In de strijd om de derde plaats heeft FC Utrecht een knappe overwinning geboekt bij Feyenoord. In de Kuip won de ploeg van Ron Jans met 1-2 en staan nu vier punten los van de Rotterdammers. 

FC Twente - Willem II 6-2
FC Twente heeft in een doelpuntrijk duel met 6-2 gewonnen van Willem II, mede dankzij drie doelpunten van Sem Steijn.

Twente kwam al vroeg op voorsprong. Steijn opende de score na een fraaie assist van Daan Rots. Willem II maakte net na het half uur gelijk via Raffael Behounek, die scoorde na een knappe actie van Ringo Meerveld, waarbij hij drie spelers passeerde. Niet lang daarna bracht Steijn FC Twente opnieuw op voorsprong. Toch wisten de Tilburgers weer gelijk te maken, ditmaal door een van richting veranderd afstandsschot van Patrick Joosten.

In de tweede helft was het opnieuw Steijn die FC Twente op voorsprong zette, ditmaal via een penalty. Voor de aanvallende middenvelder was het zijn vijftiende doelpunt van het seizoen. Ditmaal slaagde Willem II er niet meer in om gelijk te komen. FC Twente liep daarna verder uit. Ricky van Wolfswinkel zorgde nog voor de 4-2, waarna Michal Sadílek en Carel Eiting in de slotfase de eindstand op 6-2 bepaalden.

Feyenoord - FC Utrecht 1-2
FC Utrecht heeft een knappe overwinning geboekt op Feyenoord en daarmee voorkomen dat de Rotterdammers naar de derde plaats stijgen.

Feyenoord was in de eerste helft de bovenliggende partij en kwam dichtbij de openingstreffer. Igor Paixão raakte de paal uit een vrije trap en David Hancko kreeg een goede kopkans. Na rust bleef Feyenoord druk zetten, en Anis Hadj Moussa zorgde al snel voor gevaar, maar het doelpunt bleef uit.

Een kwartier na de hervatting bracht Ron Jans Sebastiaan Haller in het veld voor Utrecht. Kort daarna kwam Utrecht op voorsprong: een prachtige kopbal van Niklas Vesterlund betekende de 0-1. Niet veel later verdubbelde FC Utrecht de voorsprong. Na een slimme voorassist van Haller scoorde Paxten Aaronson uit een counter de 0-2.

Tien minuten voor tijd bracht Santiago Giménez de spanning terug door een strafschop te benutten. Feyenoord zette nog flink aan en werd meerdere keren gevaarlijk, maar een gelijkmaker bleef uit.

FC Groningen - Almere City 0-0
FC Groningen en Almere City zijn het jaar 2025 begonnen met een doelpuntloos gelijkspel.

In een wedstrijd waarin weinig gebeurde, waren de kansen in de eerste helft schaars. Na 45 minuten stond er dan ook een logische 0-0 op het scorebord. In de tweede helft had FC Groningen meer overwicht en creëerde het een aantal mogelijkheden om te scoren, maar de aanvallers waren niet scherp genoeg. Almere City stelde daar weinig tegenover, waardoor de wedstrijd zonder doelpunten eindigde.

NAC - sc Heerenveen 2-4
Heerenveen heeft in Breda met 2-4 gewonnen van NAC. Dankzij deze overwinning staat de ploeg van Robin van Persie voor het eerst in lange tijd weer in het linkerrijtje.

De Friezen kenden een flitsende start en stonden na een kwartier al met 0-2 voor. Jacob Trenskow opende de score, waarna Alireza Jahanbakhsh niet veel later de voorsprong verdubbelde. NAC sloeg terug via Elías Már Ómarsson, die scoorde na een verre ingooi. Toch wist Heerenveen de marge snel weer te vergroten: Nikolai Hopland maakte de 1-3.

In de tweede helft toonde NAC veerkracht en kwam het tweemaal dicht bij de aansluitingstreffer, maar de paal en lat stonden een doelpunt in de weg. Uiteindelijk viel de 2-3 alsnog, opnieuw via Ómarsson, die opnieuw scoorde uit een verre ingooi. In de blessuretijd stelde Heerenveen de overwinning veilig via Ilias Sebaoui, die de eindstand op 2-4 bracht.

De radicaal-rechtse partij Alternative für Deutschland (AfD) heeft op haar partijcongres in Riesa besloten om definitief te breken met haar jeugdafdeling Junge Alternative (JA) en richt een nieuwe jongerenorganisatie op die nauwer verbonden zal zijn met de partij. Dit besluit, genomen met een tweederdemeerderheid van de afgevaardigden, is het resultaat van jarenlange controverse rondom de JA, die door de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst (BfV) als ‘bewezen rechts-extremistisch’ is geclassificeerd.

De Junge Alternative, opgericht in 2013, functioneerde tot nu toe als een relatief onafhankelijke vereniging binnen de AfD. Slechts de helft van de circa 2400 leden was daadwerkelijk lid van de moederpartij en de organisatie beschikte over eigen statuten, financiële middelen en programma’s. Dit leidde volgens critici tot een gebrek aan controle door de partijleiding en bracht herhaaldelijk reputatieschade toe aan de AfD. Zo werden lokale JA-afdelingen beschuldigd van nauwe banden met rechts-extremistische bewegingen, zoals de Identitäre Bewegung en raakte de organisatie verwikkeld in schandalen rond antidemocratische uitingen en extremistische activiteiten.

Een van de meest spraakmakende incidenten was de betrokkenheid van JA-leden bij de zogenoemde Sächsischen Separatisten, een groep die verdacht wordt van het plannen van terroristische aanslagen. Twee JA-functionarissen uit Saksen, onder wie de penningmeester, werden gearresteerd op verdenking van deelname aan deze groep. Hoewel de AfD deze leden onmiddellijk uit de partij zette, bleef de reactie van de JA zelf beperkt tot het intrekken van de lidmaatschapsrechten van de betrokkenen, wat de discussie over de autonome status van de organisatie verder aanwakkerde.

De nieuwe jongerenorganisatie, voorlopig aangeduid als Patriottische Jeugd, zal aanzienlijk nauwer verbonden zijn met de AfD. Alle leden van deze jongerenafdeling zullen ook lid moeten zijn van de moederpartij, met uitzondering van jongeren onder de 16 jaar, die nog geen partijlidmaatschap kunnen aangaan. De activiteiten van de nieuwe organisatie moeten volledig in lijn zijn met de doelstellingen en principes van de partij, wat in de aangepaste statuten expliciet is vastgelegd.

Het idee om de JA te vervangen werd al langer besproken binnen de partij, maar kreeg extra urgentie door de classificatie van de JA als rechts-extremistisch door de BfV. Deze status maakt de JA juridisch kwetsbaar, omdat verenigingen eenvoudiger verboden kunnen worden dan partijgerelateerde organisaties. Door de JA te vervangen door een nauwer verbonden jongerenorganisatie, hoopt de AfD dit risico te minimaliseren.

“De nieuwe structuur geeft ons meer controle over het gedrag van onze jongerenleden en beschermt ons tegelijkertijd tegen een mogelijk verbod”, verklaarde Hannes Gnauck, de huidige voorzitter van de JA en lid van het AfD-partijbestuur. “Dit is een noodzakelijke stap om de toekomst van onze jongerenbeweging veilig te stellen.”

Hoewel de hervorming met 71,9 procent van de stemmen brede steun kreeg op het congres,  verliep de discussie niet zonder ophef. Sommige afgevaardigden vreesden dat de strengere controle door de partij de aantrekkingskracht van de jongerenorganisatie zal verminderen. Daarnaast zijn er zorgen dat de nauwere band tussen de AfD en de nieuwe jongerenorganisatie de partij juist kwetsbaarder maakt voor beschuldigingen van rechts-extremisme.

Critici buiten de partij, waaronder Stephan Kramer, hoofd van de binnenlandse veiligheidsdienst in Thüringen, zien de hervorming als een ‘tactische zet’ om de schijn van disciplinering te wekken, zonder dat de ideologische koers van de jongerenorganisatie daadwerkelijk verandert. “Dit is geen poging om extremisme uit te bannen, maar een poging om het beter te verbergen achter de structuren van de partij”, aldus Kramer.

Het besluit om de JA te vervangen valt op een belangrijk moment voor de AfD. Met de Bondsdagverkiezingen van 23 februari in het vooruitzicht staat de partij op de tweede plaats in de peilingen, met gemiddeld zo’n 20 procent van de stemmen. De partij profileert zich als een alternatief voor het politieke establishment en heeft haar campagne gericht op thema’s als migratie en soevereiniteit.

Sander Eitrem heeft zich op overtuigende wijze gekroond tot Europees kampioen allround. De Noor won de titel voor zijn landgenoot Peder Kongshaug. Beau Snellink eindigde als derde en completeerde het podium.

Noorwegen had sinds 1991 geen allroundtitel meer gewonnen, maar in Heerenveen domineerden de Noorse mannen het toernooi. Voor aanvang van de afsluitende 10.000 meter stond al vast dat Johann Olav Koss, de laatste Noorse winnaar, eindelijk een opvolger zou krijgen. De enige vraag was: wie van de twee landgenoten zou de titel pakken?

Kongshaug begon aan de 10 kilometer met een voorsprong van vijf seconden op Eitrem. Tot halverwege de race hield Kongshaug stand, maar na een indrukwekkende versnelling van Eitrem nam laatstgenoemde de leiding. Eitrem verzekerde zich met een tijd van 12.47,90 van de Europese titel, terwijl Kongshaug finishte in 13.13,94 en genoegen moest nemen met het zilver. De winst op de 10 kilometer ging naar de Italiaan Davide Ghiotto, die een tijd van 12.35,96 noteerde.

Beau Snellink reed ook een sterke 10.000 meter (12.54,76) en klom daarmee naar de derde plaats in het algemeen klassement.

Antoinette Rijpma-de Jong is voor de vierde keer op rij Europees allroundkampioen geworden. In de afsluitende 5.000 meter wist ze het verschil met Joy Beune klein genoeg te houden om de Europese titel veilig te stellen. Ragne Wiklund won de 5.000 meter en eindigde als derde in het klassement.

Rijpma-de Jong begon aan de afsluitende 5.000 meter met een voorsprong van 5,77 seconden op Beune. In de slotrit moesten de twee Nederlandse schaatssters rechtstreeks tegen elkaar strijden. Beune, wereldkampioene op deze afstand, nam al vroeg in de rit het initiatief en sloeg na ongeveer twee kilometer een klein gat. Maar Rijpma-de Jong bleef vechten, liet het gat nooit te groot worden en had aan de finish uiteindelijk ruim een seconde voorsprong op Beune.

Voor Rijpma-de Jong betekende dit haar vierde Europese allroundtitel. Ze eindigde voor Beune, die tweede werd, en Wiklund, die het podium completeerde. De Noorse wist met haar sterke optreden wel de 5.000 meter op haar naam te schrijven. Merel Conijn eindigde als vierde in het algemeen klassement.

De Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) heeft zondag het gehele universiteitsnetwerk uit voorzorg offline gehaald vanwege een cyberaanval. Hierdoor zijn alle netwerkgebonden systemen, waaronder e-mail, wifi, Canvas en Teams, momenteel niet toegankelijk. De maatregel is noodzakelijk om verdere schade te voorkomen. Als gevolg hiervan vervallen alle onderwijsactiviteiten in elk geval tot en met maandag.

De TU/e-ICT-experts onderzoeken de aard en omvang van de cyberaanval en werken aan een veilig herstel. Volgens Patrick Groothuis, vicevoorzitter van het College van Bestuur, heeft het offline halen van het netwerk grote impact: “We beseffen dat het vervelende gevolgen heeft voor onze studenten, medewerkers en andere partijen op de campus. Deze noodzakelijke ingreep is gedaan om erger te voorkomen. We hopen op begrip en doen ons uiterste best om de systemen zo snel mogelijk weer toegankelijk te maken.”

Hoewel het netwerk niet beschikbaar is, blijven de gebouwen op de campus toegankelijk. Medewerkers en studenten kunnen de campus bezoeken, maar moeten er rekening mee houden dat systemen als e-mail, wifi, Canvas en Teams buiten gebruik zijn. Toegangspassen werken vooralsnog gewoon. De TU/e raadt iedereen aan om kritisch te kijken naar de noodzaak van een bezoek aan de campus en dit zo nodig af te stemmen met hun leidinggevende.

