Klimaatrapport: zonder pijnlijke keuzes mist Nederland 2030-doelen

Het nieuwe kabinet krijgt een harde boodschap uit de jaarlijkse Klimaat- en Energieverkenning: zonder zware en pijnlijke ingrepen zijn de klimaatdoelen voor 2030 niet meer haalbaar. Ondanks eerdere beloftes heeft het kabinet-Schoof volgens de onderzoekers te weinig gedaan. Maatregelen zijn vaak verzwakt of helemaal teruggedraaid.

Met het huidige beleid en wat losse aanvullingen komt Nederland uit op 47 tot net geen 55 procent minder uitstoot dan in 1990. Dat is niet genoeg om de wettelijke doelstelling van 55 procent te halen. Ook de Europese verplichtingen voor hernieuwbare energie en verbruik zijn uit zicht.

De afhankelijkheid van buitenlandse energie maakt de situatie extra kwetsbaar. Bijna 80 procent van alle energie komt uit import, vooral olie, gas en steenkool. Onderzoeker Marko Hekkert van het Planbureau voor de Leefomgeving waarschuwt dat het onwenselijk is om afhankelijk te blijven van wat hij "schurkenstaten" noemt. Wind- en zonne-energie kunnen dat patroon doorbreken, maar de uitvoering stokt. Offshore windparken zouden de motor van de energietransitie moeten zijn, maar de ambities zijn juist teruggeschroefd.

Demissionair minister Sophie Hermans erkent de knelpunten. Het stroomnet is vol, de windenergiesector worstelt en de kosten stijgen. Daarom belooft ze een investering van bijna één miljard euro in wind op zee. Toch constateren de onderzoekers dat verduurzaming stokt op meerdere fronten. Er zijn onvoldoende afspraken met grote bedrijven, subsidies voor duurzame technieken nemen af en de landbouw blijft achter.

Ook energiebesparing loopt niet zoals gehoopt. Mensen kopen wel zuinigere apparaten, maar compenseren dat door meer te reizen en steeds meer data te gebruiken. "We hebben zuinigere koelkasten, maar zijn ook meer gaan vliegen en internetten", aldus Hekkert. Daardoor stijgt het totale energieverbruik weer, na jaren van daling. Het feit dat er ook steeds meer mensen zijn die energie gebruiken wordt nergens genoemd. Volgens Hekkert richtte het beleid zich vaak op uitstootverlaging, maar te weinig op het echt beperken van het energieverbruik.

Als Nederland het doel voor 2030 tóch wil halen, moet de politiek ingrijpen met stevige maatregelen. De onderzoekers doen geen concrete voorstellen, maar schetsen drie routes: fors meer duurzame energie, extra stappen in industrie en landbouw en het behoud van subsidies. Hekkert wijst erop dat Nederland veertig jaar nodig had om de eerste helft van de reductie te realiseren. Voor de tweede helft resten nog maar twintig jaar. De vraag is volgens hem simpel: kies je nu voor pijn, of schuif je die door naar later?