Arriva geeft geen boete meer aan agressieve zwartrijders uit Ter Apel

Jippie

Vervoerder Arriva geeft conducteurs en boa's op de Vechtdallijn tussen Emmen en Zwolle sinds eind augustus een nieuwe opdracht: zwartrijders die dreigen met agressie mogen voortaan gaan zonder boete. Dat blijkt uit een interne memo die in handen is van RTL Nieuws. De maatregel moet de veiligheid van het personeel waarborgen op een traject dat al jaren te maken heeft met agressie, veelal veroorzaakt door asielzoekers die op weg zijn naar het aanmeldcentrum in Ter Apel.

Aantal zwartrijders en incidenten op Vechtdallijn sterk gestegen
Reizigers en personeel op de Vechtdallijn hebben al jaren te maken met agressie en zwartrijders. Tussen 2024 en 2025 steeg het aantal ernstige incidenten van 29 naar 51. Dit jaar staat de teller tot nu toe op 25. Het gaat onder meer om het bespugen van personeel, vandalisme en geweld. Eind vorig jaar werd een vrouwelijke boa in haar gezicht geslagen. Minder ernstige overlast, zoals drugsgebruik of misbruik van de noodrem, telt hier niet in mee.

Duizenden boetes aan asielzoekers Ter Apel ongeldig verklaard
Duizenden boetes die dit jaar zijn uitgeschreven aan zwartrijdende asielzoekers op de Vechtdallijn, zijn later ongeldig verklaard. De boetes werden opgelegd nadat betrokkenen zich identificeerden met een COA-pas, een identiteitsbewijs met naam en foto dat asielzoekers krijgen bij aanmelding in Ter Apel. Volgens een woordvoerder van het COA is die pas vooral bedoeld voor intern gebruik in het azc en niet als officieel identiteitsbewijs, in tegenstelling tot het Vreemdelingen Identiteitsbewijs, dat wel geldige legitimatie is.

Arriva kon er de afgelopen tien jaar toch boetes op uitschrijven, maar kreeg te horen dat de pas sinds 1 januari van dit jaar niet meer geldig is als legitimatie. Daardoor moeten alle boetes die dit jaar aan asielzoekers zijn uitgeschreven met terugwerkende kracht worden ingetrokken, zegt een woordvoerder van Arriva. Om hoeveel boetes het precies gaat, is niet bekend, maar volgens het vervoersbedrijf gaat het om duizenden.

Het besluit heeft volgens Arriva directe gevolgen voor de praktijk op de trein. Bij iedere zwartrijder zonder geldig vervoers- en identiteitsbewijs moet voortaan de politie worden ingeschakeld. Veiligheidspersoneel stapt in dat geval met de betrokkene uit op het eerstvolgende station om daar op de politie te wachten, wat volgens Arriva vaker tot incidenten leidt. Het CVOM, de afdeling van het Openbaar Ministerie die toezicht houdt op de boetes, laat weten dat een COA-pas nooit een officieel identiteitsbewijs is geweest. Waarom de pas jarenlang wel als identiteitsbewijs werd geaccepteerd en waarom dat sinds 1 januari niet meer mag, is niet duidelijk.

Op het traject tussen Zwolle en Emmen werden vorig jaar gemiddeld 60 boetes per dag uitgeschreven voor zwartrijden. Volgens cijfers die RTV Oost opvroeg ging daarvan 80 procent naar bewoners van het azc in Ter Apel, omgerekend zo'n 45 boetes per dag. Negen op de tien boetes bleven vorig jaar onbetaald. Het gaat daarbij volgens Arriva om reizigers die ook hun uitstel van betaling niet betalen na meerdere herinneringen, waarna de boetes worden overgedragen aan het CJIB en niet meer bij Arriva terugkomen. Volgens Wim Eilert van vakbond VVMC zijn het nog altijd vooral veiligelanders, asielzoekers zonder recht op een verblijfsvergunning, die voor overlast zorgen en hun boete niet betalen. Door die groep specifiek te benoemen, worden volgens Eilert niet alle asielzoekers over één kam geschoren.

Wachttijd van 25 minuten zorgt voor spanning
Volgens een woordvoerder van Arriva wordt 80 tot 90 procent van alle boetes uitgeschreven op de postcode van een COA-locatie. Op basis van eigen waarnemingen stelt het bedrijf dat het vaak gaat om zogeheten veiligelanders: asielzoekers die weinig kans maken op een verblijfsvergunning. De meeste incidenten ontstaan bij controles, omdat zwartrijders vaak geen legitiem identiteitsbewijs bij zich hebben. De politie moet dan komen om hen te identificeren. Dat duurt gemiddeld zo'n 25 minuten, en juist in die wachttijd loopt de spanning vaak op. Een woordvoerder van de politie bevestigt dat de incidenten stevige inzet vereisen en noemt de problematiek onlosmakelijk verbonden met Ter Apel.

Arriva grijpt in met nieuwe instructie
In een interne memo van eind augustus schrijft Arriva aan het eigen personeel: bij een onveilige situatie laat je de reiziger gaan. In de twee weken dat deze instructie geldt, is dat al zeker zestien keer gebeurd.

Zoektocht naar structurele aanpak van zwartrijders Vechtdallijn
De afgelopen weken overlegden Arriva, ProRail, de provincie en de politie over de aanpak van zwartrijders op de Vechtdallijn. Een van de opties is volledige controles op elk station van de lijn, waarbij reizigers zonder kaartje al op het perron worden tegengehouden. In Emmen gebeurt dat al sinds december. Een eerdere proef in 2022 werd na een jaar gestaakt, omdat de problemen zich volgens Arriva verplaatsten naar de stationsgebieden. De woordvoerder verwacht dat dit opnieuw gebeurt, maar zegt dat de veiligheid van personeel en reizigers in de trein nu voorrang krijgt. Arriva kondigt binnenkort extra maatregelen aan; de invulling daarvan is nog onbekend.

De problematiek rond Ter Apel speelt al langer op landelijk niveau. Eind vorig jaar drong de Tweede Kamer aan op een proef met spoorwegpolitie op het traject Zwolle-Emmen, nadat vakbond VVMC sprak van meer geluk dan wijsheid dat er nog geen dodelijk slachtoffer was gevallen. Het ministerie van Justitie en Veiligheid en de provincies Overijssel en Drenthe trekken tot en met 2027 jaarlijks een miljoen euro uit voor de veiligheid op de Vechtdallijn.