De universiteit verwacht dat de systemen op zijn vroegst dinsdag weer beschikbaar zullen zijn. Maandag om 16.00 uur volgt een update over de voortgang en of er dinsdag onderwijsactiviteiten kunnen worden hervat. Deze week is de laatste onderwijsweek van kwartiel twee, met vooral inhaalactiviteiten en voorbereidingen op tentamens.

In Zuid-Korea worden vrouwen in mannelijke sectoren, zoals de gaming-industrie, steeds vaker aangevallen door gecoördineerde anti-feministische campagnes. Eén van de recentste voorbeelden is dat van ‘Darim’ (niet haar echte naam), een animator die een nieuwe trailer voor het populaire spel MapleStory online plaatste. Binnen enkele uren daarna ontving ze duizenden beledigingen en bedreigingen. De aanleiding? In één frame hield een vrouwelijk personage haar duim en wijsvinger dicht bij elkaar, wat door een kleine, radicale groep gamers werd uitgelegd als feministische spot over de geringe omvang van het stereotype van de Koreaanse lul.

Onder druk van deze hufters haalde gameontwikkelaar Nexon ‘Darims’ werk offline en bood zelfs excuses aan de spelers aan. ‘Darim’ vreesde daarop haar ontslag en professionele uitsluiting, tot ze hulp kreeg van een organisatie onder leiding van Kim Min-sung, een 22-jarige gamer die zich eerder zelf in anti-feministische bevond. Dankzij zijn hulp behield Darim uiteindelijk haar baan. Maar niet alle vrouwen hebben dat geluk: sommige werden daadwerkelijk ontslagen na online aanvallen, of gaven hun werk maar gewoon op vanwege aanhoudende intimidaties.

Deze heksenjachten sluiten aan op een bredere trend van vrouwenhaat en angst voor feminisme in Zuid-Korea. De loonkloof is er de grootste van alle OESO-landen en nog altijd is vrouwendiscriminatie er wijdverbreid. Maar terwijl vrouwen zich inzetten voor meer gelijkheid, raken sommige jonge mannen er vol zelfmedelijden van overtuigd dat zíj juist het slachtoffer zijn. Hun frustratie wordt mede aangewakkerd door een verplichte militaire dienst van 18 maanden die alleen voor mannen geldt en de angst voor een krappe arbeidsmarkt.

Op online fora, waar radicale denkbeelden veelal vrij spel hebben, worden feministen neergezet als agressieve mannenhaters. Dit heeft geleid tot bizarre situaties: zo worden zelfs alledaagse handgebaren gezien als bewijs van gevaarlijke feministische sympathieën. Sommige bedrijven, bang voor boycots, grijpen direct in en schorsen of ontslaan medewerkers. Dit moedigt de anti-feministische beweging aan, omdat ze merken dat hun druk werkt.

De gevolgen blijven niet beperkt tot de digitale wereld: een jonge vrouw met kort haar werd in een nachtwinkel aangevallen, enkel omdat ze er ‘feministisch uitzag’. De rechter kwalificeerde het geweld als een misdaad uit vrouwenhaat, wat in Zuid-Korea hoogst ongebruikelijk is. Velen hopen dat deze uitspraak de drempel voor aangiftes verlaagt, want tot nu toe zijn politiediensten vaak terughoudend in het beschermen van vrouwen die worden aangevallen na vermeende feministische uitlatingen.

Bestaande feministische groepen en organisaties zoals die van Kim Min-sung proberen slachtoffers te steunen, terwijl activisten pleiten voor brede antidiscriminatiewetgeving. Momenteel wordt dergelijke wetgeving echter tegengehouden door politici, anti-feministen en zelfs bepaalde feministen die transpersonen uitsluiten. Zo blijft er een groot tekort aan structurele bescherming.

Volgens cijfers van het Asielagentschap van de Europese Unie is het aantal asielaanvragen in Europa in 2024 met zo’n 12% gedaald. De meeste asielaanvragers komen nog steeds uit de bekende crisisgebieden.

Het aantal asielaanvragen in de EU, maar ook in Noorwegen en Zwitserland daalde vorig jaar met zo’n 12%. Het Asielagentschap van de Europese Unie (EUAA), gevestigd in Malta, registreerde in totaal 1,008 miljoen initiële aanvragen, volgens cijfers waarover persbureau dpa beschikt.

In 2023 waren er nog 1,14 miljoen aanvragen in Europa. In de jaren 2017 tot en met 2022 lag het aantal asielaanvragen soms ruim onder de miljoen. Volgens het asielbureau kwamen de meeste asielzoekers opnieuw uit het door de burgeroorlog verscheurde Syrië (15%), gevolgd door Afghanistan (8,7%), Venezuela (7,3%) en Turkije (5,5%).

Duitsland ontvangt nog steeds de meeste asielaanvragen; vorig jaar waren er 235.925 aanvragen. Donderdag meldde het Federaal Bureau voor Migratie en Vluchtelingen (BAMF), onder verwijzing naar eigen cijfers, 229.751 initiële aanvragen – de meerderheid van mensen uit Syrië, Afghanistan en Turkije. In Duitsland hebben bijna 100.000 mensen minder asiel aangevraagd dan in 2023 – een daling van 30,2%. Volgens de EUAA wordt Duitsland gevolgd door Spanje (165.398 aanvragen), Frankrijk (158.512 aanvragen) en Italië (154.824 aanvragen). Hongarije staat onderaan met slechts 29 nieuwe asielaanvragen in heel 2024.

Ook in Nederland daalde het aantal asielaanvragen. In 2024 werden er bijna 45.600 asielaanvragen ingediend bij de IND. In 2023 waren dat er 50.600 aanvragen en in 2022 waren dat er 48.600. In 2021 Het ging het om zo'n 36.800 aanvragen.

De cijfers uit het EUAA-rapport worden genoemd in een rapport van de Europese Commissie van 10 januari 2025, dat als vertrouwelijk is gemarkeerd, over de situatie van migratie in de EU en derde landen. Vorig jaar zijn er in de EU talloze initiatieven gestart om het aantal asielaanvragen terug te dringen. Deze omvatten onder meer aangescherpte grenscontroles binnen het Schengengebied, een betere grensbewaking door nieuwe bewakingssystemen en hekken, maar ook migratieovereenkomsten met belangrijke transitlanden zoals Tunesië en Egypte. De EU wil binnenkort nog twee migratieovereenkomsten sluiten met Jordanië en Marokko.

Asielzoekers (@Freepik-AI)

Britse onderzoekers zijn van mening dat melk en bepaalde zuivelproducten het risico op darmkanker kunnen verminderen. Een glas melk (200 gram) per dag vermindert de kans op ziekte met gemiddeld zo’n 14%, 50 gram yoghurt met 8% – waarschijnlijk vooral vanwege het calcium dat het bevat, rapporteren de wetenschappers van de Universiteit van Oxford in het tijdschrift 'Nature Communications'.

Van 1996 tot 2001 namen ongeveer 1,3 miljoen vrouwen in Engeland en Schotland deel aan de Million Women Study nadat ze hadden deelgenomen aan een onderzoek naar het ontstaan van borstkanker. Ze vulden een gedetailleerde vragenlijst in en beschreven hun voedselinname gedurende een periode van zeven dagen.

Vanwege diverse redenen werden talrijke deelnemers uitgesloten van de gegevensanalyse. Er bleven gegevens over van 542.778 vrouwen die na drie tot vijf jaar opnieuw werden ondervraagd. Over een gemiddelde periode van bijna 17 jaar ontwikkelden 12.251 (2,26%) van de deelnemers darmkanker.

Verbanden tussen voeding en kanker
De onderzoekers keken naar mogelijke verbanden met 97 voedingsfactoren. Ze identificeerden 17 factoren waarvan uit de gegevens bleek dat ze een statistisch significant effect hadden op het risico op colonrectale kanker. Calcium had het grootste positieve effect en verminderde het risico met gemiddeld ongeveer 17 procent per 300 milligram per dag. Calcium lijkt een grote rol te spelen in het beschermende effect van melk en melkproducten: Als het effect van calcium statistisch werd uitgesloten, was het positieve effect van melk en melkproducten aanzienlijk lager. Dit gold ook voor voedingsstoffen in melk zoals vitamine B2, magnesium, kalium en fosfor.

“De waarschijnlijke beschermende rol van calcium houdt mogelijk verband met zijn vermogen om zich te binden aan galzuren en vrije vetzuren in de dikke darm, waardoor hun potentiële kankerverwekkende effecten worden verminderd”, leggen de wetenschappers uit. Bovendien suggereert eerder onderzoek dat calcium de darmwand beschermt.

Fruit en volkorenproducten zijn ook goed
Andere voedingsmiddelen en voedingsstoffen die volgens de huidige evaluatie het risico op darmkanker verminderen – zij het in mindere mate – zijn onder meer ontbijtgranen, fruit, volkorenproducten, vezels, foliumzuur en vitamine C. Slechts 20 gram alcohol per dag verhoogt het risico op darmkanker met gemiddeld ongeveer 15%. Voor rood en bewerkt vlees – zoals worst – kan dat bij 30 gram per dag zo’n 8% meer zijn.

Wetenschappers vermoeden dat de schadelijke effecten van alcohol verband houden met de productie van acetaldehyde tijdens de stofwisseling. In hoge concentraties bevordert acetaldehyde celmutaties en verhoogt het de vorming van kankerverwekkende reactieve zuurstofsoorten.

Het onderzoeksproject ondersteunt eerdere bevindingen over de invloed van voeding op darmkanker. De positieve effecten van melk en calcium zijn echter meer uitgesproken dan in eerdere onderzoeken.

Darmkanker is een van de meest voorkomende kankersoorten in Nederland. Ieder jaar krijgen ongeveer 12.000 mensen darmkanker en overlijden bijna 4.500 personen aan darmkanker.

Glas melk is goed voor elk ( @ Pixabay)

Elon Musk is zonder twijfel een van de meest besproken en invloedrijke personen van onze tijd. Als (voormalig) eigenaar van bedrijven als PayPal, Tesla, SpaceX, Neuralink en X (voorheen Twitter), geniet hij een bijna mythische status als techpionier en entrepreneur. Maar de laatste jaren heeft Musk zich steeds nadrukkelijker gemengd in de politiek, zowel in de Verenigde Staten als daarbuiten. Dit leidt tot toenemende bezorgdheid, met name in Europa, waar hij extremistische en radicaal-rechtse partijen openlijk steunt en zelfs meehelpt hun campagnes te voeren.

Tegelijkertijd wordt er druk gespeculeerd over de omvang van zijn macht, zijn nauwe band met de Amerikaanse (toekomstige) president Donald Trump en de gevolgen die dat kan hebben voor overheden wereldwijd, die mogelijk in de klem komen te zitten tussen hun afhankelijkheid van Musks technologie en hun angst voor zijn ontregelende invloed.

Elon Musk werd geboren in 1971 in Pretoria, Zuid-Afrika. In de jaren negentig verhuisde hij naar Noord-Amerika om te studeren en nam hij de eerste stappen in zijn ondernemingscarrière. Zijn eerste grote succes behaalde hij met Zip2, een bedrijf dat online stadsplattegronden en bedrijfsvermeldingen leverde. Later, rond de eeuwwisseling, kocht Musk zich in bij X.com, dat later zou opgaan in PayPal. Met de verkoop van PayPal in 2002 aan eBay werd hij in één klap multimiljonair.

Die opbrengsten investeerde hij in nieuwe, grootse plannen. Zo richtte hij in 2002 ruimtevaartbedrijf SpaceX op, met als missie de mensheid ‘multiplanetair’ te maken (beginnend met Mars). Even later stapte hij in bij Tesla, waar hij al snel de touwtjes in handen nam en zich profileerde als dé man achter de elektrische auto-revolutie. Daarnaast was hij (mede)verantwoordelijk voor het ontstaan van Neuralink (hersenchip-ontwikkeling) en The Boring Company (ondergronds tunneltransport).

Elon Musk leek aanvankelijk een visionair ondernemer die vooral bekend was om zijn technologische innovaties. Journalisten en fans prezen hem om zijn lef, zijn exorbitante ambities en zijn ogenschijnlijk eindeloze bron van ideeën, variërend van hyperloops tot volledige raketlandingen en Mars-kolonisatie. In tal van publicaties, van boeken tot artikelen, werd hij neergezet als 'de nieuwe Tony Stark’: een visionaire techheld.

