Europese vlindersoorten met felle kleuren en sierlijke vleugels krijgen meer wetenschappelijke aandacht en bescherming dan minder opvallende soorten, ook als die laatste ernstig bedreigd zijn. Dat blijkt uit een grootschalig onderzoek van Europese wetenschappers, gepubliceerd in het vakblad Current Biology. Voor het onderzoek vulden 21.131 deelnemers uit 103 landen drie jaar lang een online enquête in, waarin ze meer dan 4.400 foto's van 492 Europese vlindersoorten beoordeelden op schoonheid.
Schoonheid bepaalt beschermingsstatus
Uit de beoordelingen kwam een duidelijke voorkeur naar voren: felle kleuren zoals blauw en geel, sierlijke staartjes en rustige contrasten scoren hoog bij het publiek. Bruine en compacte vlinders, zoals dikkopjes en zandoogjes, eindigen stelselmatig onderaan. Vorm- en kleurkenmerken verklaarden bijna twee derde van de verschillen in de schoonheidsscore.
Volgens de onderzoekers is deze voorkeur voor kleur en symmetrie geen toeval, maar een bekend verschijnsel uit de psychologie. Beelden die de hersenen makkelijk verwerken, ervaren mensen automatisch als aantrekkelijker. Omdat vleugelpatronen sterk genetisch bepaald zijn, volgt de schoonheidsscore de stamboom van de vlinder: hele families worden zo als aantrekkelijk of saai bestempeld.
Vlinderbescherming in Europese wetgeving
Deze voorkeur van hobbyisten voor kleurrijke soorten zoals de koninginnenpage of gehakkelde aurelia sijpelt door in het Europese natuurbeleid. Mooiere soorten zijn oververtegenwoordigd in het Verdrag van Bern uit 1979, de Europese Habitatrichtlijn uit 1992 en de bijbehorende LIFE-subsidies. Beslissingen van decennia geleden bepalen zo nog altijd welke vlinders vandaag financieel worden gesteund.
Bedreigde soorten krijgen minder aandacht
Bij de officiële Rode Lijsten van de IUCN geldt het omgekeerde beeld: de soorten die daadwerkelijk met uitsterven worden bedreigd, zijn gemiddeld minder aantrekkelijk bevonden dan andere soorten. Veel van hen zijn donkere bergvlinders die te lijden hebben onder klimaatverandering, of kleine soorten met een geïsoleerd leefgebied.
De onderzoekers waarschuwen daarnaast voor de rol van burgerwetenschap bij het in kaart brengen van vlinderpopulaties. Ongeveer 80 procent van de gegevens in grote biodiversiteitsdatabanken is afkomstig van vrijwilligers. Omdat onopvallende vlinders minder vaak worden gefotografeerd, raken risico-inschattingen vervormd.
De onderzoekers pleiten voor een omslag in de biodiversiteitspolitiek. Geld dat vooral naar de fraaiste soorten gaat, beschermt niet per definitie de natuur die het hardst nodig heeft.
Vlinders op een vlinderstruik (@Gemini-AI-impressie)
CDA-leider Henri Bontenbal heeft tijdens de HJ Schoo-lezing in De Rode Hoed in Amsterdam gepleit voor een uitbreiding van de erfbelasting en het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek. Hij deed deze uitspraken op maandag 1 september 2026, bij de opening van het politieke jaar. Op de voorstellen kwam kritiek van onder meer oud-Europarlementariër Rob Roos en oud-Kamerlid Derk Jan Eppink.
Wat wil Bontenbal met de erfbelasting
Volgens Bontenbal weegt het vermogen dat mensen erven in Nederland te zwaar mee ten opzichte van de eigen inspanning. Hij zei dat hij een samenleving wil waarin kansen meer afhangen van wat iemand zelf doet dan van wat iemand erft, en stelde dat de vrijstellingen en hoogte van de erfbelasting daarom opnieuw bekeken moeten worden.
De CDA-leider waarschuwde dat de komende jaren steeds meer vermogen via erfenissen wordt overgedragen, wat de vermogensongelijkheid verder kan vergroten.
Bontenbal wees ook op box 2 van de inkomstenbelasting. Hij stelt dat daar steeds meer vermogen in terechtkomt, terwijl box 2 volgens hem niet bedoeld is als fiscaal aantrekkelijke plek om privévermogen onder te brengen. Het CDA wil daarom oneigenlijk gebruik van box 2 aanpakken, bijvoorbeeld door leningen uit de eigen bv voor privé-investeringen te beperken. Ook wil hij de zogeheten schenking op papier aanpakken: een constructie waarbij ouders op papier een bedrag aan hun kinderen schenken zonder dat er geld wordt overgemaakt, waardoor bij het overlijden van de ouders minder erfbelasting verschuldigd is.
Ook hypotheekrenteaftrek moet op de schop
Naast de erfbelasting pleitte Bontenbal voor het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek. Deze regeling bestaat al decennialang en is voor veel huishoudens een vast onderdeel van de maandelijkse woonlasten. In het huidige coalitieakkoord is echter afgesproken dat de fiscale behandeling van de eigen woning ongewijzigd blijft, al zetten zowel het CDA als D66 in hun verkiezingsprogramma's in op afbouw van de aftrek.
Reacties: van 'communistisch' tot 'aanval op de middenklasse'
De uitspraken van Bontenbal leidden tot uiteenlopende reacties op sociale media. Oud-Europarlementariër Rob Roos vergeleek de plannen met communistische symboliek en stelde dat Nederland daarmee op een verkeerd pad zit. Journalist Yteke de Jong stelde dat Bontenbal CDA-principes inruilt voor wat zij omschreef als bijna communistische idealen.
Oud-Kamerlid Derk Jan Eppink richtte zich vooral op de hypotheekrenteaftrek. Volgens hem maakt het afschaffen daarvan een huis kopen nog duurder, in een markt die voor grote groepen Nederlanders al moeilijk toegankelijk is. Oud-senator René Dercksen noemde de plannen diefstal. Radio-dj Erik de Zwart stelde dat mensen via de erfbelasting opnieuw belasting betalen over vermogen waarover al eerder belasting is betaald.
CDA-traditie versus hogere erfbelasting
Voor het CDA, van oudsher een partij die het belang van familie en eigen kring benadrukt, betekenen de voorstellen volgens critici een breuk met de traditionele nadruk op het belang van familie en gezin. Zij verwachtten deze plannen eerder van partijen als GroenLinks of de PvdA dan bij een christendemocratische volkspartij.
Henri Bontenbal 2025 (@ WikimediaCommons)Een 20-jarige man uit Den Haag heeft op 12 april 2025 zijn 42-jarige moeder gewurgd en daarna hun woning in de wijk Loosduinen in brand gestoken. Het Openbaar Ministerie eist tbs met dwangverpleging tegen Ridvan B., omdat psychiaters hem de daad niet toerekeningsvatbaar achten. De rechtbank in Den Haag behandelde donderdag de zaak inhoudelijk en doet op 17 september uitspraak.
Ruzie over school, geld en huisuitzetting
De avond voor de moord kreeg Ridvan B. hevige ruzie met zijn moeder. Zij had een brief van school ontvangen dat het lesgeld voor zijn ICT-opleiding niet was betaald, terwijl ze het bedrag wel aan hem had overgemaakt. Ook bleek hij nauwelijks lessen te volgen: hij was bij slechts een derde van de lessen aanwezig.
Zijn moeder dreigde hem het huis uit te zetten. Volgens B. was die dreiging de directe aanleiding voor wat er de volgende ochtend gebeurde.
