Expert: "Vance en Musk hielpen AfD aan winst Saksen-Anhalt"

De AfD boekte op 6 september een monsterzege bij de verkiezingen in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. Volgens buitenlandexpert Laurien Crump van het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de Radboud Universiteit wordt de rol van de Verenigde Staten hierin onderschat. Ze wijst op eerdere steunbetuigingen van vicepresident J.D. Vance en ondernemer Elon Musk aan de AfD en stelt dat deze inmenging te weinig aandacht krijgt.

Verkiezingswinst AfD in Saksen-Anhalt historisch groot
De AfD haalde 43,8 procent van de stemmen, meer dan het dubbele van het resultaat in 2021. Het deelstaatparlement telt 83 zetels; de AfD komt op 39, vier te kort voor een meerderheid. De CDU moet fors inleveren en houdt nog maar 15 zetels over. SPD, Die Grünen en Die Linke halen elk 8 zetels, de BSW 5. De opkomst kwam uit op 77,8 procent, de hoogste in Saksen-Anhalt sinds de Duitse hereniging in 1990.

Volgens Crump is de uitslag meer dan alleen een verkiezingsuitslag. Ze wijst op de Amerikaanse betrokkenheid bij de opkomst van zogenoemde patriottische partijen in Europa, waaronder de AfD. "Het is voor ons buitengewoon problematisch dat onze grootste bondgenoot zich enerzijds militair terugtrekt uit Europa, maar anderzijds openlijk dit soort partijen steunt", zegt ze in het EO-programma Dit is de Dag. Dat wordt volgens haar vaak onder het tapijt geveegd. "Misschien omdat het te pijnlijk is om te erkennen", aldus Crump.

Steun van Vance en Musk aan AfD
Crump verwijst naar de Amerikaanse nationale veiligheidsstrategie, waarin steun aan patriottische partijen in Europa expliciet als speerpunt wordt genoemd. Deze inmenging kreeg concreet vorm toen Vance zijn toespraak op de Veiligheidsconferentie van München in 2025 gebruikte om Duitse politici op te roepen hun "firewall" tegen de AfD te laten varen. AfD-covoorzitter Alice Weidel ontmoette Vance destijds op diezelfde conferentie.

Ook Musk steunde de partij openlijk. Hij onderschreef de AfD voor de Duitse federale verkiezingen van 2025 en verklaarde tijdens een campagnebijeenkomst dat de partij "de toekomst van de beschaving zou redden". Crump noemt in dat verband ook een felicitatie van Musk aan de AfD, waarop Weidel bedankte voor de steun.

Belang bij verdeeld Europa
Volgens Crump hebben zowel Rusland als de VS baat bij een verdeeld Europa. De AfD heeft een pro-Russische houding, wat volgens haar Poetin in de kaart speelt: "Sinds de Koude Oorlog wil Rusland Europa al uit elkaar spelen. Poetin kan achteroverleunen, want Trump doet dat al voor hem."

Voor de steun vanuit de VS ziet Crump een andere verklaring, namelijk irritatie over Europese regels rond digitale vrijheden. "De Elon Musks en de Zuckerbergs vinden de EU met al die regels lastig. De AfD houdt zich daar niet mee bezig." Ze noemt de EU-opstelling rond Groenland en de oorlog in Iran als voorbeelden van hoe een sterke EU er volgens haar is omgeslagen van bondgenoot in blok aan het been van de VS.

Vergelijking met de Koude Oorlog
Crump stelt dat Europa nu tussen twee grootmachten in zit die allebei belang hebben bij verdeeldheid. Ze noemt dat een fundamenteel ander scenario dan tijdens de Koude Oorlog, toen de VS zich volgens haar in theorie opstelde als voorvechter van liberale democratie en vrijheden tegenover het Sovjetblok. "Tegenwoordig kun je een directe lijn van Trump via de AfD naar Poetin trekken." Ze verwijst daarbij naar onderzoek waaruit zou blijken dat de VS onder Trump in één jaar tijd net zo autocratisch is geworden als Rusland, Turkije en Hongarije onder Orbán in tien jaar.

Elon Musk (@Gage Skidmore - https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/)
Elon Musk (@Gage Skidmore - https://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0/)