De omslag: techmiljardair en politicus
Halverwege 2010 begon er een kentering in Musks publieke imago. Naast zijn rol als vernieuwer, kreeg hij in toenemende mate aandacht voor zijn Twitter-gebruik (in 2022 omgedoopt tot X). Hij was openlijk aan het tweeten over alles en nog wat, van bedrijfsaankondigingen tot politieke statements, van banale memes tot harde aanvallen op journalisten.

Zijn politieke betrokkenheid was lang niet zo uitgesproken als bijvoorbeeld die van sommige andere Silicon Valley-magnaten. Hij doneerde weliswaar aan zowel Democratische als Republikeinse kandidaten, maar hield zich in het openbaar doorgaans op de vlakte. Dat veranderde in aanloop naar de eerste (en zeker de tweede) verkiezing van Donald Trump. Terwijl veel techbazen in Silicon Valley zich in eerste instantie tegen Trump keerden, koos Musk gaandeweg een heel ander pad. De rest zou pas na de tweede verkiezing van Trump dat voorbeeld volgen.

De laatste paar jaar is zijn politieke rol geëvolueerd van ‘tech-tycoon die een mening heeft’ tot een daadwerkelijke politieke actor die regeerders adviseert, wereldleiders belt, actief campagnes voert en zelfs politieke agenda’s lijkt te bepalen. In die zin vertoont Musk alle kenmerken van een moderne oligarch: hij beschikt over ongekend veel kapitaal, heeft een eigen wereldwijd communicatiemiddel (X) tot zijn beschikking en heeft directe toegang tot de hoogste overheidskringen, met de macht om beleid te beïnvloeden.

De verhouding met Donald Trump: van bromance tot topadviseur
Elon Musk bewees hoe waardevol zijn politieke steun kon zijn door in de aanloop naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2024 openlijk de kant van Donald Trump te kiezen. Hij doneerde volgens sommige bronnen maar liefst zo’n 250 à 300 miljoen dollar aan Trumps campagne. Zijn donaties werden in elk geval rijkelijk beloond toen Trump eind 2024 de verkiezingen daadwerkelijk won.

Nog voor de inauguratie had Musk een sleutelrol verworven in Trumps transition team. Hij mocht helpen bij het samenstellen van het kabinet en kreeg zelfs een (informele) titel als adviseur in de nieuwe regering. In verschillende media wordt beschreven hoe Musk in feite ‘de vicepresident overschaduwt’ en als ‘First Buddy’ van Trump in Washington rondloopt. Hij zou in Mar-a-Lago, Trumps resort in Florida, een cottage huren waar hij geregeld dineert met de president. Daar krijgen ook Musks zakenpartners de kans om high-level sollicitatiegesprekken voor regeringsfuncties bij te wonen, onder wie oude bekenden uit Silicon Valley en investeerders die een libertair of anderszins rechts-conservatief gedachtegoed aanhangen.

De macht van Musk in het Witte Huis
Musk is een van de weinige mensen die Trump op elk moment mag bellen. Tijdens kabinetsformatie-besprekingen blijkt hij regelmatig een doorslaggevende stem. Daarvan is de benoeming van NASA-directeur Jared Isaacman een duidelijk voorbeeld: deze durfinvesteerder en ruimte-enthousiasteling werd, met Musks zegen, het hoofd van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie. Dat is voor SpaceX (waar Musk een controlerend aandeel in heeft) uiterst gunstig, want het bedrijf is voor miljarden dollars ingehuurd om transport, lanceringen en satellietsystemen te verzorgen voor de NASA, het Pentagon en buitenlandse mogendheden en bedrijven.

Bovendien heeft Musk enorme invloed op het energie- en klimaatbeleid. Tesla profiteert van een pro-elektrische-autopolitiek, terwijl Musks visie op crypto en AI, beide belangrijke thema’s voor de techsector, een gewillige luister vindt bij Trump, die altijd aandacht heeft voor spectaculaire, disruptieve ideeën waarmee hij zich kan profileren.

Spanningen met de alt-right en Steve Bannon
Hoewel Musk een sterke band heeft met Trump, is hij door zijn individuele opvattingen ook onderwerp van controverse binnen de alt-right-beweging in de Verenigde Staten. Zo ontstond er een conflict met Steve Bannon, de man die in 2016 een cruciale rol speelde in de eerste verkiezingszege van Trump en die geldt als een van de belangrijkste ideologen van de (extreem-)rechtse stroming in de VS.

De aanleiding: het H-1B-visum. Musk is hier voorstander van, omdat hij gelooft in het aantrekken van internationaal hoogopgeleid talent voor Silicon Valley en voor zijn eigen bedrijven. Bannon echter hekelt dit visum, omdat hij vindt dat daarmee ‘de beste banen in de VS’ naar buitenlandse werknemers gaan, wat volgens hem de Amerikaanse arbeider schaadt. Bannon haalde in interviews fel uit naar Musk, noemde hem ‘een door en door slecht mens’ en dreigde ‘er alles aan te doen om hem tegen te houden’.

Ook andere rechtse opiniemakers, zoals Laura Loomer en Charlie Kirk, zijn Musk inmiddels liever kwijt dan rijk. Ze vrezen dat hij zijn eigen agenda boven de radicaal-rechtse agenda stelt. De ironie is dat een deel van het alt-right nu bang is dat Musk, als eigenaar van X, hen het zwijgen kan opleggen. Dat ondervond Loomer: haar account werd tijdelijk geschorst en ze verloor haar blauwe vinkje, iets wat de vrees aanwakkert dat Musk censor zou spelen tegen extremistische accounts, afhankelijk van wat hem strategisch het beste uitkomt.

AfD als ‘laatste kans voor Duitsland’
Een van de meest spraakmakende recente ontwikkelingen is Musks toenemende bemoeienis met de Europese politiek, in het bijzonder in Duitsland. Musk verklaarde openlijk dat alleen het radicaal-rechtse Alternative für Deutschland (AfD) Duitsland nog kan redden. Hij bekrachtigde deze steun meerdere malen:

• In diverse X-berichten, waar hij schrijft dat de AfD 'de enige partij is die Duitsland kan redden van een economisch en cultureel bankroet'.
• In een opiniestuk in Welt am Sonntag, waar hij de AfD omschreef als 'de laatste sprankel hoop' voor een land dat volgens hem aan het afglijden is.
• In een X-interview met AfD-leider Alice Weidel, waarin hij haar vrij baan gaf om kritiek te spuien op voormalig bondskanselier Angela Merkel en de huidige regering-Scholz. Musk viel Scholz herhaaldelijk aan, noemde hem onder meer 'een incompetente dwaas' en riep hem op direct af te treden.

De AfD staat in Duitse peilingen op de tweede plaats, maar door de gevestigde partijen wordt samengewerkt om de partij buiten de macht te houden, vanwege hun radicaal-rechtse en soms zelfs extreemrechtse denkbeelden. Maar Musk verwerpt dat etiket: hij ziet Weidel (die een partner uit Sri Lanka heeft) als het bewijs dat de AfD ‘echt niet extreemrechts’ kan zijn.

De Duitse autoriteiten tonen zich bezorgd. Minister van Economie Robert Habeck (van de Groenen) wees erop dat Musks inmenging geen onschuldige hobby is, maar een ‘systematische poging om Europa te ontregelen’. Er wordt zelfs onderzocht of de openlijke steun van Musk zou kunnen gelden als ongeoorloofde ‘derde-partijfinanciering’ bij verkiezingen: buitenlandse inmenging. Boetes kunnen hoog oplopen, maar of dat juridische traject slagkracht zal hebben, is onzeker.

Mikpunt: Olaf Scholz en de gevestigde orde
In de nasleep van de Russische inval in Oekraïne heeft Duitsland al te maken met energie-onzekerheid en politieke verdeeldheid, wat de invloed van Musk lijkt te versterken. Hij vindt dat Duitsland ‘gevangenzit in naïeve energiepolitiek’, wijzend op de sluiting van kerncentrales en de afhankelijkheid van Russisch gas.

Het verbaast dan ook weinigen dat hij de aanvallen op Scholz en zijn coalitiepartijen opvoert. Ook andere prominente figuren, zoals president Frank-Walter Steinmeier en vicekanselier Habeck, krijgen Musks toorn te verduren. Hij noemt hen ‘anti-democratische tirannen’ en ‘verraders van Duitsland’.

In het Verenigd Koninkrijk: oorlog aan de Labour-regering
Minstens zo hevig is Musks campagne tegen de Britse premier Keir Starmer. In de eerste weken van januari overspoelde hij X met berichten over de regering-Starmer, met als inzet het ‘grooming-schandaal’ rond (voornamelijk Pakistaanse) bendes die in de periode 1997–2013 honderden jonge Britse vrouwen hebben misbruikt.

• Musk beschuldigde Starmer ervan “diep medeplichtig aan massale verkrachtingen” te zijn geweest toen die hoofd was van het Openbaar Ministerie (2008–2013).
• Hij claimde dat de Labour-regering de zaken “in de doofpot stopt”.
• Hij stelt dat Starmer, in ruil voor stemmen, oogluikend migratie en misdaad liet gebeuren.

Hoewel onderzoekers meerdere keren hebben vastgesteld dat er grote fouten zijn gemaakt in het verleden, is er geen bewijs dat er op regeringsniveau sprake was van een doofpot. Toch scoort Musk hiermee punten op X en in rechts-radicale kringen, waar hij opruiende taal en desinformatie breed kan verspreiden.

De Britse autoriteiten zijn zich bewust van de dreiging. Het VK heeft sinds 2023 de Online Safety Act, die platforms moet aanpakken die onvoldoende doen tegen haatspraak en desinformatie. Tegelijk is de invloed van de Amerikaanse regering op Downing Street groot en Musk staat (zeker onder Trump-II) dicht bij de macht. De vraag is in hoeverre Londen durft door te pakken als X structureel de nieuwe wet negeert of actief politiek intervenieert.

Zorgen in andere Europese landen
Ook in landen als Italië en Polen heerst er bezorgdheid over Musks politieke inmenging. De Italiaanse premier Giorgia Meloni voert gesprekken met SpaceX over het opzetten van een beveiligd communicatienetwerk voor het leger. Tegelijkertijd waarschuwt oud-premier Romano Prodi dat Meloni ‘een fout begaat’ als ze te veel leunt op Musk en Trump, die hij ziet als krachten die de Europese integratie willen ondermijnen.

Ook in Polen vreest men dat Musk zich zal mengen in de aankomende presidentsverkiezingen. De partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) is een van de radicaal-conservatieve bondgenoten waar Musk affiniteit mee zou kunnen voelen, hoewel hij net zo goed op zoek kan gaan naar extremere alternatieven. De Poolse minister van Buitenlandse Zaken Radoslaw Sikorski riep op ‘ons democratische proces te beschermen, zodat de Polen onze president verkiezen en niet buitenlanders’.

Waarom Musk zich stort op Europese politiek
Een belangrijke drijfveer achter Musks agitatie tegen Europese regeringen is de mate van Europese regulering op digitale markten en sociale media. De Europese Unie staat bekend om strenge regels (denk aan de General Data Protection Regulation (GDPR) en de Digital Services Act (DSA)), die grote techbedrijven aansprakelijk stellen voor dataverwerking, haatzaaien en desinformatie op hun platforms.

Sinds de overname van Twitter (X) in 2022 ergert Musk zich openlijk aan de ‘bemoeienis’ vanuit Brussel. Hij suggereert regelmatig dat Europese regelgeving een aanval is op de vrije meningsuiting. In zijn visie is het ‘woke-denken’, dat hij als een schadelijk ‘breinvirus’ bestempelt, doorgeslagen in Europa en moet het radicaal worden teruggedrongen.

Strategische chaostheorie?
Critici vermoeden dat Musk ook bewust chaos zaait om Europese overheden te verzwakken. Dat idee wordt onder meer geuit door Franse en Duitse politici, die Musk zien als een spil in een trans-Atlantische as van nationalistische, anti-EU-bewegingen. De gedachte is dat een verdeeld Europa of een EU met sterke radicaal-rechtse fracties veel minder gretig zal zijn in het opleggen van nieuwe techregels.