Moeder gewurgd, slaapkamer in brand gestoken
Op de ochtend van de moord stond Ridvan B. rond 6.00 uur op. Hij douchte, schoor zich en at een ei als ontbijt. Daarna liep hij met een brandende kaars de slaapkamer van zijn moeder binnen. Ze werd wakker, er ontstond opnieuw ruzie en B. wurgde haar met een nekklem.
Vervolgens zette hij de kaars bij een kartonnen doos, die vlam vatte. Hij haalde extra papier uit zijn eigen kamer om het vuur aan te wakkeren. Onderzoek wees later uit dat zijn moeder niet aan de brand was overleden, maar aan de verwurging.
Broertje en zusje gered, oudere zus in levensgevaar
Ook zijn jongere broertje en zusje waren op dat moment in de woning. Ridvan B. bracht hen naar buiten in veiligheid; ze werden opgevangen door een buurman. Zijn oudere zus, met wie hij een slechte band had, probeerde eveneens te vluchten.
Volgens het Openbaar Ministerie hield B. de voordeur van buitenaf dicht om te voorkomen dat zijn zus kon ontsnappen. Zij vluchtte in paniek naar het balkon en werd daar door de brandweer gered. B. wordt naast de moord op zijn moeder ook vervolgd voor poging tot moord of doodslag op zijn zus. Zelf vluchtte hij naar de berging van het pand, waar de politie hem aanhield. Hij bekende de daad meteen.
Voorbereiding met hulp van ChatGPT
Hoewel het Pieter Baan Centrum en de reclassering vinden dat de moord niet aan B. kan worden toegerekend, had hij de gebeurtenis wel voorbereid. Samen met zijn zusje had hij een rugtas en koffer ingepakt om te vertrekken. De rechtbank vermeldde daarnaast dat B. meerdere malen aan ChatGPT vroeg wat er met een lichaam zou gebeuren in combinatie met een woningbrand.
OM eist tbs met dwangverpleging
Psychiaters van het Pieter Baan Centrum concludeerden dat B. door psychische stoornissen het overzicht over zijn handelen volledig kwijt was en geen vrije keuze meer kon maken. Volgens de rechtbank was er sprake van volledige ondermijning van de wilsvrijheid.
De officier van justitie stelt dat B. ondanks zijn stoornis in juridische zin schuldig is aan moord met voorbedachte rade, omdat ook iemand met een ziekelijke stoornis planmatig te werk kan gaan. Omdat hij ten tijde van de daad volledig ontoerekeningsvatbaar was, eist het OM dat hij wordt ontslagen van alle rechtsvervolging en alleen tbs met dwangverpleging krijgt opgelegd.
Emotionele verklaringen van nabestaanden
De oudere zus van B. legde een emotionele slachtofferverklaring af. Ze zei dat het gezin al geen vader had en dat hun moeder vader en moeder tegelijk was. Ze beschreef hoe haar moeder elke dag voor al haar kinderen zorgde, ook voor de verdachte, en sprak van een leegte die niemand kan opvullen.
Ridvan B. zelf reageerde vrijwel emotieloos tijdens de zitting, wat volgens de rechtbank past bij de vastgestelde stoornissen. Tegen de aanwezige familie zei hij dat hij begrijpt dat hij iedereen pijn heeft gedaan en dat het hem spijt.
De rechtbank doet op 17 september uitspraak in de zaak.
Officier van Justitie tijdens rechtzaak (@Gemini-AI-impressie) PSV heeft zaterdagavond de eerste topper van het nieuwe Eredivisie-seizoen gewonnen. De landskampioen was in de Johan Cruijff Arena met 3-1 te sterk voor Ajax en gaat voorlopig alleen aan kop. De Amsterdammers boden vooral voor rust goed tegenstand, maar leden wel hun eerste nederlaag onder trainer Míchel.
De Eindhovenaren kwamen al na vijf minuten op voorsprong. Ruben van Bommel kopte een voorzet van Ivan Perisic door, waarna Ricardo Pepi van dichtbij de 0-1 binnentikte. Ajax herstelde zich knap en kwam halverwege de eerste helft langszij via Tolu Arokodare, die de bal met enig geluk achter doelman Matej Kovár werkte. Daarna kregen Steven Berghuis en Davy Klaassen grote kansen op de voorsprong, maar vlak voor rust sloeg PSV toe. Lutsharel Geertruida schoot na een afgeslagen hoekschop fraai raak in de verre bovenhoek: 1-2.
Na rust verloor de topper veel van zijn spektakel. Míchel bracht onder anderen Sofyan Amrabat, Viktor Tsygankov, Marcos Leonardo en Kasper Dolberg, maar Ajax wist nauwelijks nog gevaarlijk te worden. Tien minuten voor tijd ontstond er nog commotie na een harde botsing tussen Van Bommel en Aaron Bouwman, waarvoor de PSV’er slechts geel kreeg. In de slotfase besliste Esmir Bajraktarevic het duel definitief met de 1-3, waardoor PSV voor het eerst in vijf onderlinge wedstrijden weer van Ajax won.
Een 18-jarige Syriër zit in voorarrest op verdenking van een gewelddadige woningoverval in Amsterdam. De jongeman is bij de politie bekend met 114 registraties. Terwijl hij vastzit, mogen zijn ouders en broertjes volgens zijn advocaat naar Nederland komen voor gezinshereniging. Opiniemaker Lale Gül noemt die combinatie in het programma Nieuws van de Dag "absurd".
Verdenking van gewelddadige overval
De Syriër kwam op zijn veertiende naar Nederland. Hij wordt verdacht van betrokkenheid bij een zeer gewelddadige overval op twee sekswerkers in Amsterdam. Volgens het Openbaar Ministerie zijn de vrouwen daarbij mishandeld, met een mes bedreigd en beroofd.
De zaak tegen hem loopt nog. Zijn verblijfsvergunning kan onder bepaalde omstandigheden worden ingetrokken.
114 politieregistraties in 4 jaar tijd
Sinds zijn komst naar Nederland is de 18-jarige 114 keer door de politie geregistreerd. Dat cijfer zegt niets over het aantal veroordelingen, maar geeft wel aan hoe vaak hij met de politie in aanraking is gekomen. Gül wijst erop dat dit gegeven een belangrijke rol speelt in de kwestie.
Discussie over gezinshereniging
Tijdens de rechtszaak stelde zijn advocaat dat hij recht heeft op gezinshereniging. Zijn ouders en broertjes zouden naar Nederland mogen komen. Gül noemt dat "de omgekeerde wereld" en vindt dat de 18-jarige juist teruggestuurd zou moeten worden.
Volgens Gül is het goed dat Nederland veiligheid en kansen biedt aan nieuwkomers, maar mag daar ook een voorwaarde tegenover staan. Wie zich structureel niet aan de wet houdt en ernstige strafbare feiten pleegt, zou volgens haar consequenties moeten ondervinden voor zijn verblijfsrecht of gezinshereniging.
Ze wijst daarbij op de druk op onder meer de woningmarkt, de jeugdzorg en de ggz. "Moeten we automatisch de familie laten overkomen hier naartoe? Want op al die instituties is er een enorme druk. Dus dat mag je wel afvragen", aldus Gül.
Rusland heeft op het afgesloten eiland Lisy in het Vysjnevolotskoje-stuwmeer een nieuw laboratoriumcomplex gebouwd dat mogelijk wordt gebruikt voor de ontwikkeling van biologische wapens. Dat melden de onderzoeksplatforms Systema en de Russische dienst van Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL). Het Centrum voor Experimentele Fysiologie op het eiland is verbonden aan een instituut dat volgens westerse inlichtingendiensten al jaren biologische wapens voor het Russische leger ontwikkelt.
