Faeröer-eilanden laten vis-conflict met Rusland escaleren wegens spionage
Rusland is boos op de Faeröer. De kleine archipel in de Noord-Atlantische Oceaan heeft een wet aangenomen die de regering in staat stelt twee grote Russische visbedrijven de toegang tot haar territoriale wateren te ontzeggen. De bedrijven worden ervan beschuldigd te spioneren in opdracht van het Kremlin.
De Faeröer zijn 18 idyllische eilanden in de Noord-Atlantische Oceaan. Ze zijn omgeven door zee zover het oog reikt. Gelegen tussen Schotland, IJsland en Noorwegen, tellen ze ongeveer 54.000 inwoners, maar er zijn veel meer schapen. Vandaar de naam van de eilanden: Faeröer betekent "Schapeneilanden". De traditionele Faeröerse bevolking leeft grotendeels van de visserij. En het is precies deze visserij die nu een conflict met Rusland veroorzaakt.
Het Faeröerse parlement heeft met 17 stemmen voor en 12 tegen een wet aangenomen die het Kremlin absoluut niet bevalt. Twee grote Russische visbedrijven – Norebo en Murman Seafood – zullen de toegang tot Faeröerse havens worden ontzegd; ze mogen niet langer in Faeröerse wateren vissen. De wet treedt naar verwachting begin 2026 in werking.
Dit brengt een decenniaoude overeenkomst, die teruggaat tot de Sovjettijd, in gevaar: in 1977 kwamen de Faeröer en Rusland wederzijdse visrechten overeen. Moskou mag rond de Faeröer vissen en hun havens gebruiken voor overslag. In ruil daarvoor mogen Faeröerse trawlers vissen in de Barentszzee, voornamelijk op enkele duizenden tonnen kabeljauw, schelvis, garnalen en heilbot. De exacte vangstquota worden jaarlijks opnieuw onderhandeld. Dit jaar kregen 28 Russische schepen een vergunning voor de Faeröerse wateren.
Zelfs na de grootschalige Russische invasie van Oekraïne in 2022 bleef de overeenkomst van kracht. De Faeröer, hoewel onderdeel van het Koninkrijk Denemarken, zijn geen lid van de Europese Unie. Ze zijn autonoom, met een eigen regering en parlement. Daarom kunnen de Faeröerders hun eigen beslissingen nemen, buiten de wetten van Kopenhagen en Brussel om.
Rusland dreigt met "vergeldingsmaatregelen".
In 2023 besloten de Faeröer-eilanden Russische schepen de toegang tot hun havens te ontzeggen – met één cruciale uitzondering: vissersboten. In 2024 werd deze regel uitgebreid. Sindsdien mogen alleen trawlers met een vergunning voor de regio aanmeren. Vanaf volgend jaar zullen twee Russische visverwerkingsbedrijven volledig worden geweerd uit hun havens.
Het is niet verwonderlijk dat deze nieuwe ontwikkeling in Moskou niet goed is ontvangen. Rusland spreekt van "onvriendelijke acties" en dreigt met "vergeldingsmaatregelen". Het ministerie van Buitenlandse Zaken trekt de overeenkomst van 1977 fundamenteel in twijfel.
Tegelijkertijd oefent de EU ook druk uit, omdat de Russische vissersschepen blijkbaar niet alleen rond de Faeröer-eilanden actief zijn vanwege de grote visbestanden. De Russische bedrijven worden ervan beschuldigd te spioneren in Europese wateren. Zowel Norebo als Murman Seafood ontkennen de beschuldigingen.
De Noordzee en de Noord-Atlantische Oceaan bevatten een dicht netwerk van onderzeese kabels, pijpleidingen en andere cruciale infrastructuur. Inlichtingendiensten hebben al jaren Russische schepen in deze wateren waargenomen. Sommige hiervan zouden spionageschepen zijn, vermomd als onderzoeksschepen of vissersboten.
Is er sprake van spionage onder het mom van visserij? Een tv-documentaire uit 2023 van publieke omroepen uit Denemarken, Noorwegen, Zweden en Finland beweerde dat de Russische spionagevloot de Europese infrastructuur in de gaten hield en deze, indien nodig, zelfs saboteerde. De documentaire suggereerde dat de Russen bijvoorbeeld stroomstoringen zouden kunnen veroorzaken.
De economie van de Faeröer is niet meer afhankelijk van Rusland
De Faeröer hebben het voorbeeld van Noorwegen gevolgd. Het Noorse parlement besloot deze zomer ook om dezelfde Russische visbedrijven de toegang tot de territoriale wateren en havens te ontzeggen. Vanaf volgend jaar mogen ze geen Noorse havens meer binnenvaren en zich niet meer in Noorse wateren bevinden. In mei had de EU al sancties opgelegd aan de twee Russische visbedrijven.
Nu volgen de Faeröer. De kleine archipel kan zich deze stap blijkbaar nu veroorloven: de economie is niet meer sterk afhankelijk van Rusland. In 2024 ging slechts zeven procent van de Faeröerse export naar Rusland, ter waarde van ongeveer 107 miljoen euro. Tien jaar geleden was dat bijna 30 procent.