Sommigen trekken parallellen met de Koude Oorlog, toen de Sovjet-Unie desinformatiecampagnes gebruikte om westerse landen te destabiliseren. Nu zou een Amerikaanse oligarch bewust verdeeldheid zaaien in Europa om zijn eigen economische belangen veilig te stellen en politieke regulering af te zwakken.

Ideologische zwenking
Daarnaast is er een persoonlijke kant aan Musks politieke wending. Sinds de breuk met zangeres Claire Boucher (Grimes) en de breuk met zijn transdochter, is Musk radicaler geworden in zijn standpunten. Hij bekritiseert progressieve waarden en ageert heftig tegen alles wat hij beschouwt als politiek correct of woke.

In die context zoekt hij gelijkgestemden: Trump in de VS, radicaal- en extreemrechtse partijen in Europa die zich profileren met anti-immigratiebeleid, euroscepsis en verzet tegen de ‘kosmopolitische elite’. Musk lijkt die partijen strategisch te steunen, ook al zijn hun kernpunten (bijvoorbeeld nationalisme of isolationisme) niet altijd in lijn met zijn eigen globalistische en tech-gedreven wereldbeeld.

De reacties: van schouderophalen tot paniekvoetbal
Olaf Scholz koos aanvankelijk voor de aanpak ‘niet de trol voeden’: zo min mogelijk reageren op Musks provocaties, in de hoop dat ze wegsterven in de informatiestroom. Ook de Franse president Emmanuel Macron toonde zich verbaasd, maar niet direct bereid om publiekelijk tegen Musk in te gaan, bang om nog meer conflict uit te lokken.

Toch is er ook de besef dat een passieve houding niet helpt. De Digital Services Act biedt de Europese Commissie de mogelijkheid om boetes tot 6 procent van de wereldwijde jaaromzet van X op te leggen als Musk willens en wetens de regels negeert. Politici en diplomaten wijzen erop dat dit soort drukmiddelen nodig zijn, zeker nu Musk niet alleen de democratische orde in Europa uitdaagt, maar ook een ‘international reactionary movement’ bepleit.

Het VK balanceert tussen afhankelijkheid en verontwaardiging
In het Verenigd Koninkrijk is de spagaat nog groter. Naast de zorg om inmenging, is er de behoefte aan goede banden met de VS, zeker na de Brexit. Premier Keir Starmer heeft zich fel verzet tegen Musks beschuldigingen en beschuldigt hem van leugens en bewust opruien van haat tegen Labour-ministers. Tegelijk reageert de regering-Starmer voorzichtig om geen verdere escalatie met Washington te riskeren, aangezien Trump en Musk als tandem een cruciale invloed kunnen hebben op handel, defensie en de binnenlandse veiligheid.

Media en samenleving
De media worstelen met de vraag: hoe veel aandacht moeten ze geven aan Musks provocaties en trollerige gedrag? Enerzijds is hij een cruciale speler met meer dan 200 miljoen volgers op X, eigenhandig in staat om de trending-agenda te bepalen. Anderzijds dreigt elke aandacht hem te voeden en de radicale inhoud te legitimeren.

Een parallel probleem is dat Musk, met X als belangrijkste kanaal, journalisten kan omzeilen en direct publiek kan aanspreken. Traditionele media zien hun rol als poortwachter verzwakken. Wanneer ze wel verslag doen van Musks uitspraken, lopen ze het risico dat ze meegaan in zijn behoefte aan controverse en aandacht.

Europese wetgeving: Digital Services Act
De meest genoemde strategie om Musk te beteugelen is een strikte handhaving van de Digital Services Act, de wet die grote online platforms verplicht om haatspraak, terreurpropaganda en desinformatie te bestrijden. Musk heeft vanaf het begin duidelijk gemaakt dat hij deze wet als een vorm van censuur beschouwt. Hij beweert ‘voor de vrijheid van meningsuiting’ te zijn en verzet zich fel tegen de idee dat X verplichtingen heeft op het gebied van contentmoderatie.

In december 2023 startte de Europese Commissie een formeel onderzoek naar vermeende schendingen van de DSA door X. Verschillende rapporten tonen aan dat X, zeker sinds Musks overname, beduidend minder moderatie toepast. De hoeveelheid haatdragende en discriminerende content is fors toegenomen, net als desinformatie over verkiezingen. De kans bestaat dat Brussel X uiteindelijk forse boetes oplegt of zelfs dreigt met (tijdelijke) blokkering, mocht Musk niet meewerken.

Nationale overheden: onderzoek, boetes en druk
Ook nationale overheden proberen Musk ter verantwoording te roepen. In Duitsland bestaan er regels die oproepen tot haat, racisme en geweld streng bestraffen. Het interview met Alice Weidel kan, afhankelijk van de precieze inhoud en wie ervoor heeft betaald. worden gezien als ongeoorloofde verkiezingsreclame. Ook in het Verenigd Koninkrijk loopt er een onderzoek naar X, mede naar aanleiding van de Online Safety Act.

Een andere interessante ontwikkeling: in het VK is melding gemaakt dat de binnenlandse veiligheid (Homeland Security-groep) Musks berichten op X monitort om te zien of ze een veiligheidsrisico vormen. Het feit dat de Britse staat publiekelijk aangeeft Musk te volgen, impliceert dat men hem als een invloedrijke, potentieel gevaarlijke actor ziet, vergelijkbaar met bedreigingen die eerder uit Rusland of terrorisme-hoek kwamen.

De alt-right en interne kritiek
Zoals hierboven al genoemd, heeft Steve Bannon zich inmiddels keihard tegen Musk gekeerd. Bannon beschuldigt Musk ervan alleen maar geïnteresseerd te zijn in het veiligstellen van zijn eigen bedrijfsbelangen en technologisch monopolie en niet echt in een radicaal-rechtse agenda. Andere extreemrechtse influencers in de VS delen die bezorgdheid, uit angst dat Musk hen toch op een dag zal censureren als dat beter uitkomt voor zijn zakenrelaties.

De vraag is of deze interne ruzies Musk echt zullen verzwakken. Zijn populariteit bij grote delen van het rechtse publiek blijft vooralsnog groot, zeker onder de meer libertaire en anti-overheidsvleugel, die zijn lofprijzingen voor crypto en zijn aversie tegen belasting en ‘bemoeizuchtige regeringen’ delen.

Opschudding binnen Trumps entourage?
Hoewel Musk op dit moment een ongekend nauwe relatie met Donald Trump heeft, wijst ervaring uit dat Trump niet altijd loyaal is aan zijn bondgenoten. Mochten er spanningen ontstaan tussen Musk en andere belangrijke krachten in de regering, zoals Steve Bannon of de Republikeinse fractie in het Congres, zou de president zich van Musk kunnen afkeren.

Desondanks lijkt Musk voorlopig onaantastbaar. Zijn persoonlijke band met Trump is sterk, hij huurt een cottage op Mar-a-Lago, dineert daar meerdere keren per week en wordt door Trumps kleinkinderen omschreven als iemand met een ‘uncle status’. De vraag is of dat verandert zodra Musks belangen botsten met de agenda van “Make America Great Again”.

Elon Musk als oligarch: een nieuwe vorm van macht
Oligarchen associeert men vaak met post-Sovjetstaten: extreemrijke zakenlieden die de politieke macht in hun eigen land kopen of naar hun hand zetten. Maar Musk toont aan dat ook in het Westen een nieuw type oligarch kan ontstaan: iemand die zo rijk en invloedrijk is, dat hij (of zij) zich de rol van een niet-gekozen machthebber aanmeet, zonder formeel politiek ambt, maar wel met directe beslissingsmacht over cruciale aspecten van economie en beleid.

Kapitaal, media en politieke invloed
Musk combineert drie factoren die hem een ongekend machtsbereik geven:

• Enorm financieel vermogen: eind 2024/begin 2025 schommelt zijn geschatte vermogen rond 400 à 450 miljard dollar, soms nog hoger. Dat staat gelijk aan meer dan 1,5% van het Amerikaanse bbp, vergelijkbaar met de marktaandelen van de beruchte ‘robber barons’ in de 19e eeuw.
• Eigen mediaplatform: met X heeft Musk een universele megafoon in handen. Hij kan tweets de wereld in sturen die, doordat hij het algoritme zo afstelde dat zijn eigen berichten door bijna iedereen gezien worden, vaak door tientallen miljoenen gebruikers worden gelezen. Tegelijk kan hij met die algoritmes bepalen welke content (bijvoorbeeld van politieke tegenstanders) wordt gedegradeerd.
• Directe toegang tot politieke macht: hij belt met wereldleiders, mag sinds kort topambtenaren benoemen en wordt op allerlei belangrijke internationale podia als een cruciaal gesprekspartner gezien. Dat is meer dan lobbyen: het is deel uitmaken van de regering, hoewel hij niet gekozen is.

Internationale dimensie en Mars-ambities
Daarbij gaat Musks invloed verder dan de aardbol alleen. Met SpaceX en de duizenden Starlink-satellieten levert hij belangrijke infrastructuur op het slagveld in Oekraïne en aan bondgenoten. Zijn macht is zó groot dat hij een strategische rol speelt in internationale conflicten, zoals bleek toen hij de levering van Starlink-diensten aan Oekraïne tijdelijk dreigde in te perken.

Musk is bovendien niet gebonden aan de horizon van een politiek mandaat. Presidenten komen en gaan, maar zijn rijkdom en zijn techplatform blijven. Hij spreekt vaak over de mensheid als ‘multiplanetair wezen’ en ziet zichzelf als architect van die toekomst, met een kolonie op Mars. Dit strookt niet altijd met de nationalistische agenda van de radicaal-rechtse politici die hij nu steunt, maar het maakt hem wel tot een moderne oligarch met een welhaast futuristische dimensie.

Waar liggen de grenzen aan Musks macht?
Elon Musk is niet langer alleen de vernieuwer van elektrische auto’s en raketten, maar ook een politieke kracht die wereldwijd zijn invloed laat gelden. In de Verenigde Staten heeft hij de afgelopen jaren zijn positie verzilverd tot die van een onmisbare bondgenoot van de aanstaande president Donald Trump. In Europa is hij zich gaan ontpoppen tot een ware machtsspeler die zijn platform en zijn geld inzet om rechts-radicale en populistische partijen te steunen, onder meer in Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Polen en Italië.

Zijn methodes variëren van openlijke campagnevoering tot grove aanvallen op zittende regeringsleiders en het herhaaldelijk verspreiden van desinformatie. Hij lijkt erop gebrand om Europa te destabiliseren, of in elk geval genoeg druk te zetten om de EU-regelgeving te verzwakken. Critici vrezen dat zijn echte agenda louter zakelijk en opportunistisch is, namelijk het beschermen van zijn miljardenimperium tegen overheidsinmenging, terwijl hij een radicale achterban bespeelt voor wie hij geen waarachtige ideologische sympathie koestert.

De kernvraag blijft: hoever reikt de almacht van Elon Musk? In zekere zin kent hij, als oligarch zonder ambtstermijn, geen deadline. Zijn termijn eindigt niet. Zolang zijn bedrijven winst maken en hij een directe lijn heeft naar de hoogste machthebbers, blijft hij een factor van belang.

Moet het lokale afsteekverbod voor vuurwerk in Amsterdam tijdens oud en nieuw nog van kracht blijven als er geen landelijk verkoopverbod? Het AT5-panel is er verdeeld over. Volgens een nipte meerderheid, van de bijna 1800 panelleden die meededen aan het onderzoek, moet het afsteekverbod worden opgeheven bij het uitblijven van het verkoopverbod. 

Sinds 2021 kent de gemeente een afsteekverbod, maar dat wordt sinds de invoering al jaren genegeerd. Als de klok middernacht slaat en het nieuwe jaar is begonnen, kleuren de vuurpijlen en potten de Amsterdamse lucht in allerlei kleuren. 

Ook de afgelopen jaarwisseling werd er weer behoorlijk geknald in alle stadsdelen, met de bijkomende gevolgen van dien. Zo moest de brandweer 227 keer uitrukken, waarvan 32 keer voor een voertuigbrand, was er zeker 350.000 euro schade voor de gemeente en verdubbelde het aantal vuurwerkslachtoffers naar 25. 