Natuurgebied sinds 2023 afgesloten
De eilanden in het Vysjnevolotskoje-stuwmeer, ten noordwesten van Moskou, zijn sinds 2023 niet meer toegankelijk voor lokale bewoners die er visten en bessen plukten. De reden is dat het gebied tot natuurmonument is uitgeroepen. Ook het eiland Lisy, waar het nieuwe centrum staat, is sindsdien verboden terrein.
De bouw van het laboratoriumcomplex begon in het voorjaar van 2021 en werd in het najaar van 2025 voltooid. Satellietbeelden tonen een groot laboratorium, een aangelegd park, personeelshuisvesting en een helikopterlandingsplaats. Op 21 augustus 2026 stelde de Oekraïense militaire inlichtingendienst HUR dat het centrum experimenteert met gevaarlijke virussen en andere ziekteverwekkers ten behoeve van de Russische strijdkrachten.
Historie van biologische wapens op eiland Lisy
Het eiland kent een geschiedenis van onderzoek naar infectieziekten. In het keizerlijke Rusland stond er een veterinair laboratorium, en tijdens de regeerperiode van Josef Stalin werd er onderzoek gedaan naar infectieziekten bij landbouwhuisdieren. Onderzoeksjournalisten van Systema en RFE/RL noemen deze voorgeschiedenis een van de redenen waarom de locatie zelf als verdacht geldt.
Directeur met ervaring in ontwikkeling van biologische wapens
Het centrum wordt geleid door Vladimir Maksimov, voormalig functionaris van het 48e Centraal Onderzoeksinstituut van het Russische ministerie van Defensie. Dat instituut geldt als de belangrijkste ontwikkelaar van verdedigingssystemen tegen biologische wapens in Rusland en staat sinds 2020 op de Amerikaanse zwarte lijst, samen met twee andere instituten, wegens vermeende voortzetting van programma's voor biologische en chemische wapens. Maksimov is gespecialiseerd in dodelijke virussen die hemorragische koorts veroorzaken, zoals ebola en marburg, ziekten die zeer dodelijk zijn en waartegen voor sommige varianten nog geen vaccin of geneesmiddel bestaat.
Van 1999 tot 2006 leidde Maksimov de Russische militaire eenheid 44026, het Virologisch Centrum van het Instituut voor Microbiologie van het ministerie van Defensie. Die eenheid ging in 2008 op in het 48e Centraal Onderzoeksinstituut, waar volgens westerse inlichtingendiensten het restant van het Sovjetprogramma voor biologische wapens is ondergebracht.
FMBA staat sinds 2024 onder toezicht van Poetin
De overkoepelende instantie van het centrum, het Federale Medisch-Biologische Agentschap (FMBA), was eerder betrokken bij onderzoek naar de vergiftigingen van oppositiepoliticus Aleksej Navalny en voormalig GRU-officier Sergei Skripal met het novitsjok-zenuwgas. In 2024 droeg de Russische regering het toezicht op het agentschap rechtstreeks over aan president Vladimir Poetin. De Doema noemde dit destijds een besluit dat zou helpen bij het aanpakken van vertrouwelijke kwesties.
Onderzoekers van Systema ontdekten eerder dat een instituut onder toezicht van de FMBA biologische stoffen produceerde die waren ontwikkeld door het wetenschappelijk centrum Signal, dat werkte met epibatidine, het gif van een Ecuadoraanse kikker. Volgens een gangbare theorie is dat gif gebruikt bij de vergiftiging van Navalny, die in februari 2024 overleed in een strafkolonie in het Noordpoolgebied.
Twijfel over verband met coronapandemie
De uitbreiding van het onderzoek op Lisy begon enkele maanden voor de Russische invasie van Oekraïne, tegen de achtergrond van de afnemende coronapandemie. Zowel het 48e Centraal Onderzoeksinstituut als de FMBA, de toezichthouder van het centrum, was betrokken bij de ontwikkeling van Russische coronavaccins. Toch betwijfelen Amerikaanse onderzoekers of de uitbreiding van de faciliteit op Lisy te maken heeft met dat coronaonderzoek. Ook Milton Leitenberg van de Universiteit van Maryland, gespecialiseerd in het Sovjetprogramma voor biologische wapens, ziet geen verband en plaatst de uitbreiding liever in de context van Poetins besluit om Oekraïne binnen te vallen, dat naar zijn zeggen uiterlijk medio 2021 werd genomen.
Leitenberg noemt dit een "opportunistische uitbreiding" van biologisch onderzoek, parallel aan andere militaire sectoren. Het blijft onduidelijk welke rol het Kremlin toedichtte aan biologische wapens in de oorlog tegen Oekraïne.
Feyenoord heeft zaterdag een overtuigende overwinning geboekt op bezoek bij NEC. De Rotterdammers wonnen met 1-3 in Nijmegen, waar Gjivai Zechiël met een doelpunt en twee assists de grote uitblinker was. Feyenoord trad aan zonder Anis Hadj Moussa, die in het teamhotel was achtergebleven nadat hij zich op de wedstrijddag twee keer te laat had gemeld.
Beide ploegen creëerden voor rust nauwelijks iets, maar na de pauze kwam de wedstrijd alsnog tot leven. Zechiël profiteerde van geklungel in de Nijmeegse defensie en opende op aangeven van Nacho Ferri de score. NEC kwam drie minuten later alweer langszij via Darko Nejasmic, die doelman Tjark Ernst met een fraaie volley kansloos liet.
Feyenoord raakte niet van slag en nam kort daarna opnieuw de leiding. Zechiël bereidde de 1-2 van Luciano Valente voor en leverde vervolgens ook de assist bij het fraaie doelpunt van debutant Jerayno Schaken. De jonge buitenspeler krulde de bal kort na zijn invalbeurt schitterend in de bovenhoek. Feyenoord kwam daarna niet meer in de problemen en staat na vijf wedstrijden op elf punten, terwijl NEC op zes punten blijft steken.
Pierre Gasly heeft voor een daverende verrassing gezorgd door de poleposition te grijpen voor de Formule 1 Grand Prix van Italië. De nabij Milaan wonende Fransman was op Monza met een tijd van 1.21,786 nipt sneller dan George Russell en Oscar Piastri. Max Verstappen kwam er niet aan te pas en eindigde op de zesde stek.
In het eerste deel was de enige verrassing dat Yuki Tsunoda met de Racing Bull flink tekort kwam op zijn teamgenoot Arvid Lindblad. De Japanner vloog er uit, net als Alexander Albon, Valtteri Bottas, Sergio Perez, Fernando Alonso en Lance Stroll die de betere reeks van Aston Martin geen vervolg lijken te kunnen geven.
De verschillen in Q2 waren zeer klein. Zo kwamen beide Ferrari's in de problemen, waarbij Lewis Hamilton slechts 0,001 seconde sneller was dan Gabriel Bortoleto die op plek elf eindigde. Ook Oliver Bearman, Nico Hülkenberg, Liam Lawson, Carlos Sainz en Esteban Ocon vielen af. Dat Lawson afviel was slecht nieuws voor Verstappen die hiermee een kans op een goede startpositie kleiner zag worden.
In de eerste run in het slotdeel was Russell met een tijd van 1.21,929 nipt sneller dan Piastri en Gasly. Russell scherpte in zijn slotrun zijn tijd aan, maar daarachter was Gasly met een 1.21,786 nog sneller dan de Brit en greep zo een verrassende poleposition. Piastri maakte een foutje en bleef op plek drie steken, voor Charles Leclerc en Hamilton. Verstappen kwam er niet aan te pas en eindigde als zesde, voor Andrea Antonelli, Franco Colapinto, Lando Norris die last had van de fout van Piastri en Arvid Lindblad.
