Drommels, Drommels en Nog Eens Drommels: Mijn ontmoeting met Paul van Gorcum
Paul van Gorcum is dood, en dat is een grove schande. De Noordwijker had afgesproken om 150 te worden, maar mocht na een lang ziekbed slechts 91 jaar aantikken. Om het Swiebertje-gevoel voor te zijn wil ik meteen uit de weg geruimd hebben dat hij legendarisch werd als (recast van) de slechterik Baron van Neemweggen in Bassie & Adriaan.
Onsterfelijk werd hij echter met zijn gigantische aandeel op het televisielandschap van de afgelopen zeventig jaar. Zo had hij talloze stembijdragen in menig tekenfilm (waaronder Zazoe in De Leeuwenkoning), nagesynchroniseerd kinderprogramma (Denk aan Pippi Langkous of De Snorkels), of zijn acteerwerk in ontelbare theaterstukken, kluchten en blijspelen, waaronder met John Lanting. En legendarisch werd hij ook als slechterik Gargamel in De Smurfen.
Zijn laatste rollen waren het afgelopen jaar als stem in de Nederlandse versie van de 3D-animatiefilm 'Rebellious', en een gastrol in een nooit uitgezonden Sinterklaasserie voor de Publieke Omroep. Het gaat lastig voor me worden het volgende een plek te geven, maar ik kan een hele mooie herinnering bij me dragen, namelijk de dag dat ik bij hem en zijn helaas vorig jaar overleden lieve vrouw Lenie te gast was in Noordwijk. Hij sprak bevlogen, wellicht hier en daar een tikkeltje overmoedig, maar altijd met respect voor het onderwerp en de personen die in zijn verhalen een aandeel hadden. Vol vuur in zijn ogen liet hij weten dat hij na zijn pensioen op een toneelopleiding heeft gepoogd een groep acteurs les te geven. Kosteloos, maar dat hij dan wel van hen de volle inzet verwachtte. Die volle inzet ontbrak, dus deed van Gorcum met pijn in zijn hart een stapje terug.
Toneel en theater, het publiek en het applaus, zijn lust en zijn leven. Van Gorcum was ook wel een aparte man, maar hij had het hart op de goede plek, zolang je hem tenminste niet tegen je had. Dat gebeurde helaas wel met de broers Bas en Aad van Toor, waarmee hij gebrouilleerd raakte nadat zij vol trots in de media aankondigden miljoenen te hebben verdiend aan hun producties, waar hij en zijn mede-acteurs aan hebben meegewerkt, contractuele afspraken over gemaakt waren, maar geen fatsoenlijke vergoeding voor betaald was. De rechtszaak die jaren voortsleepte viel uiteindelijk uit in het voordeel van de groep tegenspelers van die clown en die acrobaat, maar jarenlange collegialiteit en een warm contact was voor het leven beschadigd.
In het persoonlijke gesprek met Paul vertelde hij mij dat hij daar diep van binnen pijn over had. Het deed hem zeer dat dit gebeurde, en dat er vanuit de tegenpartij weinig tot gewoonweg geen begrip over opgewekt kon worden. Zoals hij toen ook al eerder in de media liet weten, "Ze kunnen wel over me heen lopen, maar niet heen en weer". Bijna een uur lang liep hij tegen me leeg, deelde persoonlijke ervaringen van zijn medewerking aan onder andere de reeks 'De Reis Vol Verrassingen', waarbij hij destijds vooral niet met Hans 'B 100' ("Ik heb ook altijd pech") Beijer door één deur kon, en continu in de clinch lag. Die likte zich, zo liet hij zich ontvallen, dagelijks in bij regisseur Adriaan. "Dan zaten die mannen de hele avond bij Aad op de hotelkamer sigaartjes te roken en te klaverjassen. En de volgende ochtend gunde hij mij en Paul (van Soest, die Handige Harry speelde - BB.) geen blik waard."
De treurige terugblik sloot Paul toen echter af met iets bijzonders: ondanks alles wat er gebeurd was met de op dat moment nog in volle gang zijnde rechtszaak, prees hij wel het vakmanschap en de harde werkersmentaliteit van Bas en Aad van Toor. Hij roemde het product wat ze hadden neergezet, en dat ze tijdens de productie zelf wel écht goed voor hun mensen zorgden. Op de reislocaties kregen de acteurs zakgeld om uit te geven, en alles was verzorgd... Maar duidelijke afspraken niet nakomen, afspraken die in contracten waren vastgelegd, dat was het gene waar Paul zo teleurgesteld over was. Niet over de producties. Daar had hij louter goede woorden over. "Je kan zeggen over ze wat je wil, maar het waren wel echt vakmensen. Ze hebben wel echt iets heel moois neergezet waar ze trots op mogen zijn, en ik vind het een éér daar deel van uit te hebben mogen maken."
Die laatste opmerking kwam bij mij binnen als een boem. Trots genoeg zijn om te erkennen dat je grootste zakelijke tegenstander toch wel bepaalde zaken heel goed en keurig hebben uitgevoerd. Op dat moment, dat precieze moment, is er een gelauwerd televisieduo bij mij van de sokkel gevallen, en ging een antiheld bij mij op het heldenpodium. Paul van Gorcum was wellicht een diamantair, een huilende professor, een geniaal meesterbrein of een smurfenhater, maar meest van al een acteur met een fantastische staat van dienst en een legendarische stem. Ik ga 'm missen, intens missen.
