'Overheid belemmert burgers die minder vlees willen eten en minder willen vliegen'
De Nederlandse burger wil wel duurzamer leven, maar wordt hierin gedwarsboomd door een overheid die de verkeerde signalen afgeeft. Dat concludeert de Wetenschappelijke Klimaatraad (WKR) in het vandaag verschenen rapport 'Aan de slag met gedrag'. Volgens de raad zijn de klimaatdoelen onhaalbaar zonder fundamentele gedragsveranderingen.
Hoewel veel Nederlanders minder vlees willen eten en minder willen vliegen, ervaren zij het huidige beleid als onrechtvaardig. De overheid onderschat volgens de WKR de zorgen van burgers en het draagvlak voor klimaatmaatregelen. "Mensen worden niet puur gedreven door eigenbelang en geld", stelt Linda Steg, hoogleraar omgevingspsychologie en voorzitter van de commissie. "Ze gunnen anderen ook een goed leven en willen de natuur beschermen, zelfs als dat meer kost."
Het rapport is kritisch op de "dubbele boodschap" van de overheid. Terwijl er enerzijds wordt ingezet op verduurzaming, krijgt de burger anderzijds prikkels die vervuiling stimuleren:
- Groei van de luchtvaart: Plannen voor de uitbreiding van Schiphol en Lelystad Airport wekken de indruk dat vliegen de norm blijft.
- Reclames: Marketing voor verre vliegreizen en fossiele energie beïnvloedt het gedrag negatief.
- Subsidies: Meer dan 80% van de Europese landbouwsubsidies gaat nog naar de veeteelt, waardoor vlees en zuivel kunstmatig goedkoop blijven.
Eerlijkheid als voorwaarde
De WKR signaleert dat burgers ontevreden zijn omdat de regering te veel naar machtige partijen zou luisteren. Voor draagvlak is het principe 'de vervuiler betaalt' essentieel. Nu worden lagere inkomensgroepen vaak onevenredig hard geraakt door kosten voor energie en voeding, terwijl zij juist minder vervuilen dan de hogere inkomens. "Veel mensen willen wel duurzamer reizen of eten, maar de alternatieven zijn vaak te duur of niet beschikbaar," aldus het rapport.
Aanbevelingen voor de politiek
Om de klimaatdoelen te halen, adviseert de WKR de overheid om barrières weg te nemen in plaats van enkel te focussen op financiële prikkels:
- Stop contraproductieve prikkels: Schaf fossiele subsidies af en beperk reclames voor vliegreizen en vlees.
- Maak duurzaamheid de standaard: Zorg dat plantaardige opties in supermarkten en restaurants goedkoper en gemakkelijker worden.
- Prijsbeleid: Voer een belasting op dierlijke eiwitten in en stop het 'stunten' met vleesprijzen.
Volgens de raad leidt dit niet tot minder, maar juist tot méér keuzevrijheid voor de burger die nu vaak vastzit in een systeem dat vervuiling beloont.