De startopstelling gaat nog flink op de schop, want Piastri heeft drie plekken gridstraf gekregen vanwege het ophouden van Lawson tijdens de kwalificatie. Antonelli, Lawson en Albon starten de race achteraan vanwege de wissel van motoronderdelen.
Marco Brenner heeft de veertiende etappe van de Vuelta a España gewonnen. De Duitser van Tudor versloeg Santiago Buitrago op de Sierra de la Pandera en bezorgde zijn ploeg daarmee de eerste ritzege in een grote ronde. Cristian Rodriguez eindigde als derde.
Op de oplopende wegen na de start in Jaén ontstond een omvangrijke kopgroep van 44 renners. Kevin Vermaerke koos in de afdaling van de Puerto de los Villares voor de aanval, waarna Georg Steinhauser en Guillaume Martin later de oversteek maakten. Op de slotklim werden zij echter bijgehaald door een uitgedunde groep met onder anderen Brenner, Buitrago, Valentin Paret-Peintre en Iván Ramiro Sosa.
Buitrago voerde vervolgens het tempo op en schudde vrijwel al zijn medevluchters af. Alleen Brenner kon de Colombiaan blijven volgen. Ook nadat Sosa en Paret-Peintre nog waren teruggekeerd, bleven Buitrago en Brenner als sterksten over. In de laatste kilometer plaatste Buitrago opnieuw een versnelling, maar Brenner hield stand en maakte het in de laatste oplopende meters overtuigend af.
Ook bij de klassementsrenners werd stevig gekoerst. Richard Carapaz opende de aanval, waarna Enric Mas en Felix Gall met hulp van Pablo Castrillo afstand namen van Primoz Roglic en Carapaz. Roglic verloor 25 seconden en Carapaz een halve minuut. Gall passeerde Roglic daardoor in het klassement, terwijl rodetruidrager Mas zijn voorsprong op de Sloveen uitbreidde tot ruim twee minuten.
Het Amerikaanse leger heeft zaterdag drie Iraanse olietankers uitgeschakeld in de Perzische Golf en de Golf van Oman. De actie volgde op een raketaanval van de Iraanse Revolutionaire Garde (IRGC) op twee Amerikaanse marineschepen. Dat meldt het Amerikaanse Midden-Oostencommando CENTCOM.
Volgens CENTCOM vuurde de Revolutionaire Garde ballistische raketten af op een Amerikaans vliegdekschip en een raketdestroyer. Beide schepen ontweken de aanvallen en er raakten geen militairen gewond.
Twee olietankers permanent buiten gevecht gesteld
Als reactie schakelden Amerikaanse strijdkrachten twee Iraanse olietankers permanent uit: de M/T Downy nabij het eiland Charg en de M/T Stark 1 bij Jask. Een derde tanker, de M/T Kylo, ook bekend als de "Noxen", werd in de Golf van Oman volledig vernietigd. Dat schip voer zonder lading en de bemanning kreeg vooraf de opdracht het te verlaten, aldus CENTCOM.
CENTCOM stelt dat de drie tankers deel uitmaakten van een schaduwnetwerk dat de Revolutionaire Garde financiert. CENTCOM-commandant admiraal Brad Cooper waarschuwde de IRGC dat een aanval op Amerikaanse schepen tot een zwaardere vergelding zou leiden. Volgens Cooper is de Iraanse olievloot beperkt in omvang en onbeschermd, en staan de Amerikaanse strijdkrachten klaar om die verder aan te pakken.
Iraanse media melden explosies bij olie-eiland Charg
Iraanse staatsmedia berichtten eerder op de dag al over explosies nabij het eiland Charg in de Perzische Golf. Volgens het Iraanse persbureau Tasnim raakten Amerikaanse raketten een olietanker op ongeveer elf kilometer van de kust van het eiland. Er vielen volgens dat bericht geen slachtoffers.
Charg is het belangrijkste overslagpunt voor de Iraanse export van ruwe olie. Meer dan 90 procent van de Iraanse olie-uitvoer loopt via het eiland. De Verenigde Staten hebben Charg al meerdere keren aangevallen.
De aanval op de olietankers past in een langlopend conflict tussen de VS en Iran over de controle van strategische scheepvaartroutes in de Golfregio. Beide landen hebben elkaar de afgelopen maanden herhaaldelijk beschoten.
Landkaart Perzische Golf - Straat van Hormuz - Golf van Oman (@Gemini-AI-impressie)
Een passagier op een vlucht van American Airlines is met tape en tie-wraps aan zijn stoel vastgemaakt nadat hij zijn buurman had geslagen en meerdere mensen aan boord had beledigd. Het toestel, onderweg van Dallas naar Newark, moest daardoor donderdag een tussenlanding maken in Baltimore, waar agenten van de Amerikaanse federale politie FBI de man uit het vliegtuig haalden.
Passagier vastgeplakt na geweld aan boord
American Airlines bevestigde het incident nadat verschillende Amerikaanse media erover hadden bericht. Een sterk aangeschoten passagier zou tijdens de vlucht zijn buurman hebben geslagen. Toen een vrouw ingreep, duwde hij ook haar weg.
Drie andere passagiers schoten te hulp. Samen met de bemanning overmeesterden zij de man en maakten hem met tape en tie-wraps aan zijn stoel vast. Op een foto die de Amerikaanse zender ABC News op Instagram plaatste, is te zien dat de tape van zijn hoofd tot aan zijn handen loopt.
Vlucht omgeleid naar Baltimore
Het toestel voerde vlucht 618 uit van Dallas naar Newark, nabij New York. Vanwege het incident week het uit naar Baltimore, waar agenten van de FBI de man van boord haalden.
Voorafgaand aan het geweld had de man volgens Amerikaanse media al zijn buurman verbaal aangevallen met homofobe scheldwoorden. Later beledigde hij ook een stewardess met racistische taal. Ook zou hij de laptop van een medepassagier hebben beschadigd.
FBI onderzoekt mogelijke federale aanklacht
Een woordvoerder van de FBI meldde dat de man is aangehouden door de transportpolitie in Maryland en wordt aangeklaagd volgens deelstaatrecht. De FBI verzamelt daarnaast bewijs en overlegt met het openbaar ministerie van de deelstaat om te bekijken of ook een aanklacht volgens federaal recht mogelijk is.
Duitsland test in de deelstaat Baden-Württemberg een taskforce die zware criminele statushouders versneld het land uit zet. Veroordeelden krijgen daarbij de keuze: een kortere celstraf in ruil voor directe uitzetting. Vorig jaar gingen 105 zware delinquenten op dat aanbod in. Nederlandse Kamerleden willen dat asielminister Bart van den Brink dezelfde aanpak hier onderzoekt, hoewel de wettelijke mogelijkheid daarvoor ook in Nederland bestaat.
Duitse taskforce pakt criminele vreemdelingen aan
De taskforce in Baden-Württemberg, een deelstaat die wordt bestuurd door de Groenen en het CDU, geldt als succesvol. De deelstaat maakte miljoenen vrij voor zestig politie-, justitie- en IT-specialisten die samen met de vreemdelingendienst de zwaarste criminelen versneld uitzetten.
De 'Speciale Taskforce voor Gevaarlijke Buitenlanders' (Sonderstab Gefährliche Ausländer, SGA) achterhaalt al vroeg de identiteit van verdachten en start meteen onderhandelingen, ook met het land van herkomst. Hoe eerder een akkoord over strafvermindering er ligt, hoe groter de kans dat een veroordeelde meewerkt aan zijn uitzetting.
Staatssecretaris van Justitie en Migratie Siegfried Lorek noemt vooral moordenaars en andere gevaarlijke daders, van wie het eerder moeilijk was hen het land uit te zetten. Met extra personeel lukt dat nu wel, of gebeurt het via een gecontroleerde terugkeer. De aanpak geldt inmiddels als voorbeeld voor heel Duitsland, mede door de hardere migratielijn van de conservatieve regering onder bondskanselier Friedrich Merz.
