Boze Spanjaarden eisen einde massatoerisme

Komende zondag gaan inwoners van de Baskische stad San Sebastian de straat op onder het motto: “We zijn in gevaar; minder toerisme!”. Dit protest is onderdeel van een reeks demonstraties in de stad die bekend staan als “Oktober tegen toeristificatie”. Later, in november, zijn er ook protesten gepland in Sevilla.

Vorige week trokken duizenden betogers op de Canarische Eilanden de straat op, een duidelijk signaal dat het toerisme-onvrede niet afneemt. Dit jaar lijkt een keerpunt te zijn geweest in de houding tegenover toerisme, zowel in Spanje als in andere delen van Europa. De opleving van het reizen na COVID-19 zorgde voor recordaantallen toeristen die vaak de niveaus van voor de pandemie overschreden. Zowel in aantallen als in wangedrag.

“Toerisme is voor enkelen de kip met de gouden eieren, maar het verstikt de rest van ons,” klaagt de Baskische burgerbeweging Bizilagunekin. “Al onze stadsdiensten worden afgestemd op de toeristenindustrie.” Dit, zegt woordvoerder Asier Basurto, maakt de stad ontoegankelijk voor bewoners, doordat onder andere de huurprijzen stijgen en lokale gemeenschappen verdwijnen. Het probleem zit volgens hem niet alleen in het aantal bezoekers, maar vooral in de manier waarop steden zijn ingericht voor toeristen in plaats van inwoners.

Toerisme is een van de belangrijkste pijlers van de Spaanse economie; het vertegenwoordigt 13% van het BBP en zorgt direct voor ongeveer drie miljoen banen. Voorstanders van de sector wijzen erop dat het een sleutelrol heeft gespeeld bij het economisch herstel na de pandemie.

De onvrede blijft echter groeien, vooral nu de effecten van overtoerisme voelbaarder worden. Het Spaanse Bureau van de Centrale Bank meldde dat bijna de helft van de gezinnen die huren tegen marktprijzen, het risico loopt op armoede of sociale uitsluiting. In Barcelona en andere toeristische hotspots hebben bewoners geklaagd dat toeristen de huurprijzen opdrijven door de grote vraag naar kortetermijnverhuur.

Afgelopen zomer waren er in populaire bestemmingen zoals de Balearen, de mediterrane stad Alicante en Barcelona ook felle protesten. Sommige demonstranten spoten toeristen met waterpistolen nat en riepen hen op om naar huis te gaan.

“Het toeristische model verandert onze leefomgeving in een zielloos pretpark zonder cultuur en gemeenschap,” stelt Basurto. Hij vreest dat bewoners steeds verder uit historische stadscentra worden verdreven, waardoor de sociale cohesie afbrokkelt.

De oproepen tot verandering hebben ertoe geleid dat lokale overheden enkele maatregelen hebben ingevoerd. In Barcelona worden kortetermijnverhuurappartementen vanaf 2028 verboden en in Palma de Mallorca is er een limiet gesteld op het aantal cruiseschepen dat mag aanmeren. In Tenerife is een nieuwe bezoekerslimiet ingesteld voor sommige natuurparken en in Sevilla wordt een nieuwe entreeheffing gepland voor het populaire Plaza de España.

Ondanks deze maatregelen blijft het verzet aanhouden. “Wie toerisme aanprijst, kan niet langer beweren dat alles rozengeur en maneschijn is,” zegt Basurto. “Of we veranderen nu, of het is te laat.”

Nu de winter nadert, zijn er zorgen over de toestroom van toeristen naar populaire winterzonbestemmingen zoals de Canarische Eilanden. De voorzitter van de Circle of Impresarios and Professionals in Southern Tenerife (CEST), Javier Cabrera, waarschuwde dat onder een dekmantel van legitieme klachten een vorm van ‘toerismefobie’ aan het ontstaan is.

Ondertussen nemen de spanningen tussen toeristen en inwoners toe. Zo werd in Tenerife op video vastgelegd hoe protesterende inwoners leuzen scandeerden op een strand, terwijl toeristen schijnbaar ongestoord bleven zonnebaden. Ook werden er meldingen gemaakt van vijandelijke acties zoals het besmeren van sloten van toeristenappartementen in Sevilla met uitwerpselen.

De opvattingen over de toekomst van het toerisme in Spanje verschillen dus fors. Terwijl de toeristische sector een cruciale rol blijft spelen in de economie, blijft het verzet groeien onder de bevolking die zich steeds meer benadeeld voelt door het huidige model. Het is niet uit te sluiten dat West-Europa op termijn een andere bestemming moet gaan zoeken voor zijn zon, zee, zuip-vakanties.