IND betaalde dit jaar al 99 miljoen euro aan dwangsommen

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft in de eerste helft van 2026 in totaal 99 miljoen euro aan dwangsommen uitbetaald. De ontvangers zijn vooral asielzoekers en mensen met een lopende aanvraag voor gezinshereniging, van wie de aanvraag niet binnen de wettelijke termijn is afgehandeld. Dat blijkt uit antwoorden van minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink op Kamervragen van JA21.

Dwangsommen lopen snel op
Als de IND niet op tijd beslist, kunnen aanvragers naar de rechter stappen. Die kan de dienst dan een dwangsom opleggen: een geldbedrag dat oploopt zolang het besluit uitblijft. In 2026 kregen 46 mensen volgens de rechter recht op een dwangsom van meer dan 80.000 euro per persoon.

Bij negen van hen liep het bedrag zelfs boven de 100.000 euro uit.
De stijging past in een langere trend. In heel 2025 betaalde de IND 79 miljoen euro aan dwangsommen, in 2024 was dat 27,8 miljoen euro. Tussen 2024 en mei 2026 hebben in totaal 143.190 mensen bij de rechtbank een beroep ingesteld wegens niet-tijdig beslissen, van wie 16.570 personen twee keer of vaker gelijk kregen.

Hoogte van de dwangsom hangt af van de rechter
De rechter stelt de dwangsom doorgaans vast op 100 euro per dag, met een maximum van 15.000 euro per persoon. Bij aanhoudende nalatigheid van de IND kan dat oplopen tot 250 euro per dag, met een maximum van 37.000 euro. Is de situatie minder ernstig, dan geldt een lager bedrag van 50 euro per dag.

Het bedrag kan verder oplopen omdat een aanvrager na uitbetaling opnieuw naar de rechter kan stappen als de IND nog steeds geen besluit neemt. Daarnaast bestaat de bestuurlijke dwangsom: een vast bedrag van 1442 euro per persoon dat automatisch ingaat na een ingebrekestelling, zonder tussenkomst van een rechter.

De Raad van State oordeelde begin dit jaar al dat asielzoekers die via dwangsommen een vermogen hebben opgebouwd, boven de vermogensgrens van 8000 euro voor alleenstaanden en 16.000 euro voor meerpersoonshuishoudens, verplicht kunnen worden zelf bij te dragen aan hun opvangkosten.

Wetsvoorstel om dwangsommen af te schaffen
Minister Van den Brink wil de rechterlijke dwangsommen in de asielwet afschaffen. Het voorstel maakte oorspronkelijk deel uit van een pakket asielmaatregelen dat het kabinet aankondigde nadat een eerdere asielwet in de Eerste Kamer was weggestemd. De Tweede Kamer voegde het vervolgens als amendement toe aan wetgeving over het sneller opsluiten van overlastgevende asielzoekers en ging ermee akkoord.

Het wetsvoorstel ligt nu bij de Eerste Kamer, die nog geen datum voor behandeling heeft vastgesteld
De Orde van Advocaten en de Raad voor de Rechtspraak verzetten zich tegen afschaffing. Zij vinden dat de minister de achterliggende problemen bij de IND moet aanpakken, in plaats van burgers dit rechtsmiddel te ontnemen. Een woordvoerder van de IND zei eerder tegen Trouw dat dwangsommen averechts werken: de dienst wil sneller beslissen, maar kan dat niet, en dwangsomprocedures kosten juist extra tijd.

Ook discussie over dwangsommen bij UWV en toeslagenaffaire
Los van de asielwet speelt de discussie over het afschaffen van dwangsommen ook bij andere uitvoeringsorganisaties, waaronder uitkeringsinstantie UWV en de hersteloperatie voor gedupeerde toeslagenouders.

IND oordeelt te traag over asielaanvragen(@Gemini-AI-impressie)