Vanwege de incidenten vindt de Amsterdamse driehoek - burgemeester, justitie en politie - het onverantwoord en onhoudbaar om nog langer te wachten met een landelijk vuurwerkverbod. "We doen in onze gemeente met man en macht wat we kunnen om de nacht veilig te laten verlopen, maar we hebben de landelijke politiek hier hard bij nodig. Het lokaal afsteekverbod is kansloos zo lang de regering niets doet tegen de verkoop en consumenten daarmee een tegengesteld signaal geeft. Het is niet langer uit te leggen", aldus burgemeester Halsema eerder tegen AT5. 

De leden van het AT5-panel zijn het voornamelijk eens met de Amsterdamse driehoek. Ruim driekwart van de panelleden gaf aan voor een landelijk vuurwerkverbod te zijn. "Ik vind vuurwerk mooi en het is een traditie, maar het is niet meer uit te leggen als je ziet hoeveel schade er is", aldus een van hen. Een ander panellid sluit zich daarbij aan: "Historisch gezien hoort vuurwerk afsteken misschien bij oudjaar, maar tegenwoordig zijn de sterretjes en gillende keukenmeiden ingewisseld voor explosieven."

Panellid Emmy is net als het overgrote gedeelte van het AT5-panel voor de algemeen verkoopverbod. Ze is allergisch voor rook, maar noemt de jaarwisseling ook 'verschrikkelijk'. "Het was de ene knal na de ander. Echt keihard vuurwerk. Het hele huis trilde, terwijl ik op de elfde verdieping woon. Het is toch belachelijk?"

Voor veel van de panelleden is de schade die wordt veroorzaakt een reden waardoor het landelijke verkoopverbod niet meer kan uitblijven. Een kwart van de panelleden gaf aan dat er bij hen in de buurt schade is ontstaan door vuurwerk en ruim een derde gaf aan bang te zijn dat de auto schade oploopt door het geknal. 

Knaldrang
Toch is niet iedereen voor het verkoopverbod en vindt bijna 40 procent dat het afsteken van vuurwerk ook echt bij de jaarwisseling hoort. "Vuurwerk is prachtig, maar het verbindt ook. Even met z'n allen naar buiten om middernacht. Proosten met de buren, een praatje maken, even kijken naar het vuurwerk en dan weer naar binnen."

Meerdere panelleden halen ook de vraag op of een landelijke verkoopverbod wel gaat werken. "Dan halen ze het bij onze buurlanden en dat is vaak harder spul. Zolang je in Europees verband niets doet, heeft een verbod echt geen zin", zo legt een van de panelleden uit. 

Vuurwerkverkoper én panellid Jeffrey is ook absoluut tegen de komst van een landelijk verkoopverbod. Natuurlijk voor de zaak, maar volgens hem bestaat de avond anders niet zoals het zou moeten zijn. "Vuurwerk afsteken hoort er echt 100 procent. Het is een traditie waar veel mensen van houden."

Wel of geen afsteekverbod
Maar ook Jeffrey heeft wel een punt van kritiek bij het afsteken van vuurwerk. Het is volgens hem voor de Amsterdammer allemaal heel gek hoe het nu loopt. Wel mogen kopen, maar niet afsteken. Een mening die andere panelleden delen. "Alsof de kast tot de nok gevuld is met snoep, maar je mag er nooit wat uit pakken."

Er zijn wel panelleden die merken dat sinds de invoering van het afsteekverbod wel wat minder afgestoken wordt, maar toch vindt 70 procent dat het verbod geen zin heeft gehad. Moet het afsteekverbod dan wel door worden gezet zonder een verkoopverbod? Daar twijfelen de panelleden over. De uitkomst is ongeveer 50/50, waar net iets meer voor het stopzetten van het afsteekverbod is. 

De reden voor veel mensen om te zeggen dat vuurwerk zonder verkoopverbod wel moet kunnen worden afgestoken? De handhaving van het verbod. Meer dan 70 procent gaf aan dat er meer op moet worden gehandhaafd, of zoals een panellid het beschrijft: "Handhaving? Dat ken ik niet met oud en nieuw."

Drie boetes uitgedeeld voor negeren afsteekverbod
"Behoorlijk zinloos", was de bewoording die burgemeester Halsema er aan gaf. In het AT5-programma Het Gesprek met de Burgemeester liet ze weten dat de afgelopen jaarwisseling er maar drie boetes zijn uitgedeeld. Volgens Halsema had de politie en handhaving de handen vol tegen het tegengaan van geweld en onrust, zo waren er in totaal 66 aanhoudingen en moest de Mobiele Eenheid ingrijpen in Oost en Nieuw-West. "Wij hebben met de politie afgesproken dat de prioriteit tijdens oudjaarsnacht ligt bij het voorkomen van onrust, het tegengaan van branden en het tegengaan van grote risico's en pas daarna komen de boetes."

Halsema wil juist nu nog meer lobbyen in Den Haag voor een landelijk verkoopverbod en doet dat ook met andere burgemeesters van grote steden. "We hebben een kabinet dat er prat opgaat dat ze van de law and order zijn en repressief willen handhaven op van alles en nog wat en het nu laten afweten." Zelf ziet de burgemeester niets in het stopzetten van het afsteekverbod, ondank dat de handhaving dus nauwelijks te doen is.

In de nacht van zaterdag op zondag heeft een explosief bij het Rode Kruis Ziekenhuis in Beverwijk een korte, felle brand veroorzaakt. De explosie vond rond 02.00 uur plaats bij de leveranciersingang aan de Akerendamlaan, aan de achterzijde van het ziekenhuis. Hoewel drie medewerkers rook hebben ingeademd, hoefde niemand medisch behandeld te worden en het ziekenhuis hoefde niet te worden ontruimd.

Het ziekenhuispersoneel handelde snel door direct te beginnen met het blussen van de brand. De brandweer nam dit werk over en had de situatie snel onder controle. Volgens de politie is het te danken aan het snelle en accurate handelen van het personeel dat de schade relatief beperkt bleef. Toch zijn meerdere ruiten gesprongen en is de gevel bij de roldeur beschadigd. Op camerabeelden is te zien hoe de explosie en brand plaatsvonden. De politie onderzoekt deze beelden en roept getuigen op om zich te melden.

De explosie heeft tot grote schrik geleid bij zowel het ziekenhuispersoneel als de lokale gemeenschap. "Dit is wel de laatste plek waar zoiets wenselijk is", aldus een woordvoerder van de politie. Zowel het ziekenhuis als de politie zegt geen idee te hebben waarom het ziekenhuis doelwit was. "We werken nauw samen met de politie om de veiligheid van onze collega's en patiënten te waarborgen en om de daders te vinden", liet een woordvoerder van het ziekenhuis weten.

Het is niet de eerste keer dat het Rode Kruis Ziekenhuis doelwit lijkt te zijn van brandstichting. Op 26 november woedde er ook een brand bij een deel van het ziekenhuis dat in aanbouw was. Bij die brand ging slechts één ruit stuk en niemand raakte gewond. De politie onderzoekt een mogelijk verband tussen beide incidenten en kan daar dus nog geen uitsluitsel over gegeven.

De burgemeester van Beverwijk, Martijn Smit, gaf aan het incident zeer serieus te nemen. "Het heeft uiteraard onze volle aandacht. Ik sta in nauw contact met het ziekenhuis en de politie."

De politie heeft bevestigd dat het gaat om opzet en doet forensisch onderzoek naar het incident. Het explosief ging af vlakbij de zuurstoftanks van het ziekenhuis, wat een zeer gevaarlijke situatie had kunnen leiden. Het lokale opsporingsprogramma Bureau NH zal woensdag aandacht besteden aan de zaak. De politie hoopt met behulp van getuigen en camerabeelden meer duidelijkheid te krijgen over de daders en het motief achter de explosie.

Het afgelopen jaar was voor kabinet-Schoof allesbehalve een gemakkelijke kennismaking met het regeren. Vanaf de eerste weken werd duidelijk dat de coalitie, bestaande uit PVV, VVD, BBB en NSC, veel moeite had om de neuzen dezelfde kant op te krijgen. De onervarenheid van sommige bewindspersonen, het grote verschil in politieke achterbannen en de ingrijpende doelen uit het hoofdlijnenakkoord droegen bij aan een rumoerige start. Tegelijkertijd kwamen er talloze uitdagingen op het pad van de ministersploeg, variërend van het beteugelen van de inflatie tot het bewaken van de stikstofnormen. Het jaar eindigde met veel onopgeloste kwesties: sommige werden doorgeschoven, andere opgeschort. De premier sprak eind december de wens uit dat er vanaf nu daadwerkelijk geleverd zou worden. De vraag blijft of dat in 2025 haalbaar is, vooral nu de coalitiepartijen elkaar al bij aanvang van het nieuwe jaar kritisch benaderen en pleiten voor soms tegengesteld beleid.

De politieke realiteit eist dat het kabinet snel concrete resultaten laat zien, want de kiezer kijkt toe. Hoewel een kersverse regering doorgaans gebruikmaakt van de eerste maanden om meters te maken, laat de statistiek van aangenomen wetten in de beginperiode van kabinet-Schoof een mager beeld zien. Waar de Rutte-kabinetten in de eerste zes maanden ieder ruim zestig nieuwe wetten doorvoerden, bleef de teller bij dit kabinet steken op slechts zestien. De oorzaken zijn meervoudig. Het is enerzijds de complexiteit van de dossiers, waarin onderwerpen als stikstof, asielbeleid en klimaat elkaar in hoog tempo afwisselen. Anderzijds wordt regeren lastig gemaakt door de grillige politieke verhoudingen. De coalitiepartners hebben eigen prioriteiten en willen hun profiel nadrukkelijk laten zien. Dat leidt tot langdurige onderhandelingsrondes, waarbij zelfs de kleinste details regelmatig tot ruzies escaleren. Daar komt het gebrek aan politiek talent en ervaring van een aantal bewindslieden nog eens bij.

In de praktijk botst bijvoorbeeld de VVD, die traditioneel staat voor voorzichtig begrotingsbeleid, met partijen als BBB en PVV, die de hand op de knip niet hoog in het vaandel hebben staan. NSC zoekt vaak het midden, maar neemt regelmatig stelling wanneer het gaat over goed bestuur en realistische ramingen. Dat alles zorgt voor een uiterst instabiele balans. Premier Dick Schoof, die zijn sporen eerder verdiende als topfunctionaris bij de inlichtingendienst en als ambtenaar, geldt als een ervaren bestuurder, maar heeft niet de politieke vleugels die zijn voorgangers wel hadden. De vraag wie eigenlijk de politieke regie voert, duikt daarmee steeds vaker op. Wilders wordt als politiek zwaargewicht gezien, maar maakt officieel geen deel uit van het kabinet en blijft op zijn eigen manier tegelijkertijd fel oppositie voeren én steun verlenen aan het kabinet.

Het is lastig om binnen de coalitie eenduidig leiderschap te definiëren. Schoof is staatsrechtelijk het regeringshoofd, Wilders beschikt over veel kiezerslegitimiteit en Yesilgöz (VVD), Omtzigt (NSC) en Van der Plas (BBB) hechten sterk aan hun eigen programma’s en principes. Dat maakt elke verandering in de kabinetskoers tot een delicate operatie.

Asiel was vanaf het eerste moment een heet hangijzer en is dat nog steeds. De PVV heeft een flinke verkiezingswinst geboekt door de belofte om de instroom van vluchtelingen drastisch te beperken. Asielminister Marjolein Faber van PVV zet volop in op strengere wetten, die volgens haar noodzakelijk zijn om de volgens haar ‘ongecontroleerde toestroom’ te beperken. Net voor de kerstdagen kreeg ze een aantal asielmaatregelen door de ministerraad, maar de procedure is verre van afgerond. De Raad van State, die juridisch advies geeft, moet zich nog uitspreken, en critici waarschuwen nu al dat de plannen niet alleen kwetsbaar zijn voor juridische toetsen, maar ook bij de uitvoering zullen vastlopen. Faber zelf staat onder druk. Zelfs binnen de coalitie is er twijfel of haar koers uitvoerbaar is. NSC dringt aan op ‘goed bestuur’ en zal kritische passages uit het advies van de Raad van State vermoedelijk niet naast zich neerleggen. Wilders heeft echter de steven gewend richting zijn kiezers en dreigt op voorhand uit de coalitie te stappen als zijn partij moet inbinden. Het is een ruw politiek spel dat de spanningen binnen de coalitie naar een kookpunt kan brengen als de wetgeving eenmaal in de Kamer ligt.