Verschil tussen Nederland en Duitsland
Ook in Nederland kunnen veroordeelde statushouders strafkorting krijgen als ze definitief vertrekken. Vorig jaar maakten 330 mensen daarvan gebruik, vooral afkomstig uit Schengenlanden die altijd meewerken aan terugkeer. Het aantal zware criminelen dat zo werd uitgezet, bleef beperkt tot 46.
In Baden-Württemberg lag dat aantal veel hoger: 655 vreemdelingen kregen strafkorting in ruil voor uitzetting, onder wie 105 zware delinquenten, vaak afkomstig uit Afghanistan, Irak, Marokko en Algerije. Hoofdcommissaris en projectleider Marcus Winter zegt dat alleen wie binnen korte tijd meerdere zware geweldsdelicten heeft gepleegd, in beeld komt bij de SGA, en geen lichtere zaken. Zo werd een Syrische familie, verdacht van meer dan 160 misdrijven waaronder afpersing, mishandeling en poging tot doodslag, vrijwel volledig op vrijwillige basis uitgezet, elk met ruim 1000 euro op zak.
Het Duitse Openbaar Ministerie beslist meestal na de helft van de straf over uitzetting, wat detentiekosten van ongeveer 200 euro per dag scheelt. De opgelegde straf blijft daarbij staan: wie terugkeert naar Europa, riskeert directe uitlevering aan Duitsland en moet de rest van de straf alsnog uitzitten. Advocaat Marie Wenger, die asielzoekers en statushouders bijstaat, ziet dat bijna iedereen instemt: wie toch al wordt uitgezet na detentie, kiest liever voor vertrek na de helft van de straf. Ze waarschuwt wel voor een glijdende schaal, waarbij ook mensen met lichtere delicten die geen gevaar vormen, onder druk kunnen worden uitgezet.
Problemen in de uitvoering in Nederland
Kamerleden vinden dat Nederland voor zwaargestrafte vreemdelingen nog geen goede oplossing heeft. VVD-Kamerlid Ulysse Elian wil dat minister Van den Brink vaart maakt, omdat de wettelijke mogelijkheid er al is. Hoogleraar criminologie Joanne van der Leun wijst op knelpunten in de uitvoering: het delen van informatie tussen diensten verloopt moeizaam, waardoor vooral vreemdelingen die makkelijker zijn uit te zetten en minder ernstige delicten pleegden, worden aangepakt.
Van den Brink stelt tegenover Nieuwsuur dat Nederland al een breder instrumentarium gebruikt, waaronder strafonderbreking, en dat de Dienst Terugkeer en Vertrek over veel meer instrumenten beschikt die tegelijk worden ingezet. CDA-Kamerlid Jeltje Straatman vindt dat het kabinet beter naar de Duitse aanpak moet kijken, omdat dat de Nederlandse samenleving veiliger maakt. Over de kosten maakt ze zich geen zorgen: door het cellentekort kan de aanpak volgens haar juist geld opleveren. Ze vraagt de minister om een kostenplaatje te laten zien van wat de aanpak kost en wat die oplevert.
Het bedrijf achter Tetris heeft zich gedistantieerd van het computerspel Build the Wall, dat het Witte Huis vrijdag lanceerde. De game is een kopie van Tetris en heeft tot doel migranten tegen te houden aan de grens met Mexico. The Tetris Company spreekt van een inbreuk op het auteursrecht.
Build the Wall lijkt op Tetris
In Build the Wall bouwen spelers een muur van blokken om de grens te beschermen tegen "de naderende horde". Het spel is een van de vijf games die het Witte Huis deze week uitbracht. The Tetris Company laat op Instagram weten niet betrokken te zijn geweest bij de ontwikkeling en niet gevraagd te zijn om toestemming voor gebruik van de merknaam. Het bedrijf noemt de kwestie een schending van het auteursrecht en zegt dit zeer serieus te nemen. Of er juridische stappen volgen, is niet bekend.
Het bedrijf reageert ook op de boodschap van het spel. "Bij Tetris geloven we in de kracht van verbinding en het samenbrengen van mensen, niet in hen tegen elkaar uitspelen", aldus het bedrijf.
Ook Snake-kloon onder vuur
Naast Build the Wall bracht het Witte Huis nog vier andere games uit. Een daarvan, Rio Run, is gebaseerd op Snake. Daarin achtervolgt de Amerikaanse grensbaas Tom Homan migranten langs de Rio Grande, de rivier die de grens vormt tussen de Verenigde Staten en Mexico.
Mensenrechtenorganisaties reageren geschokt op de games. Een directeur van de Amerikaanse ngo Frontera Federation, die opkomt voor de rechten van migranten, noemt de game misselijkmakend tegenover persbureau AFP. Volgens haar spelen de Amerikaanse autoriteiten al jaren met het leven van mensen, en daar is nu een videogame van gemaakt. Een organisatie uit San Diego die projecten in Latijns-Amerika organiseert, spreekt van een gebrek aan ernst bij de Amerikaanse regering. Volgens de organisatie wordt de kwestie voorgesteld als een spel, terwijl dat in werkelijkheid niet zo is.
Deportaties als aanleiding
De games sluiten aan bij het strengere immigratiebeleid van de regering-Trump. Het aantal immigranten dat de Verenigde Staten in mag, is fors verlaagd, en de immigratiedienst ICE arresteerde vorige maand 50.000 mensen. Trump noemt dit zelf de grootste deportatiecampagne in de Amerikaanse geschiedenis.
Die campagne heeft gevolgen. Deze week werd bekend dat in ICE-detentiecentra al tientallen mensen zijn overleden. Minky Worden van Human Rights Watch zegt dat honderdduizenden immigranten zijn opgepakt en onder erbarmelijke omstandigheden worden vastgehouden.
Vaker bekende merken gebruikt voor aandacht
Het Witte Huis gebruikt vaker bekende merken en games zonder toestemming om beleid onder de aandacht te brengen. Vorig jaar werd zonder toestemming de animatieserie Pokémon gebruikt in een video over arrestaties door ICE. Ook rapper Jay-Z, autosportorganisatie IndyCar en mediafiguur Theo Von waren eerder niet te spreken over het gebruik van hun naam door het Witte Huis.
Build the Wall game (@Unknown author - WhiteHouse - WikimediaCommons)
Het huidige financieringssysteem in de Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) leidt tot uitsluiting van de meest kwetsbare mensen. Dat stelt burgemeester Halsema in Het Gesprek met de Burgemeester op AT5. Volgens haar prikkelen zorgverzekeraars instellingen om te focussen op patiënten met een hoge kans op herstel, waardoor mensen met complexe problemen op straat belanden. Halsema vindt dat het stelsel moet veranderen in de strijd tegen de problemen van daklozen en drugsoverlast in Amsterdam.
Haar uitspraken volgen op een dringende oproep van afgelopen weekend, waarin de burgemeester de noodklok luidde over de situatie in de stad. Halsema waarschuwde daarin dat het probleem van dakloosheid, crackgebruik en verloedering de stad "over de schoenen loopt". Inmiddels zijn er in Amsterdam ruim 3600 overlastgevende personen in beeld, terwijl landelijke hulp en financiering uit Den Haag achterblijven.
Patiënten met succes
Doordat zorgverzekeraars de GGZ voornamelijk financieren en graag resultaat zien, ontstaat er volgens de burgemeester een neiging bij zorginstellingen om patiënten met succes te selecteren. Dit uit zich onder meer in een groot aantal contra-indicaties, zo stelt Halsema. Ze wijst erop dat iemand met psychiatrische problemen in principe kan worden opgenomen, maar meteen wordt geweigerd als er ook sprake is van een verslaving.
