mogen worden gebruikt voor mensen die de coronamaatregelen afwezen of zelfs niet geloofden dat het virus bestond. Ook de appjes waarin Grapperhaus kabinetsgenoten omschreef, waaronder de aanduiding "soepjurkje", kregen veel aandacht tijdens de verhoren. De commissie gaat nog vastleggen wat deze communicatie heeft betekend voor de besluitvorming.

Geen politieke afrekening, wel lessen over proces
Los van de appjes van Grapperhaus leverden de coronaverhoren weinig onthullingen op. De opdracht die de Tweede Kamer aan de commissie gaf, is niet gericht op diepgaande waarheidsvinding of politieke afrekening, maar op de manier waarop het beleid tot stand kwam. Eén vraag bleef daarbij onbeantwoord: wat er precies is besproken tijdens de besloten overleggen die bekendstaan als het Catshuisoverleg en het Torentjesoverleg. De hoofdrolspelers bleven bij hun uitleg dat dit "maar" informele overleggen waren, die volgens hen essentieel zijn in een drukke, stressvolle crisistijd.

De commissie moet de uitkomsten van 51 openbare verhoren, 87 besloten voorgesprekken en meer dan een miljoen documenten verwerken in een eindrapport. Dat rapport moet begin volgend jaar klaar zijn.

Meedenken met RIVM over coronamaatregelen ( foto: Pixabay)
Coronamaatregelen ( foto: Pixabay)