De 'fluwelen handschoen' van Rubio op Veiligheidsconferentie München

De trans-atlantische relatie lijkt uit de ijskast te kruipen, maar de prijs voor Amerikaanse vriendschap blijft hoog. Na een sussende speech van de Amerikaanse buitenlandminister Marco Rubio op de Veiligheidsconferentie van München, konden Europese regeringsleiders weer wat geruster ademhalen, maar achter de schermen groeit het besef dat de "oude wereldorde" definitief verleden tijd is.

Waar vicepresident JD Vance vorig jaar in München nog met de botte bijl inhakte op de Europese bondgenoten, koos Rubio zaterdag voor een klassiekere, diplomatieke toon. Hij verwees uitgebreid naar de gedeelde historie en waarden. Toch bleek onder de vriendelijke retoriek de harde lijn van 'Trump 2' nog altijd springlevend.

Rubio verwees uitgebreid naar de historische banden die de Verenigde Staten en Europa al decennia (en eeuwen) met elkaar delen.

• Trans-atlantisch bondgenootschap: Hij benadrukte de waarde van de trans-atlantische band als fundament voor samenwerking.
• Gezamenlijke toekomst: Ondanks de kritiek sprak hij over een "gedeelde toekomst" en gaf hij een handreiking voor verdere samenwerking.
• Veiligheid en Defensie: Rubio onderstreepte het belang van een sterke defensie en het gezamenlijk optrekken in een "onrustige en harde wereld" om de stabiliteit te waarborgen.
• Bondgenootschap in de nieuwe wereldorde: Hij gaf aan dat de VS bij voorkeur hun "Europese vrienden" aan hun zijde hebben bij het vormgeven van een nieuwe wereldorde.
• Wederzijdse bescherming: Rubio probeerde de angst weg te nemen dat de VS de NAVO zouden verlaten of bondgenoten niet zouden beschermen. Hij liet doorschemeren dat de Amerikaanse steun voor Artikel 5 (een aanval op één is een aanval op allen) fundamenteel blijft.

In zijn toespraak in München gebruikte minister Rubio iconen uit de Europese cultuur om te benadrukken dat de band tussen de VS en Europa veel dieper gaat dan alleen politiek of economie. Hij schetste een beeld van een gezamenlijke "westerse beschaving" waar de Amerikanen zich onlosmakelijk mee verbonden voelen.

• The Beatles & The Rolling Stones: Rubio noemde deze bands als voorbeelden van de culturele kruisbestuiving die de trans-atlantische relatie heeft gevormd. Hij stelde dat de Amerikaanse muziek en cultuur ondenkbaar zouden zijn zonder de invloed van de Britse "Invasion", wat symbool staat voor hoe onze samenlevingen elkaar voortdurend vernieuwen.
• William Shakespeare: Hij gebruikte Shakespeare om te refereren aan de intellectuele en literaire wortels van de westerse wereld. Voor Rubio is de taal en de wijsheid van Shakespeare een gemeenschappelijk erfgoed dat zowel in Londen als in Washington wordt gekoesterd en dat de basis legt voor onze manier van denken over macht en moraal.
• Amsterdam: De stad Amsterdam werd door hem genoemd als een historisch symbool van handel, vrijheid en de "geest van creatie". Hij verwees naar de tijd waarin schepen vanuit steden als Amsterdam de oceanen overstaken en daarmee de basis legden voor de moderne wereld. Het diende als voorbeeld van de Europese kracht die hij graag hersteld ziet.

Rubio omschreef de relatie tussen de VS en Europa  in één krachtige quote: "Onze huizen mogen dan op het westelijk halfrond staan, wij Amerikanen zullen altijd een kind van Europa blijven."

Maar ondanks de warmere toon herhaalde Rubio ook de pijnpunten die de relatie vorig jaar tot een dieptepunt brachten en uitte hij felle kritiek op de koers van de huidige Europese beleidsmakers.

•  Economische "Zelfmoord" door Klimaatbeleid: Rubio stelde dat de Europese focus op strenge klimaatdoelen en de   energietransitie de industrie kapotmaakt. Hij noemde dit beleid een vorm van economische zelfmoord die Europa zwak   maakt ten opzichte van China en de VS.
• De "Gevaren" van Massamigratie: Net als vicepresident Vance vorig jaar, was Rubio meedogenloos over het Europese migratiebeleid. Hij stelde dat "ongereguleerde massamigratie" de sociale samenhang en de veiligheid van Europese steden ondermijnt en de stabiliteit van het continent in gevaar brengt. De term "massa-immigratie" ligt in Europa uiterst gevoelig vanwege de associatie met radicaal-rechtse retoriek. 
• Sociale Zekerheid versus Defensie: Hij gaf de Europeanen een veeg uit de pan over hun begrotingen. Volgens Rubio hebben Europese landen te lang gekozen voor een gulle verzorgingsstaat (sociale zekerheid) ten koste van hun eigen defensie. Hij was duidelijk: de tijd dat de Amerikaanse belastingbetaler voor de veiligheid van Europa betaalt terwijl Europa zelf niet investeert, is voorbij.
• Gebrek aan Realisme: Hij verweet sommige Europese leiders een "naïeve" blik op de wereldorde. Hij stelde dat Europa te lang heeft vertrouwd op internationale regels en verdragen, terwijl de wereld volgens hem een harde plek is geworden waar alleen macht en militaire kracht tellen.
• Ontwrichting van de Samenleving: Hij suggereerde dat Europa door haar interne beleid (op het gebied van migratie en cultuur) haar eigen identiteit en kracht verliest, wat de samenwerking met de VS bemoeilijkt omdat de partners "niet meer op één lijn zitten."

Rubio hield Europa een spiegel voor. Zijn boodschap was: "We houden van jullie cultuur, maar we hebben weinig op met jullie huidige politieke keuzes."

De reacties vanuit de EU zijn een mix van opluchting en realisme. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen toonde zich "zeer gerustgesteld", terwijl de Nederlandse demissionair minister Van Weel (Buitenlandse Zaken) spreekt van een herwonnen vertrouwen.

Toch waarschuwt EU-correspondent Kysia Hekster voor te veel optimisme. Volgens haar is de boodschap van Washington glashelder: "De VS bouwen aan een nieuwe wereldorde. Ze doen dat het liefst met Europa, maar als het moet zonder. De samenwerking vindt plaats op Amerikaanse voorwaarden: minder klimaatambitie, hardere aanpak van migratie en massale investeringen in defensie ten koste van de verzorgingsstaat."

Minister Van Weel ziet de stroeve verstandhouding van het afgelopen jaar paradoxaal genoeg als een zegen. De eerdere "donderpreek" van Vance fungeerde als een noodzakelijke wake-upcall. Europa is sindsdien gedwongen om sneller werk te maken van de eigen defensie en energie-onafhankelijkheid.

Hoewel Van Weel benadrukt dat hij de Amerikanen op "fundamenteel niveau" vertrouwt — inclusief de NAVO-garanties — is de conclusie in Brussel unaniem: de vriendschap is niet langer vanzelfsprekend. Europa moet leren op eigen benen te staan om een gelijkwaardige partner te blijven in de nieuwe wereldorde van de 21e eeuw.

Marco Rubio - Munich Security Conference in Munich, Germany, February 14, 2026 (@U.S. Department of State)