Tientallen kandidaat-raadsleden met strafblad op kieslijst: screening schiet tekort
Uit een onderzoek van de redactie van RTL Nieuws en NRC blijkt dat tientallen kandidaten voor de komende gemeenteraadsverkiezingen het afgelopen anderhalf jaar voor de rechter hebben gestaan. De vergrijpen variëren van fraude met coronasubsidies tot veroordelingen voor aanranding. Ondanks dringende adviezen van de overheid blijkt dat de screening van kandidaten door politieke partijen op grote schaal faalt.
Ramon van Asch (28), de lijsttrekker voor FvD bij de komende gemeenteraadsverkiezingen in Den Bosch, haalde vrijdag het nieuws omdat hij de afgelopen jaren drie keer door de politierechter is veroordeeld wegens mishandeling. Dat bleek uit gezamenlijk onderzoek van NRC en de antifascistische onderzoeksgroep Kafka.
Volgens het NRC-onderzoek kreeg Van Asch in het verleden twee keer een taakstraf en één keer een geldboete opgelegd. Naast deze strafrechtelijke veroordelingen kwam de lijsttrekker begin 2022 in opspraak bij Hogeschool Avans. Betrokkenen bevestigen dat Van Asch daar een beveiliger in het gezicht heeft geslagen nadat hij werd aangesproken op het niet dragen van een mondkapje.
Het onderzoek van RTL-Nieuws keek verder en vond meer dan twintig zaken waarin kandidaat-raadsleden zijn veroordeeld of momenteel als verdachte gelden. De aard van de misrijven is divers: van belediging van ambtenaren en illegaal wapenbezit tot zware zedenmisdrijven.
Bedenkelijke kandidaten op de kieslijst
In verschillende gemeenten zijn nog meer kandidaten met een beladen verleden op de lijst aangetroffen:
- Dordrecht: Een kandidaat van de partij Op Ons Eiland is veroordeeld voor aanranding. Terwijl de partij spreekt van een "lastercampagne", loopt het hoger beroep nog.
- Westerkwartier: De lijsttrekker van het CDA trok zich onlangs terug nadat RTL vragen stelde over zijn betrokkenheid bij fraude met coronasubsidies.
- Súdwest-Fryslân: Een kandidaat van Forum voor Democratie werd vorig jaar veroordeeld voor een wietplantage. De lokale lijsttrekker reageerde laconiek: "Dat kan de beste overkomen."
- Zedenzaken: Eén kandidaat van een lokale partij wordt verdacht van ontucht met een kind. Een uitspraak wordt nog voor de verkiezingen verwacht.
'VOG-controle is een zeldzaamheid'
Hoewel minister van Binnenlandse Zaken Pieter Heerma (CDA) hamert op het belang van integriteit, blijkt de praktijk weerbarstig. Voor minder dan één op de 25 kandidaten werd bij de vorige verkiezingen een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) aangevraagd.
Volgens Leonie Heres, hoogleraar Integriteit van Lokaal Bestuur, is dit een zorgelijke ontwikkeling: "Als partijen niet zorgen voor integere mensen op de lijst, kan dit leiden tot uitholling van de rechtsstaat."
Juridische werkelijkheid vs. publieke opinie
In Nederland mogen veroordeelde burgers in principe gewoon plaatsnemen in de gemeenteraad. Het passief kiesrecht is een fundamenteel recht dat slechts in zeer uitzonderlijke gevallen door een rechter wordt ontnomen.
De kiezer denkt daar echter strenger over. Uit een peiling onder het RTL Nieuwspanel blijkt:
- 58% stemt niet op iemand met een licht vergrijp (zoals een vechtpartij).
- 92% trekt de grens bij zware misdrijven zoals grootschalige fraude of drugscriminaliteit.
De kiezer heeft het laatste woord
Omdat de kieslijsten inmiddels definitief zijn, kunnen partijen kandidaten niet meer van de lijst schrappen. "De kiezer is vrij om te stemmen, ook op raadsleden met een krasje", aldus Niels Karsten, universitair hoofddocent bestuurskunde. Of deze kandidaten daadwerkelijk een zetel bemachtigen, wordt aanstaande woensdag duidelijk bij de stembus.
Verkiezingsposter FvD (@DonaldTrung on WikimediaCommons)