Statiegeld op blikjes zorgt voor nieuwe vorm van criminaliteit

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) ziet dat jaarlijks naar schatting 25 tot 50 miljoen blikjes zonder statiegeld in Nederland worden verkocht, ondanks de statiegeldplicht die sinds 2023 geldt. De illegale import van deze goedkopere drankblikjes levert miljoenen euro’s op en trekt ook georganiseerde misdaad aan, blijkt uit onderzoek van EenVandaag. De handel loopt onder meer via Nederlandse webshops en maaltijdbezorgers.

De frisdrankblikjes komen vooral illegaal via Denemarken en Duitsland het land binnen, bierblikjes worden uit Polen gehaald. Het importeren van blikjes zonder statiegeld is verboden, maar de verkoop en aankoop niet. Restaurants en websites kunnen de producten daardoor gewoon aanbieden, met als gevolg dat deze blikjes volgens de ILT bovengemiddeld vaak als zwerfafval in het milieu belanden.

ILT-directeur Edwin van Houten spreekt van "een illegaal circuit" waarin criminelen meeliften op een maas in de wetgeving. Volgens hem gaat het "al gauw om miljoenen euro's" en duiken bij onderzoeken regelmatig extra feiten op, zoals belastingontduiking en btw-fraude. De inspectie voerde vorig jaar 500 onderzoeken uit, sprak in zo’n 90 gevallen bedrijven aan en deelde uiteindelijk 5 boetes uit, iets wat Van Houten een "druppel op de gloeiende plaat" noemt.

Voor handelaren is de verleiding groot, omdat de prijsverschillen aanzienlijk zijn. Via het Nederlandse platform van het Britse bedrijf Merkandi blijkt een vrachtwagen met Duitse colablikjes voor 0,37 euro per blikje te koop, terwijl in Nederland rond de 0,60 euro per blikje wordt betaald. Ook de consumentensite Goedkoopdrank.nl verkoopt zowel blikjes met als zonder statiegeld, waarbij de varianten zonder statiegeld sowieso goedkoper zijn.

Eigenaar Mike Moore van Goedkoopdrank.nl noemt de goedkope buitenlandse inkoop de reden voor de handel: "Dat scheelt 4 tot 5 euro per tray van 24 blikjes." Hij zegt dat zeker de helft van de omzet uit blikjes zonder statiegeld komt en dat hij niet in overtreding is, omdat hij zelf niet importeert maar inkoopt via een keten van tussenhandelaren. Wie uiteindelijk als importeur de wet overtreedt, blijft zo vaak onduidelijk, terwijl volgens Moore "de financiers daarvan miljoenen verdienen".

De rol van tussenhandelaren maakt handhaving lastig, zegt de ILT. De inspectie steunt daarom het voorstel van minister Stientje van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei) om ook de verkoop van blikjes zonder statiegeld te verbieden, zodat verkopers direct kunnen worden aangesproken. Moore kondigt aan in dat geval te stoppen met de verkoop van statiegeldloze blikjes en statiegeldstickers op Deense blikjes te plakken, al pleit hij voor een bredere Europese aanpak. Handelsplatform Merkandi benadrukt in een reactie zelf geen verkoper of importeur te zijn, maar alleen een digitaal platform dat aanbieders en kopers met elkaar verbindt.

Statiegeldvrije blikjes (Afbeelding: Screenshot / FOK.nl)
Statiegeldvrije blikjes (Afbeelding: Screenshot / FOK.nl)