VS wil Nederlands chipbedrijf ASML verbieden te leveren aan China

ASML komt opnieuw in het centrum van een geopolitieke machtsstrijd terecht nu de Verenigde Staten Nederland via wetgeving wil dwingen de export van chipmachines naar China vrijwel volledig te stoppen. In Washington ligt de zogenoemde Match Act klaar, een voorstel dat bondgenoten moet verplichten hetzelfde strenge Amerikaanse exportbeleid voor gevoelige technologie te volgen, met mogelijke sancties als zij weigeren. Daarmee dreigt niet alleen een einde te komen aan de levering van bepaalde machines aan Chinese chipfabrikanten, maar ook aan onderhoud aan al geleverde apparatuur.

Het bedrijf uit Veldhoven is cruciaal in de wereldwijde chipindustrie: ASML heeft vrijwel een monopolie op lithografiemachines waarmee de meest geavanceerde chips voor smartphones, laptops en AI-processoren worden gemaakt. Vrijwel elke moderne high-end chip is in een of meer productiestappen door een ASML-machine gegaan. Met een beurswaarde van rond de 615 miljard euro is ASML het meest waardevolle bedrijf van Europa en één van de weinige techspelers die kan meekomen met Amerikaanse giganten als NVIDIA, Microsoft en Apple.

De Amerikaanse regering wil met strengere exportbeperkingen de Chinese vooruitgang in kunstmatige intelligentie, supercomputers en militaire technologie afremmen door de toegang tot geavanceerde chips verder in te perken. Onder druk uit Washington heeft Nederland eerder al de export van de nieuwste EUV-machines (extreem ultraviolet) naar China verboden, en later ook vergunningen voor de meest geavanceerde DUV-systemen (diep ultraviolet) ingetrokken. DUV-machines, op de absolute topmodellen na, vormen nu nog het grootste deel van ASML’s handel met Chinese klanten.

De Match Act zou die resterende ruimte verder dichtzetten: ook oudere DUV-machines én het onderhoud aan bestaande installaties zouden onder de Amerikaanse lijn moeten vallen. Omdat ASML voor belangrijke onderdelen afhankelijk is van Amerikaanse leveranciers, is dreiging met verstoring van die toelevering in het verleden al een effectief drukmiddel gebleken richting Den Haag. Nederland protesteert fel en stuurt bewindslieden naar Washington om te lobbyen tegen de wet, maar de steun van zowel Republikeinen als Democraten maakt de kans klein dat het voorstel wordt geblokkeerd, zeker nu het vermoedelijk wordt gekoppeld aan de jaarlijks goedgekeurde defensiebegroting.

Vanuit Europa hoeft Nederland voorlopig niet veel steun te verwachten. Exportbeleid is formeel een nationale bevoegdheid en Brussel heeft het strategische belang van bedrijven als ASML lang beperkt opgepakt. De Europese Commissie werkt aan een grotere rol op dit terrein, maar dat levert Den Haag nu vooral politieke rugdekking op om richting Washington te zeggen dat er met Brussel moet worden gesproken, zonder dat dit iets verandert aan de directe druk op ASML.

Voor ASML zou een vrijwel volledig wegvallen van de Chinese markt een forse tik betekenen. China was in de piekjaren goed voor tot 36 procent van de omzet en naar verwachting dit jaar nog rond de 19 procent. Veel analisten denken dat het bedrijf dat verlies op termijn grotendeels kan opvangen dankzij de wereldwijde vraagstijging door AI-toepassingen; Zuid-Korea is inmiddels uitgegroeid tot de grootste afzetmarkt, met bedrijven als Samsung die tientallen EUV-machines hebben besteld. Intussen volgen de VS met argusogen Chinese pogingen om een eigen EUV-machine te ontwikkelen, wat de strategische inzet rond ASML alleen maar verder vergroot.

ASML gebouw