Financieel gezien staat het kabinet voor de grote opgave om de Voorjaarsnota in het voorjaar door het parlement te loodsen en dat belooft geen eenvoudige exercitie te worden. De coalitiepartijen hebben gezamenlijk tijdens de formatie afgesproken dat bezuinigingen aan de orde zijn wanneer het begrotingstekort boven de 3 procent uitstijgt. Tegelijkertijd wijst NSC op fouten in eerdere economische ramingen, waardoor het land zich mogelijk ‘arm heeft gerekend’. In hun ogen biedt de economische groei juist financiële ruimte om te investeren. BBB heeft zich recentelijk nog sterker uitgesproken. Kamerlid Vermeer wil ‘voorkomen dat Nederland kapotbezuinigd wordt via boekhoudkundige regels’ en pleit voor meer financiële ruimte, bijvoorbeeld door de ramingen van het Centraal Planbureau minder strak te volgen. Dat staat dan weer haaks op de traditionele lijn van de VVD, die juist harde cijfers wil en, bij dreigende overschrijdingen, eerder naar de rem grijpt dan naar het gaspedaal.

De vraag is of deze uitersten in de coalitie tot een compromis kunnen komen. Minister van Financiën Eelco Heinen is onvermurwbaar in zijn standpunt dat de inflatie nog altijd te hoog is en extra uitgaven alleen maar leiden tot een verdere geldontwaarding. Hij wijst erop dat de staatsschuld op de langere termijn (ver) boven de Brusselse norm zou kunnen uitkomen als men nu niet op tijd de tering naar de nering zet.

De spanningen worden verder vergroot door een reeks extra uitgaven die volgens de coalitiepartijen zelf niet te vermijden zijn. De btw-verhoging op onder meer cultuur en sport is in de Senaat gesneuveld, wat een gat in de begroting van ongeveer 1,2 miljard euro slaat. Ook moet er geld op tafel komen om de fouten in de berekening van WIA-uitkeringen te herstellen, wat in de miljarden kan lopen. De mogelijke kosten van de stikstofaanpak zijn hoog, zeker nu Greenpeace een rechtszaak heeft aangespannen omdat het kabinet te weinig zou doen om de uitstoot terug te dringen. De rechter kan de ministers zo dwingen om flinke stappen te zetten en de schatting varieert van enkele tot wel tientallen miljarden euro’s.

Tegelijk is de klimaatopgave zo mogelijk nog groter. De internationale klimaatdoelen voor 2030 liggen vast, maar het Planbureau voor de Leefomgeving waarschuwde dat Nederland die doelen met het huidige beleid niet zal halen. Minister Hermans moet dus aanvullende klimaatmaatregelen bedenken en financieren. De discussie over wie dat moet betalen, is in Den Haag met geen tang aan te pakken. De PVV heeft sowieso al niet veel op met groen beleid en BBB zet vraagtekens bij de effectiviteit ervan. De VVD en NSC hebben in principe ingestemd met de klimaatdoelen, maar zien ook het prijskaartje voor zich. Zo wordt de Voorjaarsnota een optelsom van grote en structurele tegenvallers, terwijl de partijen ieder een andere koers willen varen.

Een ander belangrijk dossier is stikstof, al jaren een blok aan het been van opeenvolgende kabinetten. De bouw en de infrastructuur lopen spaak door strenge natuurregels, en de agrarische sector verkeert al jaren in grote onzekerheid. Oud-minister Van der Wal had onder Rutte-IV een miljardenfonds in de steigers gezet om boeren uit te kopen en de emissies terug te dringen. BBB stapte echter in de coalitie met de belofte om gedwongen krimp van de veestapel te voorkomen, waarmee de hele focus van het oude beleid van tafel ging en het budget met zo’n 20 miljard euro daalde. Minister Femke Wiersma zit in een lastig parket: haar eigen achterban verwacht dat ze de boerenbelangen verdedigt, maar rechters en Europese wetgevers eisen dat de uitstoot sterk wordt teruggedrongen. De kans is groot dat de rechter de Staat op de vingers tikt als blijkt dat de maatregelen te laat of onvoldoende effectief zijn. Daardoor duikt de term ‘gedwongen krimp’ toch weer op, iets waar BBB zich juist fel tegen verzette. De coalitie aarzelt zichtbaar, want iedere harde ingreep in de veestapel of de agrarische sector raakt een grote groep kiezers. Toch zal de druk in 2025 toenemen, omdat provincies en gemeenten niets kunnen doen als er geen stikstofruimte ontstaat. Bijna alle nieuwe vergunningen dreigen vertraging op te lopen of te worden geblokkeerd door de rechter. Dat leidt tot gefrustreerde boeren én een stagnerende bouw.

En dan is er nog NSC, de partij van Pieter Omtzigt, die nu al sinds de start van de formatie kampt met stabiliteitsproblemen. Het aantal leden is sinds de verkiezingen flink gedaald, de partij is gedecimeerd in de peilingen en er waren wisselingen in de Kamerfractie en in het kabinet. De vraag is of NSC in de voorjaarsonderhandelingen nog genoeg politieke kracht heeft om de eigen koers te handhaven. Omtzigt was maanden ziek thuis en is nog steeds niet volledig hersteld. Bij terugkeer in de Kamer was hij echter meteen kritisch op de financiële aannames. Hij gelooft dat die te pessimistisch zijn en dat er dus juist méér uitgaven mogelijk zijn. Veel hangt af van het draagvlak dat hij kan verzamelen, zowel in zijn eigen fractie als bij de andere coalitiepartijen. Maar NSC’s geloofwaardigheid staat of valt met hun interne stabiliteit en de manier waarop zij zich blijven onderscheiden van de drie andere regeringspartijen.

De onderlinge verhoudingen in de coalitie maken de zaak er niet makkelijker op. Het eerste half jaar kenmerkte zich door onderlinge harde woorden, beschuldigingen van gebrek aan empathie en zelfs verwijten van racisme in het debat. De leiders ontkwamen niet aan botsingen over onderwerpen die in het verkiezingsprogramma van de ander heilig bleken. Ruimte voor compromissen was er, maar die ontstaan vaak pas na lange en lawaaierige crisissessies. Het kabinet heeft daarom besloten meer te investeren in overleg vooraf, om te voorkomen dat onderhandelingen opnieuw uitmonden in nachtelijke marathonvergaderingen. Met name premier Schoof en minister Heinen willen in een vroeg stadium met de fractievoorzitters om tafel. De hoop is dat als de ruzies vroegtijdig worden uitgesproken, het niet tot escalaties komt. Tegelijk gaat van dit soort overleg een signaal uit naar de kiezer dat de coalitie lang niet zo eensgezind is als ze graag wil uitstralen. Tot dusver heeft het niet geleid tot merkbaar toenemend vertrouwen. De kleinste fout kan een wéér nieuwe storm ontketenen.

Schoof houdt bovendien de schijnwerpers op zich gericht, omdat hij als regeringsleider vaak verantwoordelijk wordt gehouden voor het totaalplaatje. Hij gaf aan dat de Prinsjesdagbegroting van 2024 ‘te snel in elkaar was gesleuteld’ en dat hij nu meer de regie wil nemen. Dat betekent concreet dat hij persoonlijk met de fractieleiders van zijn coalitie zal praten over de uitdagingen in de Voorjaarsnota. In theorie kan dat de angel uit veel conflicten halen. In de praktijk is de vraag of Wilders, Yesilgöz, Omtzigt en Van der Plas willen aansturen op samenwerking of juist hun eigen achterban willen plezieren met een harde lijn. In 2024 zagen we dat de leiders van de coalitie elkaar liever aftroefden dan constructief met elkaar in gesprek gingen. De financiële onderhandelingen rond de onderwijsbegroting liepen bijvoorbeeld zo uit de hand dat ze dagenlang op de kamer van Geert Wilders plaatsvonden, terwijl de premier en minister van Financiën moesten toekijken. Schoof zal dergelijke situaties in 2025 willen vermijden, maar of dat met deze coalitie tot de mogelijkheden behoort is volstrekt onzeker.

Binnen de VVD heerst de vrees dat te veel toegeven aan BBB en PVV leidt tot een onverantwoorde stijging van het begrotingstekort. Ook zien liberalen met argusogen hoe het klimaatbeleid dreigt te verzanden. Ze weten dat hun kiezers in de Randstad hechten aan een goede internationale reputatie op het gebied van duurzaamheid. Tegelijk is er vanuit VVD-achterban en bedrijfsleven de roep om economische groei niet in de kiem te smoren met onmogelijke opgaven. Dat spanningsveld is in principe niets nieuws voor de VVD, maar nu moet de partij het als minderheidspartner in een coalitie met drie andere rechtse partijen zien te managen. Het gematigde midden in de Kamer zit in de oppositiebanken, waardoor de VVD in de regering nog meer dan ooit de rol van ‘financiële politieagent’ heeft. Of die rol de partij electoraal schaadt of juist versterkt, zal moeten blijken.

Het klimaatdossier hangt als een donkere wolk boven alles heen. Het terugdringen van CO₂-uitstoot is peperduur. Met alleen gemakkelijke maatregelen, zoals isoleren en subsidies voor warmtepompen, is het niet gedaan. Het PBL berekende eerder dat er nog tientallen megatonnen CO₂ gereduceerd moeten worden om de doelen voor 2030 te halen. Sommige bewindslieden, zoals Barry Madlener op Infrastructuur, hebben ambities die lijnrecht indruisen tegen de klimaatopgave. Hij wil de snelheid op snelwegen verhogen en ruimte geven aan Schiphol. Ook Landbouw drukt op het klimaatbeleid: als Femke Wiersma de veestapel niet inkrimpt, blijft een deel van de uitstoot bestaan. De coalitiepartners wisten vooraf dat ze bij elkaar in de regering zouden moeten zoeken naar een gezamenlijk klimaatbeleid. In de praktijk blijkt dat men niet verder komt dan het erkennen van de doelen, zonder dat er consensus is over de weg ernaartoe. Dat leidt tot frustratie bij ambtenaren en maatschappelijke organisaties, die al jaren lobbyen voor meer actie. Elke maand dat er geen duidelijke maatregelen komen, loopt Nederland verder achter op schema.

De komende maanden zal blijken of kabinet-Schoof inderdaad in staat is om een ‘frisse start’ te maken, zoals de premier en enkele collega-ministers beloofden. De voorjaarsvergaderingen in de Tweede Kamer beginnen, de fractieleiders keren terug van reces en de eerste juridische uitdagingen doemen op. De rechtspraak kan namelijk harde uitspraken doen over bijvoorbeeld de stikstofaanpak, met mogelijk grote gevolgen voor de politiek. In de asielsector kijken vreemdelingenrechtjuristen, gemeenten en maatschappelijke organisaties gespannen toe of de aangekondigde asielwetten kans maken. Faber heeft juristen tegen zich in het harnas gejaagd door haar plannen te baseren op vergaande inperkingen van de bewegingsvrijheid van asielzoekers. De Raad van State zal ongetwijfeld met een kritische bril kijken naar de onderbouwing. Als die onderbouwing onvoldoende is, moet de coalitie het met minder rigoureuze middelen doen, of het risico nemen dat de wet sneuvelt bij de rechter.

De kabinetsleden weten dat elke crisis kan uitmonden in een kabinetsval. De PVV ziet het misschien niet als ramp als het kabinet straks strandt op financiële of asielgerelateerde conflicten. De achterban van Wilders verwacht juist een harde opstelling en vervroegde verkiezingen zouden het rechtse blok misschien geen windeieren leggen. Voor NSC ligt dat ingewikkelder, omdat hun steun in de peilingen zeer fors is afgenomen. Omtzigt zal niet happig zijn op het lot van een tussentijdse verkiezing, terwijl hij net herstellende is van zijn zoveelste burn-out. De BBB is vooral gebrand op succes in het stikstofdossier: als die mislukken, is de partij bij de volgende stembusgang kwetsbaar voor haar eigen boze achterban. De VVD vreest dat een te vroeg uiteenvallen van de coalitie het beeld bevestigt dat rechts geen stabiel kabinet kan neerzetten.

Op de achtergrond blijft de vraag of een kabinetsval over geld of inhoud tot een electoraal verlies of juist winst leidt, maar daarover verschillen de meningen. De meeste partners lijken te vrezen dat voortijdig opstappen onvoorspelbare gevolgen heeft, waardoor iedereen, althans voorlopig, gebaat is bij een vorm van samenwerking.

