Japan wil meer baby's, maar legt de rekening bij iedereen neer

Japan heeft per april een nieuwe maandelijkse bijdrage ingevoerd om het sterk dalende geboortecijfer een halt toe te roepen. De heffing van circa 250 yen — omgerekend ongeveer 1,36 euro — wordt ingehouden via de zorgpremie en geldt voor iedere werknemer, ongeacht of diegene kinderen heeft of niet.

Heffing moet kindvriendelijk beleid financieren
De maatregel werd ingevoerd onder voormalig premier Fumio Kishida en moet beleid bekostigen zoals gratis kinderopvang en hogere kinderbijslagen. Het beleid is deels geïnspireerd op het model van Scandinavische landen.

De urgentie is groot: in 2024 daalde het aantal geboorten in Japan voor het negende jaar op rij, tot onder de 700.000. Japan zoekt al langer naar oplossingen voor de demografische krimp die het land treft.

'Alleenstaandenbelasting' wakkert debat aan
De maatregel ontving al snel een veelzeggende bijnaam: de 'alleenstaandenbelasting'. Officieel is het geen belasting — iedereen draagt bij, ongeacht relatiestatus — maar de kritiek is dat vooral huishoudens mét kinderen van de regeling profiteren, terwijl alleenstaanden relatief meer betalen dan ze terugkrijgen.

Dat raakt een grote groep Japanners. Eenpersoonshuishoudens zijn inmiddels de meest voorkomende huishoudvorm in het land. In 2020 bestond circa 40 procent van alle huishoudens uit alleenstaanden, terwijl huishoudens mét kinderen in diezelfde periode daalden van 42 naar slechts 25 procent.

Die verschuiving is volgens de originele tekst grotendeels te wijten aan het uitstellen of volledig vermijden van huwelijk, maar ook aan vergrijzing: na het overlijden van een partner blijft de ander alleen achter.

Extra last op een moeilijk moment
Voor veel Japanners komen de nieuwe kosten op een ongunstig moment. Japan kampt al geruime tijd met stijgende prijzen, hoge inflatie en een verzwakte yen, waardoor het levensonderhoud steeds duurder wordt. Met name jongeren en middeninkomens worden daardoor zwaar belast door bestaande premies en belastingen.

Maatregel kan averechts werken
Ondanks het relatief lage bedrag groeit de maatschappelijke weerstand. Critici vrezen dat de bijdrage het toch al beperkte spaargeld van jongeren verder onder druk zet, waardoor zij een huwelijk of gezinsvorming juist langer uitstellen. Daarmee dreigt de maatregel precies het tegenovergestelde effect te hebben van wat beoogd wordt.

Bovendien staat de heffing symbool voor een bredere spanning in de Japanse samenleving: de toenemende financiële druk op de werkende generatie in een snel vergrijzend land.

Japanse kindjes (@Gemini-AI-impressie)