Exitpoll: D66 grootste partij, Frans Timmermans stapt op wegens fors verlies

Jippie

Dinsdag 28 oktober zijn er nog een aantal peilingen uitgevoerd waarbij duidelijk werd dat het vandaag een spannende dag wordt voor de grootste partijen die vrijwel gelijk op gaan in de voorspellingen. De PVV verliest en D66 schiet omhoog.

Update 22.30 uur: uit de laatste exit poll blijkt dat D66 de grootste partij is, VVD aardig terugkomt, GL/PvdA fors verliest waardoor Frans Timmermans heeft besloten om op te stappen. 

Voorlopige stand (de daadwerkelijke uitslag kan tot 2 zetels per partij verschillen) 

  • D66 27 zetels
  • PVV 25 zetels
  • VVD 23 zetels
  • GL/PvdA 20 zetels
  • CDA 19 zetels
  • JA21 9 zetels
  • FvD 6 zetels
  • BBB 4 zetels
  • SP, PvdD, SGP, Denk 3 zetels
  • CU, 50 plus 2 zetels
  • Bolt 1 zetel
  • NSC 0 zetels

Eerdere berichtgeving:

PVV
Het percentage van de PVV-stemmers uit 2023 dat opnieuw aangeeft PVV te zullen stemmen, is in korte tijd met meer dan 10 procentpunten gedaald. Deze kiezers stemmen nu vooral op de VVD en FVD. Daarnaast zijn ook de overstappen vanuit andere partijen naar de PVV afgenomen. De instroom van kiezers vanuit NSC en VVD is gehalveerd. Netto staat de PVV daarmee op het laagste niveau sinds TK2023.

GroenLinks-PvdA
Van alle partijen is deze partij al lange tijd vrij stabiel in de peilingen. Na een voorjaar waarin de scores rond de 29 lagen, zakte het na de zomer naar ongeveer 24. Sindsdien blijft het op dat niveau.

CDA
Deze partij maakte vanaf begin 2024 een geleidelijke opmars door. In augustus stond het op 24 zetels. Daarna stokte die groei. Hoewel de populariteit van Henri Bontenbal hoog bleef, gebeurde er na het Nieuwsuur-interview iets fundamenteels bij een deel van het CDA-electoraat.

De daaropvolgende terugval van het CDA is goed te verklaren als je naar religieuze voorkeuren kijkt:

- Kiezers die PKN als religie opgaven, stemden duidelijk vaker CDA (van 21% naar 24%).
- Rooms-katholieke kiezers namen af van 21% naar 17%.
- Mensen zonder religie daalden van 8% naar 5%.

Dat leidde tot het terugvallen van het CDA naar ongeveer 20 zetels. Houd er rekening mee dat de groep onkerkelijke kiezers veel groter is dan de andere twee groepen.

D66
Vanaf begin september brak D66 los van de 9 zetels waarop ze stonden. Die stijging kwam doordat Jetten overal zichtbaar was (in programma’s, reclames en zeker ook in De Slimste Mens). Door de fusie van PvdA en GroenLinks ontstond er meer electorale ruimte voor D66 tussen GroenLinks-PvdA en het midden. Toen het CDA daarnaast vooral niet-religieuze kiezers begon te verliezen, kreeg D66 nog een extra impuls. Dat zou er zelfs toe kunnen leiden dat D66 de grootste partij wordt.

VVD
In maart stond VVD nog op 27 zetels, maar daarna maakte ze een vrije val tot 13 zetels begin september. In de laatste twee weken van de campagne trok de VVD sterk aan. Dat kwam deels door de verzwakking van het CDA, maar zeker ook door de duidelijke positionering dat de VVD niet in een kabinet met GroenLinks-PvdA zou gaan zitten. Daardoor onderscheidde de VVD zich scherp van het CDA, dat die optie wel openhield. Dat leverde een aanzienlijke toestroom aan kiezers op van PVV en JA21. Ook zagen we veel voormalige VVD-stemmers aangeven dat ze nu weer VVD zullen stemmen: waar dit percentage eerder onder de 40% lag, ligt het nu boven de 60%.

Uiteindelijke stemkeuze
Ongeveer een derde van de kiezers kan vandaag alsnog anders stemmen dan ze in deze laatste peiling aangaven. Juist omdat zoveel partijen zo dicht bij elkaar staan, is de verleiding groot voor onzekere kiezers om te kiezen voor één van de partijen die de grootste kan worden.

Zoiets is in Nederland nog nooit eerder voorgekomen en kan het uiteindelijke resultaat flink beïnvloeden, zowel van grote als kleine partijen. Vooral de kleine partijen kunnen extra stemmen verliezen door strategisch stemgedrag.

Tweede Kamer verkiezingen 2025 (@FOK!) (Foto: Jippie)
Tweede Kamer verkiezingen 2025 (@FOK!) (Foto: Jippie)