Psychiatrische patiënten massaal uit beeld na behandeling

De Nederlandse ggz verliest jaarlijks het zicht op zeker 60.000 mensen met een ernstige psychiatrische aandoening na afloop van hun behandeling. Dat komt neer op ongeveer een kwart van alle volwassen patiënten in deze groep, blijkt uit een grote analyse van knelpunten in de geestelijke gezondheidszorg in opdracht van brancheorganisatie de Nederlandse ggz. Volgens de onderzoekers is de nazorg na ontslag uit instellingen zo gebrekkig dat behandelingen vaak weinig blijvend effect hebben.

De grootste problemen ontstaan wanneer patiënten na een klinische opname terugkeren naar de samenleving zonder goede begeleiding of stabiele woonplek. Mensen met ernstige psychische klachten belanden regelmatig op straat of keren terug in een onveilige thuissituatie, waar schulden, stress en gebrek aan structuur snel weer tot een crisis kunnen leiden. "Je ziet dat ze frequent opnieuw in een crisis raken en weer moeten worden opgenomen en dat er een draaideur in de acute ggz-zorg bestaat", zegt Joost Harkink, bestuurder zorg en veiligheid bij de brancheorganisatie.

Ook mensen met psychische problemen die een misdrijf hebben gepleegd en hun gevangenisstraf hebben uitgezeten, verdwijnen vaak uit beeld. Zij komen geregeld zonder begeleiding op straat te staan, met een groot risico op terugval. In het rapport staat dat zeker de helft van deze groep binnen twee jaar opnieuw in de gevangenis belandt, omdat er geen stabiele woon- en leefsituatie en te weinig passende zorg is.

Zelfs patiënten die wel een huis hebben, kunnen snel opnieuw in de problemen komen doordat dagelijkse zaken zich opstapelen. Mensen met een ernstige psychiatrische aandoening vinden het vaak moeilijk overzicht te houden, bijvoorbeeld bij rekeningen en boetes. Onbetaalde bedragen kunnen uitgroeien tot grote schulden, waardoor de huur niet meer wordt betaald en iemand alsnog dakloos raakt, met als gevolg dat zorgverleners het contact verliezen.

Volgens eerder onderzoek in opdracht van de brancheorganisatie zijn er jaarlijks bijna 4.000 sociale huurwoningen nodig voor deze groep, terwijl er gemiddeld maar zo’n 1.300 vrijkomen. Nederland kent wel FACT-teams die actief op pad gaan om uit beeld geraakte patiënten op te zoeken en te begeleiden, maar die bemoeizorg is sinds de zorgwijzigingen van 2015 geen wettelijke taak meer voor gemeenten. Daardoor verschilt de beschikbaarheid sterk per regio en is de financiering versnipperd tussen zorgverzekeraars, gemeenten en het Rijk.

Hulpverleners merken dat vooral het opzoeken van patiënten nauwelijks wordt vergoed. "Als we patiënten die dakloos zijn zoeken, dan krijgen we daar niet voor betaald", zegt casemanager Steffen Hoogeveen van ggz-organisatie Altrecht. Pas wanneer er daadwerkelijk contact is en een gesprek plaatsvindt, kan hij kosten declareren. De Nederlandse ggz pleit daarom voor een wettelijke plicht voor bemoeizorg en voor vaste begeleiding bij elke overgang in de zorg, zoals bij ontslag uit een kliniek. De Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie en de vier grote steden steunen die oproep en vragen het kabinet om landelijke regels en duidelijke financiering, mede vanwege een toename van geweldsincidenten door mensen met onbehandelde psychiatrische problemen.

Afbeelding: Grok AI / FOK.nl