Toenemende radicalisering baart NCTV zorgen

De terroristische dreiging in Nederland is volgens de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) nog altijd hoog. Sinds kort noemt de NCTV voor het eerst in vier jaar tijd de kans op een aanslag reëel. De belangrijkste drijfveren hiervoor zijn de oorlog in Gaza en de toenemende snelheid waarmee jongeren online radicaliseren, zowel in jihadistische als rechts-extremistische kringen. Daarnaast wijst de NCTV op de dreiging van anti-institutioneel extremisme, zoals bij de zogenoemde soevereinen en de zorgwekkende vrijlating van veroordeelde terroristen met een hoog dreigingsprofiel.

Toenemende jihadistische dreiging
De oorlog in Gaza is een belangrijke aanjagende factor voor jihadistische radicalisering in Nederland en Europa. Groepen zoals ISIS en Al-Qaida benutten het conflict om via propaganda hun aanhangers op te roepen tot geweld in het Westen. De NCTV constateert dat jongeren die sympathiseren met jihadistische denkbeelden ‘relatief eenvoudig in contact komen met leden van IS’, die hen aanzetten tot uitreizen of het plegen van aanslagen.

Dit risico is niet louter theoretisch, stelt de NCTV en de dreiging manifesteert zich in concrete gebeurtenissen. Zo werd in juli een 22-jarige man in Rotterdam opgepakt, nadat hij op de Erasmusbrug mensen met een mes aanviel, met dodelijke afloop. De verdachte wordt beschuldigd van moord met een terroristisch motief. Ook werden in Noord-Brabant twee mensen gearresteerd wegens plannen om een aanslag te plegen en lidmaatschap van IS. Deze incidenten illustreren de dreiging van geradicaliseerde eenlingen die zich laten inspireren door actuele gebeurtenissen en extremistische netwerken.

Daarnaast wijst de NCTV op de sterke toename van jihadistische aanslagen en arrestaties elders in Europa. Hoewel er in Nederland geen directe signalen zijn voor een dreigende aanslag, zorgt de combinatie van incidenten in buurlanden en de aanhoudende online radicalisering voor een substantiële dreiging.

Online radicalisering van jongeren
Een van de meest zorgwekkende trends volgens de NCTV is de snelheid waarmee jongeren tegenwoordig online radicaliseren. Zowel jihadistische als rechts-extremistische bewegingen maken gebruik van het internet om jongeren aan zich te binden. De coördinator spreekt van een ‘reële kans’ dat jongeren die actief zijn in extremistische online kringen ‘de daad bij het woord voegen en een geweldsdaad plegen’.

Volgens de NCTV zijn er enkele honderden jongeren in Nederland actief in deze milieus. Sommigen zijn niet ouder dan 12 jaar. Bij de politie en het Openbaar Ministerie kwamen tientallen kinderen en jongeren in beeld wegens het verspreiden van terroristische propaganda of zelfs het voorbereiden van aanslagen. De NCTV waarschuwt specifiek voor jihadistische jongeren, die relatief makkelijk in contact komen met jihadistische netwerken in het Midden-Oosten en Afrika.

Deskundigen zoals Martijn de Koning, onderzoeker van salafisme en radicalisering onder moslims, plaatsen echter kanttekeningen bij deze waarschuwingen. Hij stelt dat jihadistische organisaties zoals Al-Qaida en ISIS al jarenlang Palestina gebruiken als inspiratiebron voor aanslagen. "Dat is er niet ineens sinds 7 oktober," zegt De Koning, verwijzend naar het begin van de Gaza-oorlog. Hij waarschuwt dat de focus op jihadistisch geweld het bredere structurele probleem van onderdrukking en ontmenselijking uit het oog dreigt te verliezen.

Rechts-extremisme en geweld
Naast jihadistische dreiging ziet de NCTV ook een zorgwekkende toename van rechts-extremistische activiteiten. Jonge mannen en tieners vormen een groeiende groep die zich online organiseert rond extremistisch gedachtegoed, waaronder de verheerlijken van nazisme en het aanzetten tot een rassenoorlog. De NCTV waarschuwt dat dit gedachtegoed de democratische rechtsorde "ondermijnt" en dat er steeds meer sprake is van ‘racistisch gemotiveerd geweld’.

Een ander zorgwekkend punt volgens de NCTV is dat rechts-extremistische jongeren tegenwoordig ‘meer actiebereid’ zijn. Ze beperken zich niet tot het delen van gewelddadige ideologieën via internet, maar zoeken elkaar in persoon op en ondernemen concrete activiteiten. De radicalisering binnen deze groeperingen leidt tot een lagere drempel voor geweld en terreur, aldus de NCTV.

De winst van radicaal-rechtse partijen zoals de PVV wordt in het Dreigingsbeeld niet expliciet benoemd. Dit is opmerkelijk, volgens De Koning: "Een partij die de grondwet ondermijnt en daadwerkelijk bijdraagt aan de normalisering van extreemrechts." Het feit dat de NCTV dit onderwerp schuwt, maakt het volgens hem een politiek rapport.

Anti-institutioneel extremisme: soevereinen
Een andere dreiging die de NCTV signaleert, komt van anti-institutionele complotextremisten, zoals de zogenoemde soevereinen. Deze groep burgers heeft zich afgekeerd van de overheid en de democratische rechtsorde. Zij erkennen de overheid niet als legitieme autoriteit en stellen dat ze zelf mogen bepalen aan welke wetten en regels ze zich houden. Hoewel het overgrote deel van de soevereinen vreedzaam blijft, ziet de NCTV een radicale minderheid die geweld niet schuwt.

Voor het eerst worden in Nederland acht soevereinen vervolgd voor deelname aan een terroristische organisatie. Drie van hen zouden concrete plannen hebben gehad om gewelddadige confrontaties aan te gaan met lokale gezagsdragers. Bij meerdere verdachten werden wapens aangetroffen, waaronder munitie en een kruisboog.

De AIVD schat dat ongeveer tienduizend mensen in Nederland zichzelf als soeverein beschouwen. Een radicale kern van enkele tientallen personen bereidt zich voor op een "onvermijdelijke strijd" tegen de overheid. De dreiging van geweld blijft volgens de NCTV aanwezig, zelfs na de recente arrestaties.

Dreiging door vrijgelaten terroristen
Een ander punt van zorg is de vrijlating van veroordeelde terroristen in Nederland. De komende periode komen diverse personen vrij die eerder zijn veroordeeld voor deelname aan jihadistische organisaties, waaronder Syriëgangers. De NCTV waarschuwt dat deze veroordeelden een hoger dreigingsprofiel hebben dan eerdere generaties. Dit verhoogt de kans op terugval in terroristische activiteiten.

De vrijlating van terroristen is een fenomeen dat in heel Europa speelt. Volgens de NCTV zijn er in de afgelopen periode twaalf aanslagen gepleegd en twintig terroristische complotten verijdeld in West-Europa. De gebeurtenissen tonen de blijvende dreiging die uitgaat van voormalige extremisten, zelfs na jaren van detentie.