Zo liggen er in 2025 enorme uitdagingen. De coalitie staat voor de opgave om miljarden te vinden voor afgeschaalde btw-verhogingen, uitgeholde begrotingsposten en noodzakelijk klimaat- en stikstofbeleid. Het asielbeleid is een tikkende tijdbom. De interne cohesie is nog wankel, want men vertrouwt elkaar niet volledig en de onderlinge verschillen zijn groot.

Het kabinet heeft formeel een ruime meerderheid in de Tweede Kamer, maar in de Eerste Kamer moet het zaken doen met verschillende oppositiepartijen. Dat is niet ongebruikelijk, maar het grote probleem zit niet in de parlementaire wiskunde, maar in de politieke wil tot compromissen en in de reële uitvoering van al die plannen.

Of de ministersploeg er uiteindelijk in slaagt knopen door te hakken, is bijzonder onzeker. Een ding is duidelijk: Nederland kijkt toe. De belofte van premier Schoof om ‘nu echt te gaan leveren’ klinkt hoopvol, maar de praktijk zal uitwijzen of de coalitie opnieuw verzandt in geruzie of dat men er eindelijk slaagt de eensgezindheid te vinden die nodig is om de kabinetsplannen tot wasdom te laten komen.

In de nacht van zaterdag op zondag zijn in Rotterdam binnen één uur tijd drie explosies geweest in verschillende wijken. Hoewel er bij de incidenten geen gewonden zijn gevallen, is de materiële schade aanzienlijk. Op een van de locaties werd een dreigende tekst op de muur aangetroffen. De politie onderzoekt de zaak en benadrukt dat er vooralsnog geen verband is vastgesteld tussen de explosies.

De eerste explosie vond plaats rond 01.45 uur aan de Vergiliusstraat in de wijk IJsselmonde. De voordeur van de betreffende woning werd verwoest door de knal  en de stoep was daarna bezaaid met glasscherven. Ook raakte een geparkeerde auto in de straat beschadigd: een van de zijramen was gebroken. Op de muur naast de voordeur stond in zwarte graffiti de tekst: "Dood aan kankerratten". De bewoners van het huis waren niet thuis op het moment van de explosie. Politiewoordvoerders bevestigen dat de tekst een aanwijzing kan zijn voor een mogelijk conflict, maar stellen ook dat het nog niet duidelijk is of de graffiti specifiek met dit incident te maken heeft of eerder is aangebracht.

Drie kwartier later, rond 02.15 uur, was het opnieuw raak, dit keer aan de Rodenburgstraat in de noordelijke wijk Overschie. Bij deze explosie raakte een hoekpand beschadigd: een ruit werd verbrijzeld door de klap. Hoewel de schade aanzienlijk was, raakte ook hier niemand gewond. Ook hier waren de bewoners waren niet aanwezig.

Kort daarna, rond 02.30 uur, vond de derde explosie plaats, ditmaal aan de Adriaan Pieterstraat in de wijk Feijenoord. Net als bij de andere incidenten bleef het bij materiële schade. Ook in dit geval waren de bewoners niet thuis en vielen er geen slachtoffers.

De politie heeft ter plaatse sporenonderzoek uitgevoerd en stelt dat er geen aanleiding is om te denken dat de explosies met elkaar in verband staan. “Het feit dat er drie explosies in één nacht plaatsvinden, betekent niet automatisch dat de incidenten aan elkaar gekoppeld zijn”, aldus een woordvoerder. “Op dit moment hebben we geen aanwijzingen voor een verband, maar dat wordt uiteraard wel nader onderzocht.”

Toename van explosies in Rotterdam
Rotterdam wordt de laatste tijd vaker opgeschrikt door explosies, vaak gericht op woningen. In heel Nederland waren er vorig jaar tot december maar liefst 1234 incidenten met explosieven, een aantal dat vijf keer zo hoog is als in 2021. In de regio Rotterdam vonden 232 van deze explosies plaats, meer dan in welke andere regio ook. In de meeste gevallen werd gebruikgemaakt van zwaar illegaal vuurwerk zoals Cobra’s. Hoewel sommige explosies in verband worden gebracht met drugscriminaliteit, blijkt uit politiecijfers dat meer dan de helft van de incidenten voortkomt uit persoonlijke conflicten of burenruzies.

De politie onderzoekt of de dreigende graffiti in de Vergiliusstraat overeenkomsten vertoont met eerdere incidenten. Vorig jaar werden bij een reeks van vier explosies in Rotterdam en Den Haag soortgelijke teksten op muren geklad. In die gevallen stonden boodschappen zoals "Dood aan dieven" of "Dood voor dieven" centraal. Opsporing Verzocht besteedde destijds aandacht aan deze explosies, die mogelijk verband met elkaar hielden. Of de graffiti in de Vergiliusstraat op dezelfde manier geïnterpreteerd moet worden, is nog niet duidelijk.

Onzekerheid en bezorgdheid onder bewoners
De reeks explosies roept zorgen op bij omwonenden, die wakker werden van de harde knallen. In de Adriaan Pieterstraat werden buren opgeschrikt door de explosie. Een buurtbewoner vertelde dat de schokgolf de ruiten deed trillen. In de Vergiliusstraat in IJsselmonde zijn omwonenden eveneens geschrokken van het incident.

Hoewel de politie benadrukt dat er momenteel geen aanwijzingen zijn voor een patroon of verband tussen de drie explosies, blijft de onzekerheid groot. Sommige bewoners vrezen dat deze incidenten een gevolg zijn van persoonlijke conflicten of criminele activiteiten, iets wat eerder al leidde tot ernstige gevolgen, zoals de explosie in een portiekflat in Den Haag in december vorig jaar. Daarbij kwamen zes mensen om het leven.

Onderzoek in volle gang
De politie doet onderzoek naar de drie incidenten en roept getuigen op zich te melden. Vooral in de Vergiliusstraat hoopt men meer te weten te komen over de oorsprong van de dreigende tekst. Het is onduidelijk of er sprake is van een specifiek conflict dat mogelijk uit de hand is gelopen of dat er andere motieven spelen.

Voorlopig zijn er nog geen verdachten aangehouden. De politie geeft aan dat de aard van explosies zoals deze vaak complexe onderzoeken vereist. Naast het sporenonderzoek worden camerabeelden bekeken en buurtbewoners gehoord. Het is nog onduidelijk hoe lang het onderzoek zal duren en of er in de komende dagen meer duidelijkheid komt over mogelijke verbanden tussen de explosies.

Ruim een kwart eeuw na de oprichting van Blue Origin is het ruimtevaartbedrijf van Amazon-oprichter Jeff Bezos klaar voor een historische mijlpaal. De eerste zogenoemde New Glenn-raket, mogelijk een krachtige nieuwe speler in de commerciële ruimtevaart, staat klaar voor zijn debuutlancering. De lancering, die al een paar keer werd uitgesteld, is vanwege ongunstige weersomstandigheden nu op aanstaande maandagochtend gepland. De lancering zal plaatsvinden vanaf Cape Canaveral Space Force Station in Florida, ergens in een drie uur durend lanceervenster dat opent om 1 uur lokale tijd (6 uur Nederlandse tijd).

Een nieuw tijdperk voor Blue Origin
De New Glenn, vernoemd naar astronaut John Glenn, is een gigantische raket van 98 meter hoog, vergelijkbaar met een gebouw van 32 verdiepingen. Het is de eerste zware draagraket van Blue Origin en zou in staat moeten zijn om satellieten in een baan om de aarde te brengen. Met deze raket betreedt het bedrijf een nieuwe markt, die tot nu toe grotendeels wordt gedomineerd door SpaceX, het ruimtevaartbedrijf van Elon Musk. Blue Origin heeft al contracten binnengehaald voor missies naar de maan en Mars, evenals voor de lancering van internetsatellieten voor klanten zoals Telesat en het eigen Project Kuiper, een toekomstige concurrent van Musks Starlink.

Volgens Blue Origin ligt de nadruk bij deze eerste lancering op het succesvol bereiken van een baan om de aarde. De raket zal een prototype van de Blue Ring-ruimtevaartsystemen dragen, dat verschillende technische functies zal testen, zoals communicatie tussen de satelliet en de aarde. Het prototype blijft gedurende de hele zes uur durende missie aan de bovenste trap van de raket bevestigd.

Herbruikbare technologie: een nieuwe standaard
Net als SpaceX streeft Blue Origin naar herbruikbaarheid van raketten om kosten te besparen. De eerste trap van de New Glenn is uitgerust met zeven BE-4-motoren en zal na de lancering proberen te landen op een drijvend platform, genaamd Jacklyn, vernoemd naar Bezos' moeder. Dit platform ligt ongeveer 1.000 kilometer van de lanceerplaats in de Atlantische Oceaan. Hoewel het bedrijf ervaring heeft met het landen van kleinere New Shepard-raketten op land, zal dit de eerste poging zijn om een grotere raket op zee te laten landen.

Ruimtevaartdeskundigen benadrukken het belang van een succesvolle landing, maar onderstrepen dat het primaire doel van deze missie het bereiken van een baan om de aarde is. "De landing is een bonus", aldus CEO Dave Limp van Blue Origin. Het hergebruiken van de booster is een middel om op termijn de kosten van lanceringen te verlagen, maar een mislukking van deze manoeuvre zou de missie zelf niet tot een mislukking maken.

Concurrentie met SpaceX
De lancering van de New Glenn is een belangrijke stap in de concurrentiestrijd tussen Blue Origin en SpaceX. De bedrijven zijn al jaren verwikkeld in een race om de ruimtevaartmarkt te veroveren. SpaceX heeft een enorme voorsprong opgebouwd met haar Falcon-raketten, die niet alleen routineus satellieten lanceren, maar ook missies uitvoeren voor de NASA, het Amerikaanse leger en commerciële klanten. Daarnaast bereidt SpaceX zich voor op de volgende testvlucht van Starship, hun grootste raket tot nu toe, die op dezelfde dag als de New Glenn-lancering gepland staat.

Volgens sterrenkundige Jeffrey Bout is de komst van een sterke concurrent als Blue Origin cruciaal. "SpaceX domineert momenteel de markt en kan daardoor de prijzen bepalen. Een nieuwe speler zorgt voor gezonde concurrentie", zegt hij. Ook ruimtevaartanalist Caleb Henry wijst op het belang van zware draagraketten zoals de New Glenn. "Ze zijn efficiënter voor de lancering van grotere constellaties van satellieten, wat steeds belangrijker wordt."

Een voorzichtige aanpak
Blue Origin heeft bewust een andere strategie gevolgd dan SpaceX. Waar Musks bedrijf bekend staat om het snel lanceren en leren van fouten, heeft Blue Origin een voorzichtigere benadering gekozen. Deze strategie heeft echter ook kritiek opgeleverd vanwege de lange ontwikkeltijd van New Glenn. Toch ziet ruimtevaartanalist Scott Pace dit niet als een nadeel. "De New Glenn biedt waardevolle extra zekerheid, wat essentieel is voor overheidsopdrachten en commerciële missies", stelt hij.

Een belangrijk onderscheid tussen de twee bedrijven is hun visie op ruimtevaart. Musk richt zich op het koloniseren van Mars, terwijl Bezos droomt van een toekomst waarin de zware industrie wordt verplaatst naar ruimteplatformen, om zo de aarde te behouden.

Een spannende toekomst
De lancering van de New Glenn is niet alleen belangrijk voor Blue Origin, maar ook voor de bredere ruimtevaartindustrie. Europa en China ontwikkelen eveneens nieuwe raketten om hun positie in deze markt te versterken, maar blijven op dit moment achter op het gebied van herbruikbare technologie. Dit maakt de competitie tussen SpaceX en Blue Origin des te relevanter.

De lancering van maandag zal dus een belangrijke test zijn voor Blue Origin’s capaciteiten. Of het bedrijf erin slaagt om zowel de baan om de aarde te bereiken als de booster veilig te laten landen, is nog zeer onzeker. Maar ongeacht de uitkomst zal deze missie sowieso waardevolle inzichten bieden voor toekomstige lanceringen. Zoals Jarrett Jones, senior vice president van New Glenn, het verwoordde: "Wat er ook gebeurt, we leren en passen die kennis toe op de volgende lancering."

