Benny Buisman: Het Top 2000 Café platwalsen!

Nederland is het land van de tradities, en daar is niks mis mee. Met Sinterklaas juichen we een man met een lange baard en eventuele gastarbeiders toe, met kerst vreten we ons vol en hebben we nog meer cadeautjes onder de boom. Toch is er sinds jaar en dag rond eind december nog een vaste traditie, en deze mag wat mij betreft vandaag nog afgeschaft worden: aandacht zoeken in het Top 2000 Café.

De Top 2000, die sinds 1999 jaarlijks te beluisteren valt op (NPO) Radio 2, is eigenlijk precies waar radio voor bedoeld is: muziek, muziek en nog eens muziek. En af en toe mooie verhalen en herinneringen van luisteraars, die inhaken op die gekozen liedjes. Natuurlijk komen daar ieder jaar nieuwere nummers bij, de luisteraar blijft zich ook ieder jaar weer verversen, maar toch is het ook wel een stemmenspektakel geworden en staan er wel eens ludieke acties van bijvoorbeeld de boeren in die lijsten.

Op lange termijn is dat weer een mooi teken van de tijd waarin een stemlijst zich vormde, maar alles zorgt er wel voor dat klassieke pareltjes steeds meer naar de onderste regionen verdreven worden. Dat is nou eenmaal hoe een stemlijst werkt. Inmiddels is er, net als bij de eerste editie, op elke zender wel een alternatief te vinden: Veronica komt nog eens met de Top V 1000 (Briljante woordspeling, dat wel), Radio 10 dacht vooral 'meer is beter' en was alweer bezig met de Top 4000 (die dan weer klaar is net voor de kerst), en ook alternatieven zoals de Snob2000. Toch stemt men, ook nu voor de 27e editie, weer massaal af op de Top 2000. Een belangrijke reden daarvoor is de bereikbaarheid: op de FM voor iedereen overal te ontvangen, maar naast een livestream ook dubbele uitzending op TV (digitaal kanaal NPO 1 Extra en 's nachts op NPO 3).

Zoals een goede traditie betaamt, begon het ooit tamelijk klein en ingetogen, een kleine radiostudio van waar een uitzending werd gemaakt met afwisselende dj's, en de verhalen van luisteraars die via e-mails en, toen nog, fax(!) binnenkwamen. Het had bijna iets aandoenlijks, want de eerste editie werd er vanalles nog van bekraste cd's of zelfs een vinyl plaat gedraaid. Het gebeurde zelfs een enkele keer dat een dj doodleuk het verkeerde nummer instartte, of door een haperende cd halverwege moest afbreken.

Toen het succes zo groot bleek en er talloze spinoffs kwamen (Denk aan programma's als de Top 2000 A Gogo, De Top 2000 Quiz, de CD-uitgaves met 'hits uit de Top 2000' en verdere merchandise zoals vinyl-platen, spellen, en evenementen zoals de Top 2000 concerten), begon men in 2010 met het optuigen van het 'Top 2000 Café'. Luisteraars konden voortaan de uitzending live bijwonen in het Nederlands Instituut voor Beeld & Geluid, in Hilversum. Het idee was leuk, onder het genot van een drankje genieten van de muziek. Want, zo schreef de toenmalige slogan van Radio 2 voor: De muziek zegt alles.

Ondergetekende oftewel schrijver dezes moet bekennen: Ja, ook ik was fout in die oorlog. Ook ik heb namelijk in de eerste jaren het Top 2000 Café bezocht, en was onder de indruk van de fijne, bijna serene sfeer die er hing. Het was ook toen nog geen happening om speciaal daar naartoe te gaan: je ging naar Beeld & Geluid, het mediamuseum, en toevallig was het net een rustig tijdslot, dus "Hee, wil je een sticker om het café in te mogen?" Prima. Dat was in 2010. Een jaar later ging ik uit enthousiasme er nog eens heen, en toen merkte ik al een verschuiving in gevoel waarvoor mensen naar Hilversum afreisden. Er was toen al sprake van het 'Big Brother-probleem': mensen die nu weten dat ze 'veel' op televisie komen, en die daarom dus leuk gaan lopen doen. Die niet komen voor het evenement of de sfeer, maar puur en vooral in beeld te komen.

