Utrecht bouwt onderkomen voor XR-leden: autovrije, groene wijk
In Utrecht is de bouw begonnen van wat waarschijnlijk de grootste autovrije wijk van Nederland wordt. Merwede, gelegen tussen het Merwedekanaal en Park Transwijk, moet een groene en sociale leefomgeving worden. Hier geen eindeloze rijen blik op straat, maar stadstuinen en wandelpaden waar buren elkaar spontaan tegenkomen en kinderen veilig kunnen spelen. De vraag is alleen: hoe bouw je zo’n utopische wijk zonder fossiele brandstoffen? Beton zonder cement, staal zonder ovens, en vervoer zonder graafmachines? XR-leden kunnen hier straks dus niet alleen wonen, maar ook meteen een groot praktijkexperiment opstarten.
De wijk, met zo’n 6000 koop- en (sociale) huurwoningen, vervangt een voormalig bedrijventerrein. Bewoners mogen in principe geen eigen auto voor de deur zetten. Een bewuste keuze, zegt de gemeente, want parkeerplekken nemen waardevolle ruimte in. In plaats daarvan wordt er ingezet op fietsen, wandelen en deelmobiliteit. Er komen 250 deelauto’s voor de momenten dat de bakfiets toch tekortschiet. Voor noodgevallen, verhuizingen en andere noodzakelijke ritjes zijn er ontheffingen, want zelfs in deze progressieve hemel ontkom je niet aan een enkele vierwieler.
Niet iedereen is blij met het idee van een autovrije wijk. Omwonenden in de Rivierenwijk zagen het al gebeuren: straks staat hun buurt vol met Merwede-bewoners die "alleen eventjes" hun auto daar parkeren. Daarom heeft de gemeente maar meteen betaald parkeren ingevoerd om parkeervlucht te voorkomen. Een effectieve manier om mensen te ontmoedigen, maar de vraag blijft waar al die auto’s dan wél moeten blijven. In de twee parkeergarages aan de rand van de wijk is plek voor ongeveer een derde van de bewoners, maar dat privilege kost je dan ook een stevige 200 euro per maand.
Mobiliteitsexpert Maaike Snelder (TU Delft en TNO) wijst erop dat autoluwe gebieden vaak eerst veel weerstand oproepen. "Mensen zijn gehecht aan hun auto," zegt ze, "maar zodra de verandering is doorgevoerd, blijken ze het vaak juist prettig te vinden." Geen opstoppingen, minder lawaai en schonere lucht, dat klinkt natuurlijk aantrekkelijk. De vraag is alleen of de keuze voor autovrij wonen nog echt vrijwillig is in een woningmarkt waar je al blij mag zijn als je een dak boven je hoofd vindt. En het argument over schonere lucht en minder lawaai is binnenkort ook verleden tijd. Elektrisch rijden wordt op termijn immers een verplichting in Europa en autovrij betekent niet scootervrij.
Merwede belooft een duurzaam paradijs te worden, een showcase van hoe de stad van de toekomst eruit zou kunnen zien, althans voor mensen die niet dagelijks naar hun werk moeten. Een perfecte plek dus om Extinction Rebellion-leden onder te brengen. Auto’s zijn taboe, consuminderen is de norm en deelmobiliteit heilig. Maar dan rijst de vraag: hoe krijg je die hele wijk eigenlijk gebouwd zonder fossiele brandstoffen? Gaat de bouw met de hand? Wordt de fundering gelegd met scheppen en kruiwagens? En hoe vervoer je bouwmaterialen zonder vrachtwagens?
Misschien ligt hier wel een mooie kans. Als deze wijk écht duurzaam wil zijn, dan moet ze niet alleen autovrij zijn, maar ook volledig fossielvrij gebouwd worden. Dat zou pas een experiment zijn. Of er dan nog vóór 2050 iemand woont, is een ander verhaal.
