Trumps omstreden 'Board of Peace' moet VN uitdagen, maar trekt vooral autocraten

De Amerikaanse president Donald Trump probeert een nieuw internationaal orgaan op te tuigen: de "Board of Peace". Het idee is dat dit orgaan wereldwijd conflicten gaat oplossen, maar veel westerse bondgenoten zijn terughoudend of zeggen direct nee. Trump heeft tientallen landen uitgenodigd en zei zelfs dat de Board "misschien" de Verenigde Naties kan vervangen. Dat schrikt veel regeringen af, zeker omdat Trump zichzelf volgens het concept-handvest voor onbepaalde tijd als voorzitter neerzet.

De Board of Peace begon als een kleiner plan rond Gaza. De VN-Veiligheidsraad steunde eerder een Amerikaans vredes- en wederopbouwplan voor de door twee jaar oorlog verwoeste Gazastrook. De Board zou daar toezicht houden op ontwapening en heropbouw. In de nieuwste versie is dat veranderd. In het concept-handvest, dat met de uitnodigingen is meegestuurd, staat Gaza niet meer genoemd. In plaats daarvan presenteert Trump de Board als een internationale organisatie die vrede, stabiliteit en bestuur moet brengen in gebieden met (dreigende) oorlog.

Tijdens het World Economic Forum in Davos organiseerde het Witte Huis een ondertekeningsceremonie. Een hoge Amerikaanse functionaris voorspelde dat zo’n 35 landen zouden tekenen, maar uiteindelijk kwamen er minder dan 20 opdagen. De meeste deelnemers kwamen uit het Midden-Oosten, Azië en Zuid-Amerika. Uit West-Europa verscheen alleen Hongarije, een trouwe partner van Rusland binnen Europa. Andere Europese leiders bleven weg, ook al waren sommigen wel in Davos aanwezig.

Tot de landen die hebben ingestemd met deelname horen de Verenigde Arabische Emiraten, Saudi-Arabië, Egypte, Qatar, Bahrein, Pakistan, Turkije, Hongarije, Marokko, Kosovo, Albanië, Bulgarije, Argentinië en Paraguay. Ook Kazachstan, Mongolië, Oezbekistan, Indonesië en Vietnam doen mee. Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft ook ja gezegd, ondanks zijn woede over Turkse en Qatarese betrokkenheid bij het Gaza-gremium en het arrestatiebevel van het Internationaal Strafhof tegen hem. Bij de ceremonie stond echter geen Israëlische vertegenwoordiger op het podium.

Opvallend is de deelname van de Belarussische leider Aleksandr Loekasjenko, vaak beschreven als Europa’s laatste dictator en een belangrijke bondgenoot van Vladimir Poetin. Trump zegt dat Poetin ook heeft toegezegd om mee te doen, al heeft de Russische president dat nog niet publiek bevestigd. Poetin zou overwegen om bevroren Russische tegoeden in de VS te gebruiken om de bijdrage van 1 miljard dollar voor een permanente zetel te betalen. Die mogelijke deelname van een land dat zelf een oorlog voert, zorgt voor extra onrust. Ook Armenië en Azerbeidzjan, die vorig jaar een door de VS bemiddeld vredesakkoord sloten, hebben zich aangesloten.

Niet alle benaderde landen willen instappen. Het Verenigd Koninkrijk weigert, onder meer uit zorg over de rol van Rusland. De Britse minister van Buitenlandse Zaken Yvette Cooper zei dat het hier gaat om een verdrag met grote juridische gevolgen, en dat het vreemd is om Poetin in een vredesorgaan te zetten terwijl er geen teken is dat hij vrede in Oekraïne wil. Frankrijk en Noorwegen zeggen nee vanwege vragen over hoe de Board naast de VN zou functioneren. China kreeg een uitnodiging, maar laat in het midden of het meedoet en benadrukt dat het vasthoudt aan een systeem "met de VN als kern". De Oekraïense president Volodymyr Zelensky vindt samenwerking met Rusland of Belarus in één raad "moeilijk" omdat Rusland de vijand is en Belarus diens bondgenoot. De Italiaanse premier Giorgia Meloni wijst op mogelijke problemen met de eigen grondwet en bleef weg uit Davos. Ierland zegt de uitnodiging "zorgvuldig" te bestuderen.

Binnen de Board komt er een uitvoerend bestuur met vertrouwelingen rond Trump, waaronder zijn schoonzoon Jared Kushner, minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, speciaal gezant Steve Witkoff en oud-premier Tony Blair. Kushner erkende tijdens de bijeenkomst in Davos dat "vrede een andere deal is dan een zakelijke deal". Hij presenteerde een meerstappenplan voor Gaza zonder uitweg: er is volgens hem geen plan B. Volgens Kushner hangt veel af van de ontwapening van Hamas, en hij zei dat de VS dat deel van het staakt-het-vuren "gaan afdwingen", zonder uit te leggen hoe. Tegelijk liet het team slides zien met futuristische torenflats, nieuwe wegen en energieprojecten, waarmee een hoogtechnologische toekomst voor Gaza werd geschetst. Trump noemde Gaza "een prachtig stuk grond" en zei dat hij "in hart en nieren een vastgoedman" blijft.

De financiering van de Board is een ander heikel punt. Lidstaten krijgen in eerste instantie termijnen van drie jaar. Daarna moeten ze 1 miljard dollar betalen voor een permanente zetel. Volgens een Amerikaanse functionaris gaat al dat geld naar de heropbouw van Gaza. Critici waarschuwen dat zo’n constructie gevoelig is voor corruptie en belangenverstrengeling. Trump zegt ondertussen dat dit "het meest prestigieuze leiderschapspanel ooit" wordt. De Canadese premier Mark Carney wilde aanvankelijk onder voorwaarden meedoen, maar Trump trok Canada’s uitnodiging later zelf in na felle kritiek uit Ottawa op zijn beleid en tarieven.

Veel diplomaten en regeringsleiders vrezen dat Trump de Board gebruikt als alternatief machtsplatform naast of zelfs in plaats van de Verenigde Naties. In het handvest wordt geklaagd over "instituties die te vaak hebben gefaald", een duidelijke sneer naar de VN, die Trump al jaren bekritiseert. Zijn opmerking dat de Board de VN "misschien" vervangt, vergroot die vrees. De hoogste humanitaire topman van de VN, Tom Fletcher, benadrukt echter dat Trump’s Board of Peace de VN-organisatie niet zal vervangen. Hoe de twee structuren naast elkaar zullen bestaan, en of de Board echt grip krijgt op concrete conflicten, is nog volkomen onduidelijk. Wat wel al zichtbaar is: de nieuwe raad trekt vooral autoritaire leiders en bondgenoten uit het Midden-Oosten en Centraal-Azië, terwijl veel traditionele westerse partners op afstand blijven.