Tot op de dag van vandaag zie ik dit, en dat is jammer - het idee van een Top 2000 Café is leuk, maar het feit dat er zo'n enorme RUN op kaarten is (sinds een paar jaar moet er betaald worden voor entree tot het café, en sinds korter is het café ook 24 uur per dag te bezoeken, waar het voorheen 's nachts tussen 2 en 8 gewoon gesloten was) en mensen iedereen meebrengen doet wat aan de sfeer. Het is een café, of zou een café moeten uitstralen: ouders, dwaze aandachtzoekende narcistische gezinnetjes die hun kut-kinderen van 5 en 6 (of soms zelfs nog jonger) meebrengen rond de onchristelijke tijd van 3 uur 's nachts. Waarom?

Simpel: net als dat ouders tegenwoordig hun kroost overal in moeten schuiven (Alsof de miniplaybackshow nooit is weggeweest) geldt dat ook voor de Top 2000. Je zou kunnen argumenteren dat het een goed iets is dat ouders hun kinderen 'goede muziek' willen bijbrengen, maar jij weet net zo goed als ik dat het te doen is voor het 'ik ben op tv!'-momentje. En het is walgelijk. Terwijl ik dit zure stukje schrijf zie ik gewoon op beeld een kind wat niet ouder dan 6 jaar kan zijn meezingen met Taylor Swift. Het is verdorie 1 uur 's nachts. Vroeger waren er wetten die voorschreven dat kinderen na 21:00 niet meer op televisie in beeld mochten komen, ongeacht of dat werkzaamheden of 'zittend op een stoel op de tribune' was.

Er zijn dj's die er goed op gaan, en daarmee meteen ook het faillissement van de productie zoals ie vandaag de dag is aantonen. Voorheen viel Gijs Staverman daaronder, die er een handje van had om ver voorbij de intro van liedjes te spreken, zelfs met de techniek van tegenwoordig die precies aangeeft hoelang een intro nog duurt(!), maar die is al even overgestapt naar Radio 10. Tegenwoordig is het Jeroen van Inkel, die het zwaar matige onderdeel 'publieksparticipatie' in élk van zijn dagelijkse shifts van de afgelopen zes jaar heeft weten te proppen.

Elke nachtshift, zonder uitzondering, gooit hij random tijdens de lijst der lijsten het 'top 2000 walsje' erin. Een stukje André Rieu waarbij mensen, tara dara-da, *klop klop* *klop klop*, op potten of pannen moeten meeslaan. In coronajaar 2020 was dit al armoedig maar nog enigszins ludiek (want we zaten toch allemaal thuis en achter de webcam). Anno 2025 is het gewoon diep treurig. Hij doet het omdat híj het leuk vindt. De luisteraar moet het maar aanhoren... Maar Rob Stenders die enkele jaren geleden Marco Borsato inkortte werd een heuse kleine rel. Snapt u het nog?

Lang verhaal kort: wil de NPO haar geloofwaardigheid niet nog verder verliezen, dan kunnen ze misschien kijken of ze dat café (waar de mensen toch onhandig meezingen met de 'Playbackplek' en bij onbekende nummers ongemakkelijk of zurig met elkaar staan te praten) toch weer even een beetje kunnen afbouwen. De afgelopen dagen waren de bezuinigingen al te merken, toen het café niet één maar twee keer bijna een uur lang zonder muziek kwam te zitten. Mijn god... Je had maar één taak!

Benny Buisman zet deze laatste dagen van het jaar zijn streamingsdienst aan, en wenst u allen een fijne jaarwisseling.
Behalve Jeroen van Inkel. Hem wensen we een stoomwalsje.