Halsema vindt dat er goed moet worden nagedacht over het hanteren van dit soort uitsluitingsgronden. Het alternatief voor deze mensen is namelijk de straat, wat niet alleen risico’s met zich meebrengt, maar ook zorgt voor veel overlast bij de inwoners van Amsterdam.
Volgens Halsema is het hoog tijd dat de politiek ingrijpt. "Ik vind dat de Kamer en het kabinet een fundamenteel gesprek moeten gaan voeren over hoe het systeem van de GGZ werkt." Ze wil dat er kritisch wordt gekeken naar de manier waarop het financieringsmodel zorgt voor perverse effecten en de uitsluiting van kwetsbare groepen.
Bezuinigingen "volstrekt onverantwoord"
Extra zorgen maakt de burgemeester zich over de voorgenomen bezuinigingen op de GGZ in het Haagse coalitieakkoord. Volgens haar zijn die voornemens in de huidige omstandigheden onbegrijpelijk, zeker nu er al zoveel mensen met verward gedrag op straat rondlopen. "Als je ziet hoeveel verwarde mensen wij al op straat hebben rondlopen. De GGZ zelf zegt dat ze duizenden mensen kwijt is. Ik weet wel waar ze zijn. Op straat en dat kan natuurlijk niet. Dat kan niet voor onze inwoners. Die als een gevolg daarvan last hebben van onveiligheid."
Die situatie noemt ze niet alleen een gevaar voor de veiligheid van de Amsterdammers, maar bovenal mensonwaardig voor de betrokkenen zelf.
Halsema memoreert tot slot een uitspraak van voormalig hoofdcommissaris Frank Paauw, die aangaf dat als de politie geweld moet gebruiken, dit helaas vaak is tegenover mensen met verward gedrag. "Dat vindt de politie verschrikkelijk", besluit Halsema, "omdat de politie daar simpelweg niet voor bedoeld is."
In de Spaanse enclave Ceuta is woensdag een babydolfijn omgekomen nadat een groep migranten het dier uit het water haalde. Milieuorganisatie DAUBMA heeft een officiële klacht ingediend bij de Guardia Civil en eist dat de betrokkenen worden opgespoord. Het incident, vastgelegd op beelden die op sociale media circuleren, zorgt voor veel verontwaardiging onder de lokale bevolking.
Dolfijn spoelde levend aan
Volgens de lokale krant El Faro de Ceuta spoelde de jonge dolfijn woensdag levend maar gedesoriënteerd aan in het ondiepe water vlak bij de kust. Een groep migranten haalde het dier vervolgens uit het water. Getuigen verklaren dat de dolfijn door minstens één persoon met een stok werd geslagen, waarna het dier als trofee boven het hoofd werd gehouden.
Omstanders probeerden in te grijpen en riepen dat het verboden is een beschermde diersoort aan te raken, te verwonden of te doden. Wat zich precies heeft afgespeeld, is op basis van de beelden niet met zekerheid vast te stellen. De babydolfijn overleefde het incident niet.
Klacht bij Guardia Civil
Milieuorganisatie DAUBMA (Defensa del Arbolado Urbano, la Biodiversidad y el Medio Ambiente) heeft een officiële klacht ingediend bij de Guardia Civil. De organisatie eist dat de personen op de beelden worden geïdentificeerd en veroordeeld. Dolfijnen zijn in Spanje en de Europese Unie een strikt beschermde diersoort, waardoor het doden of mishandelen ervan strafbaar is.
Ook is er een online petitie gestart die oproept de verantwoordelijken op te sporen en te vervolgen. Initiatiefneemster Nadia García Gómez schrijft dat op de beelden te zien is hoe het levenloze lichaam van de dolfijn als trofee wordt tentoongesteld en dat deze daad niet ongestraft mag blijven.
Spanningen in Ceuta lopen op
Het incident zorgt voor veel onrust in Ceuta, waar de spanningen al langer oplopen sinds de grote toestroom van migranten eind juli. Hoewel een deel van hen inmiddels is teruggekeerd, verblijven volgens Spaanse media nog altijd duizenden mensen in de enclave, onder meer in geïmproviseerde kampen op het strand.
De Spaanse autoriteiten onderzoeken de precieze omstandigheden van de dood van de babydolfijn en proberen vast te stellen wie erbij betrokken was.
Wie een kerstpakket openmaakt, weet vaak ongeveer wat hij kan verwachten. Iets lekkers, een drankje, misschien een kaars en een paar producten die vooral tijdens de feestdagen leuk lijken. Daar is weinig mis mee, maar het is ook niet bepaald spannend. En het risico bestaat dat zo'n standaardpakket niet helemaal aansluit bij de ontvanger. Uit onderzoek in opdracht van Crisp blijkt dat een derde van de werkende Nederlanders vindt dat het kerstpakket niet past bij zijn of haar persoonlijke smaak.
Werkgevers die eens iets anders willen proberen, kunnen het pakket rond één thema bouwen. Dat geeft veel meer richting aan de inhoud. Een pakket voor een fanatieke thuiskok ziet er bijvoorbeeld heel anders uit dan eentje voor iemand die graag in de tuin bezig is.
Van standaard doos naar thema
Tijdens de kerstdagen wil je jouw medewerkers bedanken voor het harde werk en belonen met een mooi kerstcadeau. Hoe leuk is het dan dat zij ook daadwerkelijk blij zijn met het pakket. Een aanrader is om te kiezen voor een themapakket. Een themapakket heeft als voordeel dat de producten iets met elkaar te maken hebben.
Bij een kookthema kun je denken aan goede olijfolie, kruiden, een kookboek en een mooi keukenartikel. Een pakket voor een avondje thuis kan juist bestaan uit snacks, een goed drankje, een kaartspel en iets lekkers voor erbij. Ook voor sportieve medewerkers zijn er mogelijkheden. Een drinkfles, handdoek, gezonde snacks en bijvoorbeeld een sportaccessoire vormen samen al een duidelijk geheel. Het cadeau hoeft daarbij niet volledig op de hobby gericht te zijn. Eén of twee herkenbare elementen zijn vaak voldoende.
Geef iets wat niet na één avond verdwijnt
Een voordeel van zo'n aanpak is dat je makkelijker een blijvend product kunt toevoegen. Eten en drinken zijn leuk, maar verdwijnen uiteindelijk uit de voorraadkast. Een goed keukenmes, een stevige waterfles of een bordspel kan jaren meegaan. Dat soort producten zorgt er ook voor dat een kerstpakket minder voelt als een boodschappenpakket. De ontvanger krijgt echt een origineel kerstpakket.
Waarom een persoonlijk kerstpakket zo wordt gewaardeerd
De beste kerstpakketten zijn misschien wel de exemplaren waarbij je weet dat er persoonlijk is nagedacht over jou als persoon. Geen standaardpakket, maar echt een pakket dat jou als persoon kenmerkt. En ja, het klopt dat hier als werkgever wel meer werk in zit dan wanneer je in één keer een reeks aan standaardpakketten bestelt. Maar is dat erg? Je medewerkers voelen zich meer gewaardeerd én zullen waarschijnlijk positief praten aan de kersttafel over jouw bedrijf. Want hoe leuk is het dat er echt aan iemand is gedacht?
George Russell heeft de derde vrije training voor de Grand Prix van Italië als snelste afgesloten. De Mercedes-coureur klokte op het circuit van Monza een tijd van 1:22.219 en bleef daarmee Lewis Hamilton en Max Verstappen voor. Russell was daarmee voor de tweede training op rij de snelste.
