Zweedse hitlijst schrapt AI-artiest Jacub: streaminghit mag niet meer meetellen

Een opvallende hit is geschrapt uit de officiële Zweedse hitlijst, omdat de “artiest” achter het nummer geen echt persoon blijkt te zijn, maar een AI-creatie. Het gaat om het folk-popnummer "I Know, You're Not Mine" – in het Zweeds "Jag Vet, Du Är Inte Min" – van de zogenoemde zanger Jacub. Het lied stond bovenaan de Zweedse Spotify-lijsten en werd een grote streaminghit, maar telt nu niet mee voor de officiële ranglijst Sverigetopplistan.

De Zweedse muziekbond IFPI Sweden laat weten dat het nummer niet voldoet aan de huidige regels. Een woordvoerder zegt: "Jacub's track is uitgesloten van Sverigetopplistan. Het nummer staat wel in Spotify’s eigen lijsten, maar komt volgens de huidige regels niet in aanmerking voor de officiële lijst." Topman Ludvig Werber legt uit dat de organisatie een duidelijke grens trekt: "Als een lied vooral door AI is gemaakt, heeft het geen recht op een plek in de toplijst."

Het nummer is een akoestisch gitaarlied in folk-popstijl. Op de Spotify-pagina van Jacub staat een schets van een man met baard en T-shirt, alsof het om een gewone singer-songwriter gaat. Het lied is wereldwijd al meer dan 5 miljoen keer gestreamd, waarvan zo’n 200.000 keer in Zweden. Het maakt deel uit van een EP met zes nummers: "Kärleken är Bränd", wat "Love is Burned" betekent.

De ingreep van IFPI Sweden volgde na onderzoek van journalist Emanuel Karlsten. Hij ontdekte dat het nummer staat geregistreerd bij het Deense muziekuitgeverijbedrijf Stellar en dat twee van de rechthebbenden in de AI-afdeling van dat bedrijf werken. Volgens Karlsten laat dit zien dat Stellar wil spelen met nieuwe vormen van muziek en artiesten. Hij schrijft dat het bedrijf graag "de grenzen van de tolerantie van het publiek voor kunstmatige muziek en kunstmatige artiesten" opzoekt.

Stellar bevestigt in een verklaring dat AI een grote rol speelt bij Jacub. Het bedrijf zegt: "De stem van de artiest Jacub en delen van de muziek zijn gemaakt met behulp van AI als hulpmiddel in ons creatieve proces." Tegelijk probeert Stellar zich te presenteren als een normaal muziekbedrijf met makers van vlees en bloed. Het benadrukt dat het "in de eerste plaats" een muziekbedrijf is dat wordt gerund door creatieve professionals, en niet een techbedrijf. Volgens Stellar vraagt het maken van een hit om "iets anders" dan alleen een korte opdracht intypen in een AI-tool.

Het bedrijf stelt dat er veel menselijke arbeid in het project zit. "Wij zijn gepassioneerde en ervaren muziekprofessionals die veel tijd, energie en toewijding hebben gestoken in het schrijven en produceren van deze release. De creatie is een proces geweest met een duidelijke artistieke visie," aldus Stellar. Het bedrijf keert zich bovendien tegen wat het "AI music slop" noemt: massaal geproduceerde, vaak onzinnige AI-muziek die het internet overspoelt.

De zaak rond Jacub voedt een bredere discussie over AI in de muziekwereld. Spotify eist nu niet dat muziek als AI-gegenereerd wordt gelabeld, maar probeert wel AI-spam weg te werken. De streamingdienst grijpt in tegen grote aantallen goedkope AI-tracks, omdat elke stream van meer dan 30 seconden royalty’s oplevert en zo het inkomen van menselijke artiesten verwatert. Toch is Jacub niet het eerste AI-project dat publiek weet te trekken: eerder scoorde een “band” met de naam Velvet Sundown meer dan 1 miljoen streams, voordat duidelijk werd dat ook deze act volledig door AI was bedacht, inclusief promobeelden en verzonnen achtergrondverhaal. Het populairste nummer van Velvet Sundown staat inmiddels op 4 miljoen streams.

Ed Newton-Rex, componist en activist voor het auteursrecht van artiesten, ziet Jacubs succes als bewijs dat er duidelijke regels nodig zijn. Volgens hem misleiden onduidelijke labels de luisteraar. Hij zegt: "Als Spotify gebruikers zou vertellen wanneer ze naar AI-muziek luisteren, was dit nummer niet zo hoog in de lijsten gekomen. Het had dan minder streams en minder royalty’s bij menselijke muzikanten weggehaald. Overheden moeten zo snel mogelijk verplicht stellen dat AI-werken duidelijk worden gelabeld."

Spotify, dat zijn hoofdkantoor in Zweden heeft, zegt dat het meewerkt aan een nieuwe standaard om het gebruik van AI bij de productie van nummers vast te leggen. Die standaard komt van DDEX, een non-profitorganisatie gesteund door tech- en muziekbdrijven. Artiesten kunnen die aanduiding vrijwillig gebruiken op het platform. Ze worden niet gedwongen om muziek als volledig of deels door AI gemaakt te markeren. Het conflict rond Jacub laat zo een spanningsveld zien: aan de ene kant muziekbedrijven die met AI willen experimenteren, aan de andere kant een industrie en publiek die nog geen helder kader hebben voor wat een "echte" artiest op de hitlijsten is.

FOK! heeft zelf ook een aantal virtuele artiesten, waarvan hieronder een voorbeeld. Janet Bowersox is ook beschikbaar op onder andere Spotify en Apple Music.