Chemische stoffen vervuilen zwemwateren in Nederland

De kwaliteit van het Nederlandse zwemwater verbetert nauwelijks, waarbij chemische stoffen steeds vaker de norm overschrijden. Dat blijkt uit onderzoek van Natuur & Milieu en het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) naar honderden zwemlocaties over de periode 2015-2024. Zwemmers krijgen over deze vervuiling geen informatie, terwijl officiële zwemadviezen vooral op bacteriën en blauwalgen zijn gebaseerd.

Chemische vervuiling in zwemwater neemt toe
De onderzoekers bekeken 122 verschillende stoffen, waarvan er 35 de gestelde normen overschreden. In 2024 was in alle onderzochte zwemwateren sprake van te veel chemische stoffen. Tien jaar eerder voldeed nog 22 procent van de wateren wel aan de chemische waterkwaliteitsnormen.

Een stof die veel wordt aangetroffen is imidacloprid, een middel dat onder meer in vlooienbanden voor honden zit. Welke stoffen worden gevonden, verschilt per gebied. Koenraad Backers van Natuur & Milieu zegt dat in landelijke gebieden vaker bestrijdingsmiddelen uit de landbouw voorkomen, terwijl in steden verkeer en industrie een grotere rol spelen. Sommige stoffen, zoals PFAS, zijn al jaren verboden maar breken nauwelijks af en blijven daardoor aanwezig in het water.

Zwemadvies richt zich vooral op bacteriën
Bij officiële zwemlocaties wordt vooral gecontroleerd op bacteriën zoals E. coli en op blauwalgen. Daarmee worden voornamelijk acute gezondheidsrisico's in kaart gebracht. Een zwemlocatie kan daardoor een goede beoordeling krijgen, terwijl er wel te veel chemische stoffen in het water zitten.

Volgens Backers meet de overheid wel of er chemische stoffen aanwezig zijn, maar is melding daarvan niet verplicht. Op grond van de Europese Kaderrichtlijn Water is Nederland wel verplicht om die stoffen onder de gestelde norm te houden. Nederland voldoet daar nu niet aan en zal daar in 2027 op worden aangesproken, aldus Backers.

Gezondheidsrisico's op de langere termijn
Te veel chemische stoffen in zwemwater betekent niet dat iemand direct ziek wordt van zwemmen, benadrukt Backers. Wel kunnen zwemmers stoffen binnenkrijgen die op de langere termijn schadelijk zijn voor de gezondheid. Het gaat om stoffen die in verband worden gebracht met kanker, aantasting van het immuunsysteem en verstoring van de hormoonhuishouding.

Hoe groot het gezondheidsrisico precies is, kunnen de onderzoekers niet vaststellen. Dat hangt onder meer af van de hoeveelheid die iemand binnenkrijgt en hoe lang de blootstelling duurt. De onderzoekers willen geen angst zaaien, maar vinden wel dat zwemmers beter geïnformeerd moeten worden over de totale waterkwaliteit.

Herkomst van de vervuiling in zwemwater
Volgens de onderzoekers is vaak te achterhalen waar stoffen vandaan komen. PAK's zijn bijvoorbeeld gerelateerd aan verbranding en kunnen afkomstig zijn van verkeer en industrie, terwijl bestrijdingsmiddelen doorgaans uit de landbouw komen. Niet voor elke locatie is de bron al bekend; de onderzoekers vinden dat de overheid gerichter moet zoeken, bijvoorbeeld door rond industrieterreinen of in landbouwgebieden specifieker te meten.

Ook komen stoffen zoals medicijnresten en PFAS via afvalwater in het oppervlaktewater terecht. Vergunningen voor industriële lozingen zijn soms verouderd en niet altijd afgestemd op wat het watersysteem aankan. "We weten waar het zit, maar krijgen het organisatorisch niet voor elkaar om het op orde te krijgen," zegt Backers, die ook wijst op de rol van kosten.

Roep om een strengere aanpak
De onderzoekers vinden dat chemische stoffen structureel onderdeel moeten worden van de beoordeling van zwemwater, in plaats van alleen aanvullend onderzoek bij een specifieke aanleiding. Daarnaast pleiten zij voor een strengere aanpak van de vervuiling.

Zomers plezier in zwemwater (@Gemini-AI-impressie)