De verschillen aan de voorkant waren klein. Hamilton eindigde op 0,226 seconde van Russell, terwijl Verstappen slechts 0,350 seconde toegaf. De Nederlander liet daarmee een duidelijke verbetering zien ten opzichte van de tweede vrije training en lijkt zijn Red Bull steeds beter onder controle te krijgen.
Achter Verstappen eindigde kampioenschapsleider Kimi Antonelli als vierde, gevolgd door Lando Norris en Charles Leclerc. Opvallend was de sterke prestatie van Racing Bulls-coureur Arvid Lindblad, die lange tijd zelfs derde stond en uiteindelijk als zevende eindigde.
De sessie verliep grotendeels rustig, waarbij de teams vooral hun auto's voorbereidden op de kwalificatie. Op het snelle Monza draaide daarbij veel om het vinden van een goede slipstream. Russell profiteerde optimaal van een sterke tow van zijn teamgenoot Antonelli. Mercedes lijkt daarmee goed voorbereid op de kwalificatie.
In de slotfase ontstond nog een spannend moment tussen Verstappen en Hamilton. De twee kwamen elkaar op hoge snelheid tegen en reden kort zij aan zij richting de eerste chicane. Verstappen probeerde binnendoor te duiken, waardoor Hamilton moest uitwijken.
De kwalificatie voor de Grand Prix van Italië begint zaterdagmiddag om 16.00 uur.
Een 40-jarige vrouw uit Den Haag is in de nacht van vrijdag op zaterdag met haar auto een terras opgereden bij een horecagelegenheid aan het Rodezand, in het centrum van Rotterdam. Op het terras zaten op dat moment mensen, maar niemand raakte gewond. De politie hield naar aanleiding van het incident drie mensen aan, onder wie de bestuurster, onder meer voor rijden onder invloed van alcohol.
Auto rijdt terras op aan Rodezand
Het incident gebeurde bij een horecagelegenheid aan het Rodezand, in het centrum van Rotterdam. De vrouw reed met haar auto het terras op, waar op dat moment een groep mensen zat. Bij de aanrijding raakte niemand gewond.
Volgens de politie was de bestuurder onder invloed van alcohol. Zij is aangehouden voor onder meer het rijden onder invloed.
Uitgaanspubliek keert zich tegen bestuurster
Na de aanrijding keerde het uitgaanspubliek zich tegen de vrouw en werd haar auto vernield. De vrouw raakte daarbij gewond aan haar gezicht.
De politie kwam ter plaatse en hield uiteindelijk drie mensen aan
Twee mannen uit Zwolle aangehouden na vernieling in Rotterdam
Naast de bestuurder hield de politie twee mannen aan van 23 en 20 jaar oud, beiden afkomstig uit Zwolle. De oudste van de twee werd aangehouden voor het vernielen van de auto.
De 20-jarige man werd aangehouden omdat hij geen identiteitsbewijs kon tonen. Hij is inmiddels op vrije voeten, laat de politie weten.
Zeven op de tien kiezers zijn ontevreden over het kabinet-Jetten, blijkt uit een nieuwe peiling van Ipsos I&O onder ruim tweeduizend respondenten. Slechts 18 procent van de kiezers is tevreden over het beleid van het kabinet, tegenover 26 procent in juli. Dat is het laagste punt sinds het aantreden van Jetten (D66) als premier in februari. Hoe zit dat met jou, ben jij tevreden over onze regering?
Faal-kabinet ? (@ RVD- Valerie Kuypers- crop en kleurbewerking)
Tanken is zaterdag opnieuw duurder geworden in Nederland. De adviesprijs voor een liter Euro95 kwam voor het eerst boven de 2,71 euro uit, blijkt uit cijfers van consumentenvoordeelplatform UnitedConsumers. De stijging hangt samen met het aanhoudende geweld in het Midden-Oosten, waar de oorlog rond Iran al sinds eind februari de oliemarkt beïnvloedt.
Benzineprijs nadert grens van 3 euro
De gemiddelde adviesprijs voor Euro95 ging zaterdagochtend met bijna 1 cent omhoog naar 2,712 euro per liter. Eerder deze week werd de recordprijs van mei al overschreden. Energiedeskundige Hans van Cleef van bureau EqoLibrium houdt er rekening mee dat de prijs aan de pomp verder oploopt. Hij sluit niet uit dat automobilisten binnenkort 3 euro per liter betalen langs de snelweg.
De adviesprijzen van de grote oliemaatschappijen gelden vooral bij tankstations langs de snelweg. Op andere locaties is tanken vaak tientallen centen per liter goedkoper.
Dieselprijs blijft stabiel
De adviesprijs voor diesel bleef zaterdag ongewijzigd op 2,681 euro per liter, nadat die eerder deze week fors was gestegen. Daarmee ligt de dieselprijs nog ruim 10 cent onder het record van 2,819 euro per liter, dat op 8 april werd genoteerd.
Iranoorlog drijft olieprijs op
De olieprijzen liggen al maanden hoger door de oorlog rond Iran, die eind februari begon. Deze week vonden opnieuw aanvallen plaats tussen de Verenigde Staten en Iran. Een belangrijke oorzaak van de hogere prijzen is de verstoorde scheepvaart door de Straat van Hormuz, de zeestraat waar normaal ongeveer een vijfde van al het wereldwijde olietransport doorheen gaat. Oliebedrijven profiteren van de hogere prijzen en boeken daardoor aanzienlijk meer winst.
Economen wijzen er wel op dat de huidige piek in perspectief moet worden gezien. Voor inflatie gecorrigeerd ligt het hoogtepunt van de brandstofprijzen nog altijd in 2022, na de Russische invasie van Oekraïne, zo stelde ING-econoom Rico Luman eerder.
Verwachting: prijsdaling na afloop oorlog
De Amerikaanse minister van Financiën Scott Bessent verwacht dat de olieprijs flink daalt zodra de oorlog voorbij is. Volgens hem raakt de oliemarkt daarna zwaar oververzadigd, met mogelijk prijzen van 40 tot 50 dollar per vat ruwe olie. Wanneer hij verwacht dat de oorlog eindigt, zei Bessent vrijdag niet.
Stijgt de benzineprijs tot 3 euo per liter? (@Gemini-AI-impressie)
De Russische aanvallen op Oekraïense havens en graanschepen in de Zwarte Zee kunnen op termijn leiden tot meer migratie vanuit Afrika naar Europa. Dat zegt de Belgische minister van Buitenlandse Zaken Maxime Prévot. Doordat de Oekraïense graanexport stagneert, dreigen voedseltekorten en hogere prijzen in landen die sterk van dat graan afhankelijk zijn.
Prévot pleit voor een gecoördineerde oplossing om een drievoudige crisis te voorkomen: een fors verlies aan Oekraïense staatsinkomsten, een voedselcrisis in Afrika en een verdere toename van grootschalige migratie richting Europa.
Zorgen in EU over gevolgen graanblokkade
Binnen de Europese Unie groeit de bezorgdheid over de gevolgen van de aanvallen. EU-ministers van Buitenlandse Zaken bespraken de situatie woensdag tijdens een bijeenkomst in Ierland en drongen aan op een onmiddellijk staakt-het-vuren in de Zwarte Zee.
EU-buitenlandchef Kaja Kallas waarschuwde dat de wereldwijde voedselvoorziening in gevaar komt. Volgens haar kunnen Russische aanvallen op graanschepen een nieuwe wereldwijde schok voor de voedselzekerheid veroorzaken. Prévot stelde dat de EU de blokkades van graan- en energietransport in de Zwarte Zee niet van een afstand kan blijven aanzien.
Belangrijke handelsroute voor graanexport afgesneden
Sinds juli voert Rusland meer aanvallen uit op Oekraïense havens en schepen in de Zwarte Zee. Daardoor wordt het voor Oekraïne steeds moeilijker om graan te verschepen naar grote afnemers als Egypte, Algerije, Tunesië, Jemen en Indonesië. Oekraïne bestookt op zijn beurt Russische schepen en havens met drones en raketten.
De timing van de escalatie is problematisch, omdat die samenvalt met het hoogtepunt van het Oekraïense oogstseizoen. Grote hoeveelheden maïs, gerst en tarwe kunnen het land niet uit en stapelen zich op.
Vooral in landen die voor hun graanvoorziening sterk op Oekraïne leunen, is de bezorgdheid groot. In Egypte, een van de belangrijkste afnemers van Oekraïense graanexport, wordt de broodprijs nauwlettend gevolgd.
Asielzoekers komen aan in Griekenland (@Gemini-AI-impressie)
Burning Man-festivalgangers die zich afvragen wat er in de beruchte Orgy Dome gebeurt, krijgen een inkijkje dankzij een openhartig verslag van een bezoekster. De vrouw, een lesbische festivalbezoeker uit Costa Rica, besloot tijdens het evenement in de Amerikaanse woestijn de stap te wagen en beschrijft hoe streng de regels zijn en hoe centraal instemming staat. Volgens de organisatie ATTOL, die de Orgy Dome al 22 jaar runt, is het een plek waar "vrijheid van expressie, enthousiaste toestemming en seksuele keuze" worden gevierd.
Om binnen te komen gelden duidelijke voorwaarden. Bezoekers moeten minimaal 18 jaar zijn, hun identiteitsbewijs tonen en mogen alleen naar binnen als duo. Dat hoeft geen stel te zijn: ook twee mensen die elkaar net op het festival hebben ontmoet, kunnen samen naar binnen. De vrouw vertelt dat ze 30 tot 40 minuten in de rij stond, waarna ze een polsbandje kreeg als bewijs dat de eerste controle achter de rug was.
Daarna volgt een halfuur durende voorlichting over consent en gedrag in de tent. Volgens haar is de toon daarbij serieus: geen telefoons, geen drugs en geen "weirde vibes". Respect voor elkaars grenzen staat centraal, benadrukt ze. Pas na deze uitleg mogen bezoekers verder de grote tent in, waar ze eerst in een lounge-achtige ruimte jassen en kledingstukken achterlaten en een emmer met ondergoed en condooms krijgen.
Binnen in de Orgy Dome, waar volgens schattingen maar zo’n tien procent van de festivalgangers ooit een voet over de drempel zet, verandert de sfeer direct. De vrouw beschrijft hoe de energie overslaat in "beweging en geluid", terwijl in de lounge Spaanstalige muziek klinkt. Ze zegt dat de ervaring "weird, fun en mind-opening" is, in lijn met hoe veel mensen Burning Man zelf omschrijven.
Hoewel ze instemde met een seksuele ontmoeting in de dome, benadrukt ze dat je op elk moment grenzen mag trekken. Een ogenschijnlijk onschuldige vraag – haar partner wilde na afloop nog even knuffelen – wees ze af omdat er buiten mensen stonden te wachten en de setting voor haar niet bij knuffelen paste. "Baby, dit is niet de plek om te knuffelen, mensen staan in de rij", zei ze. Na afloop bedankte ze de vrijwilligers die de lakens schoonmaken en verliet ze de tent met de conclusie dat je de Orgy Dome eigenlijk een keer geprobeerd moet hebben, al blijven sommige bezoekers er volgens verhalen wel twee uur of langer binnen.
foto: Instagram/orgydome
Nederlandse scholen zijn dit schooljaar verplicht om ruimte te bieden aan de taal die een leerling thuis spreekt. Het gaat onder meer om Turks, Marokkaans en Spaans, maar ook om streektalen zoals het Fries. Het nieuwe kerndoel is gebaseerd op een advies van de Onderwijsraad, die stelt dat de thuistaal het leren van Nederlands juist ondersteunt.
Kwart van Nederlanders spreekt andere taal thuis
Ongeveer een kwart van de Nederlanders boven de 15 jaar spreekt thuis een andere taal dan het Nederlands. Op scholen was de norm tot nu toe vaak dat uitsluitend Nederlands werd gesproken. Volgens de Onderwijsraad heeft het inzetten van de thuistaal niet alleen een positief effect op het Nederlands leren, maar ook op het zelfvertrouwen van leerlingen en hun betrokkenheid bij het onderwijs.
Het advies is niet nieuw. Volgens de Onderwijsraad mochten leerlingen hun thuistaal tot voor kort vaak niet gebruiken op school, terwijl inzet van die taal hen helpt om sneller en beter Nederlands te leren. Volgens voorzitter Louise Elffers van de Onderwijsraad kunnen thuistalen worden ingezet om zowel het Nederlands zelf beter te leren als om andere vakken in het Nederlands beter te begrijpen.
Thuistaal helpt bij moeilijke lesstof
Taalexpert Joanneke Prenger, die taaladviezen geeft voor het primair onderwijs, wijst op wetenschappelijk onderzoek naar het effect van de thuistaal. Volgens haar helpt het gebruik van de thuistaal leerlingen om taalvaardig te worden, zowel in het Nederlands als in een tweede taal.
In de praktijk betekent dit dat leerlingen bij moeilijke lesstof in hun thuistaal mogen overleggen of zich in die taal mogen voorbereiden. Dat vergroot volgens Prenger het begrip van wat daarna in de klas wordt behandeld. Vroeger werd de thuistaal ook al gebruikt in de klas, destijds omdat de overheid ervan uitging dat gastarbeiders naar hun land van herkomst zouden terugkeren. De afgelopen decennia kwam de nadruk juist op het Nederlands te liggen, vanuit de gedachte dat aandacht voor de thuistaal het leren van Nederlands zou belemmeren.
Kritiek op nieuw kerndoel
Niet iedereen staat achter het nieuwe kerndoel. Docent Nederlands Thomas Hendriks, die lesgeeft in een Amsterdamse kopklas voor leerlingen met een taalachterstand, zegt dat de Onderwijsraad steeds met nieuwe ideeën komt die op hem overkomen als een voorbijgaande trend. Hij wijst erop dat de groep jongeren die als analfabeet van school komt, ondertussen groter wordt.
Hendriks ziet wel voordelen van de thuistaal bij emotionele gesprekken, maar signaleert ook een risico: leerlingen kunnen in hun thuistaal over de leraar praten in plaats van over de lesstof. Hij vindt bovendien dat de uitvoering van het beleid volledig bij de leraar wordt neergelegd.
De discussie speelt tegen de achtergrond van dalende taalprestaties. Rond 2012 gold Nederland internationaal nog als koploper op het gebied van lezen, maar het niveau daalde de afgelopen jaren fors. Een Masterplan Basisvaardigheden, waarmee honderden miljoenen euro's waren gemoeid voor nieuwe lesmethodes, had niet het gewenste effect. Taalonderwijs krijgt daarom nu prioriteit en wordt onderdeel van alle vakken op school.
Geen volledig onderwijs in thuistaal
Prenger benadrukt dat het kerndoel niet betekent dat leerlingen volledig les krijgen in hun thuistaal. Het gaat om een herwaardering van de thuistaal als hulpmiddel, niet om vervanging van het Nederlands als voertaal.
Scholen krijgen tot 2031 de tijd om alle nieuwe kerndoelen in hun onderwijs te verwerken. Zij mogen voorlopig zelf bepalen hoe ze de thuistaal van leerlingen in het lesprogramma integreren. De Tweede Kamer moet de plannen nog goedkeuren voordat ze definitief worden ingevoerd.
Groep 4 (@Gemini-AI-impressie)