Het is inmiddels bijna een week geleden dat hevige bosbranden uitbraken in en rond de Amerikaanse stad Los Angeles. Wat begon als een paar afzonderlijke brandhaarden aan de randen van de metropool, groeide al snel uit tot een chaotisch netwerk van vuur dat zich dankzij aanhoudende droogte en harde wind steeds verder uitbreidde. De autoriteiten hebben bevestigd dat het dodental inmiddels is opgelopen tot zestien. Talloze gezinnen en bewoners in de stad en omliggende gebieden leven sindsdien in onzekerheid, terwijl duizenden brandweerlieden dag en nacht in touw zijn om de vlammen te bestrijden en verdere verspreiding te voorkomen.

Naar schatting zijn er vier grote brandhaarden die het gebied teisteren: twee ervan gelden als de meest verwoestende. De zogenoemde Palisades-brand woedt aan de noordwestrand van de stad, vlak bij de Stille Oceaan en heeft al minimaal vijf levens geëist. De Eaton-brand in de buurt van Pasadena, enkele tientallen kilometers landinwaarts, heeft zeker elf dodelijke slachtoffers gemaakt. Met deze twee branden samen is het grootste deel van de totale verwoesting verklaarbaar, want in beide gevallen werden hele woonwijken in korte tijd door vlammen verzwolgen. De brandweer meldt dat kleinere branden, zoals de Hurst- en de Kenneth-brand, inmiddels grotendeels onder controle zijn, maar de meeste inspanningen gaan dus naar de twee grote brandhaarden die zich bovendien behoorlijk onvoorspelbaar gedragen.

In totaal is een gebied van om en nabij de 145 vierkante kilometer in de as gelegd, vergelijkbaar met een oppervlakte van bijna tweemaal de omvang van de stad Amsterdam en in totaal zelfs groter dan San Francisco. De brandweer vreest dat de omvang nog flink groter wordt als de weersomstandigheden verder verslechteren. Sinds eind vorige week steekt er met enige regelmaat een krachtige wind op in het gebied, een fenomeen dat ter plaatse bekendstaat als de Santa Ana-wind. Deze rukwinden, soms stormachtig en ongekend droog, wakkeren de brandhaarden aan en drijven het vuur verder de stad in. Dat geeft nauwelijks tijd om schroeiplekken volledig te koelen, waardoor sluimerende vlammen opnieuw kunnen oplaaien. Volgens lokale meteorologen kan dit probleem voorlopig nog wel even aanhouden, omdat er sinds mei bijna geen noemenswaardige regen is gevallen.

De gevolgen voor de infrastructuur en de bevolking zijn immens. De teller van verwoeste of beschadigde gebouwen, waaronder huizen en bedrijfspanden, staat op ruim 12.000, maar ook auto’s, caravans en andere eigendommen zijn in grote aantallen in vlammen opgegaan. De brandweer spreekt van nog eens tienduizenden gebouwen die gevaar lopen. Veel bewoners hebben hun inboedel noodgedwongen moeten achterlaten en kunnen alleen maar hopen dat de vlammen hun straat zouden overslaan. De sheriff van Los Angeles County en diverse lokale overheden hebben evacuatiebevelen uitgevaardigd voor grote delen van de stad. In eerste instantie ging het om ongeveer 150.000 mensen die hun huis moesten verlaten, maar dat aantal is inmiddels opgelopen tot boven de 200.000, aangezien de autoriteiten nieuwe gebieden aanmerken als onveilig. Zo zijn recent wijken rond Mandeville Canyon, Brentwood en Encino onder verplichte evacuatie komen te vallen, uit vrees dat het vuur zich richting de bekende J. Paul Getty Museum-collectie en de campus van de University of California, Los Angeles (UCLA) zou bewegen.

Vooral in het uitgestrekte gebied van Pacific Palisades, dat bekendstaat om zijn luxe villa’s en dure koopwoningen, werd het contrast tussen welvaart en rampspoed in één oogopslag duidelijk. Verschillende beroemdheden hebben via sociale media laten weten dat hun eigendommen verloren zijn gegaan of zwaar zijn beschadigd. Onder hen zijn bijvoorbeeld realityster Paris Hilton, komiek Billy Crystal en actrice Leighton Meester. Ook de Nederlandse honorair consul in Los Angeles, Reinout Oerlemans, zou in deze zone wonen, net als zanger Duncan Laurence. Zij verkeren in relatieve veiligheid, maar kijken met lede ogen toe hoe straten die ooit het decor waren voor de spotlights van Hollywood, veranderen in met roet besmeurde puinhopen. De Amerikaanse president Joe Biden noemde de aanblik van delen van Los Angeles vrijdag ‘vergelijkbaar met een oorlogsgebied’, en hij betuigde steun aan de mensen die hun bezittingen in rook hebben zien opgaan.

Brandweerlieden, ondersteund door talloze vrijwillige hulpverleners, strijden onophoudelijk om de branden te isoleren en verdere escalatie te voorkomen. De uitdaging wordt bemoeilijkt door aanhoudende budgettaire en praktische problemen. Er is een tekort aan waterdruk op sommige plekken en niet alle brandkranen bieden de hoeveelheden water die nodig zijn om de intense vuurzeeën te stoppen. De lokale autoriteiten spreken elkaar tegen over de oorzaak daarvan. Zo bekritiseert de commandant van de brandweer in Los Angeles, Kristin Crowley, het stadsbestuur omdat de brandweerbudgetten naar haar zeggen te laag zouden zijn. Volgens haar draagt dat direct bij aan een gebrek aan middelen in dit soort crisissituaties, waarin snelle inzet van extra manschappen en materieel onontbeerlijk is.

Naast financieringsproblemen is er ook een specifiek waterreservoir uit de roulatie gehaald, naar verluidt voor onderhoud en kwaliteitscontroles. Hierdoor liepen sommige brandweerkorpsen tegen lege of sterk verminderde watervoorraden aan, net toen ze die het hardst nodig hadden. De gouverneur van Californië, Gavin Newsom, heeft daarom een onafhankelijk onderzoek ingesteld naar het falen van de watervoorziening. Hij spreekt over een ‘zeer verontrustende situatie’ en wijst erop dat de watertekorten juist tijdens de eerste cruciale momenten van de branden opspeelden. Newsom nodigde ook aankomend president Donald Trump uit om persoonlijk een kijkje te komen nemen in de door vuur verwoeste gebieden, nadat Trump online scherpe kritiek uitte op de aanpak van de Democratische gouverneur en diens waterbesparingsmaatregelen. Trump had eerder al laten weten dat hij vindt dat Californië de natuurbranden niet goed beheerst en had verwezen naar, in zijn ogen, falend bosbeheer.

Ondertussen is ook politiek debat ontstaan over hoe de stad Los Angeles het beschikbare geld heeft ingezet. Burgemeester Karen Bass verdedigt de recente bezuinigingen op de brandweer en stelt dat deze de huidige respons op de noodtoestand niet hebben ondermijnd. Volgens haar waren er ‘budgettair moeilijke tijden’ en was het niet te voorzien dat de branden een dergelijke omvang zouden aannemen. Niettemin staan haar uitspraken in schril contrast met de ervaringen van brandweerlieden die aan de frontlinie vechten met beperkte uitrusting, tekort aan water en lange werktijden. Crowley benadrukte in een emotioneel interview dat haar mensen ‘niet krijgen wat ze nodig hebben’ om het vuur de baas te worden.

Buiten de politieke en bestuurlijke discussies om is er ook op internationaal niveau hulp toegezegd. Zo heeft de Mexicaanse president Claudia Sheinbaum aangekondigd dat haar land 72 bosbestrijdingsexperts stuurt, onder wie militairen van het noodhulpteam Plan DN3 en specialisten van Conafor, het Mexicaanse agentschap voor bosbeheer. Sheinbaum benadrukte dat Mexico ‘een land van vrijgevigheid en solidariteit’ wil zijn en voegde daar trots aan toe dat haar regering bij natuurrampen altijd bereid is steun te verlenen. Ook Canada, onder leiding van premier Justin Trudeau, heeft middelen toegezegd, waaronder blusvliegtuigen en brandweerploegen uit Ontario, Quebec en Alberta. Trudeau verklaarde dat ‘Canada en de Verenigde Staten meer zijn dan alleen buren: we zijn vrienden, vooral als de tijden moeilijk worden’. Bovendien hebben sommige Amerikaanse staten, waaronder Texas, bij monde van de gouverneur Greg Abbott, eveneens hulp aangeboden, wat enigszins opvallend is gezien de politieke breuklijnen tussen Texas en Californië.

De omvang van de humanitaire crisis neemt nog altijd toe. De meeste slachtoffers in Pasadena en Altadena betreffen mensen die hun woning niet konden of wilden verlaten. Onder hen waren volgens lokale verslagen meerdere ouderen die al decennialang in dezelfde buurt woonden en die zich niet lieten evacueren. Ook zijn er mensen met een fysieke beperking die te laat hulp kregen bij het vertrekken, waardoor ze niet aan het vuur konden ontkomen. De lijkschouwer van Los Angeles County verwacht dat het dodental nog verder kan stijgen naarmate de puinhopen toegankelijker worden en speciale eenheden met speurhonden de verkoolde restanten van woonwijken doorzoeken. Dertien mensen staan voorlopig nog als vermist geregistreerd. Er is door de autoriteiten een centrum ingericht waar nabestaanden en andere burgers een vermissing kunnen melden of waar mensen terechtkunnen voor hulp bij het zoeken naar hun dierbaren.

Daarnaast is er ook sprake van criminaliteit in het getroffen gebied. De sheriff van Los Angeles County, Robert Luna, bevestigde dat er ondertussen 22 arrestaties zijn verricht, variërend van brandstichting, het negeren van evacuatiebevelen tot aan plunderingen en diefstal in verlaten woonwijken. De lokale overheid heeft daarom een avondklok ingesteld van zes uur ’s avonds tot zes uur ’s ochtends in de meest risicovolle gebieden, waaronder delen van Pacific Palisades, Eaton en Pasadena. De sheriff benadrukte dat men streng op zal treden om te voorkomen dat ramptoerisme en criminele activiteiten verdere schade toebrengen aan de getroffen gemeenschappen. Hij riep mensen op vooral niet naar het rampgebied te komen om te kijken of foto’s te maken, omdat het gevaar nog niet geweken is en wegen nodig zijn voor hulpdiensten.

Ondertussen zijn er ook lichtpuntjes in de vorm van solidariteit en liefdadigheid. Talrijke vrijwilligers bieden aan om te helpen bij de opvang van evacués of dragen bij aan donaties van kleding, voedsel en andere goederen. Maar de autoriteiten hebben al laten weten dat de grote stroom hulp soms tot chaos leidt bij inzamelpunten. Crisiscentra in Koreatown en bij de paardenrenbaan Santa Anita Park moesten vrijwilligers tegenhouden omdat er al te veel mensen hielpen of te veel spullen brachten. Gedupeerden die alles zijn kwijtgeraakt, kunnen zo wel gratis spullen uitzoeken, al is de opluchting maar betrekkelijk, omdat de meesten hun oude leven volledig in puin achter zich hebben moeten laten.

Specialisten waarschuwen daarnaast voor de gevaren van giftige as. Ruïnes van verbrande huizen kunnen asbest, zware metalen en andere schadelijke stoffen bevatten. De brandweer dringt erop aan dat mensen niet op eigen initiatief tussen de puinhopen gaan zoeken. Zodra de situatie veilig genoeg is en teams de grond hebben getest, kan men terugkeren met beschermende kledij. Gezondheidsautoriteiten hebben intussen een noodverklaring afgegeven voor Los Angeles County vanwege de slechte luchtkwaliteit. Ze raden mensen in sterk vervuilde gebieden aan om binnen te blijven en eventueel maskers te dragen als zij echt naar buiten moeten.

Een lichte opsteker komt van het feit dat een aantal brandhaarden sinds vrijdag gedeeltelijk onder controle is gebracht. De Eaton-brand in en rond Pasadena, die tot dusver de meeste dodelijke slachtoffers maakte, zou volgens de brandweer voor ongeveer 15 procent beheerst zijn. De Palisades-brand staat op ongeveer 11 procent. Hoewel de percentages klein lijken, betekent het dat sommige bedreigde wijken veilig genoeg zijn bevonden zodat evacuatiebevelen konden worden ingetrokken. Veel mensen zoeken nu in de puinhopen naar kostbaarheden of onvervangbare bezittingen, zoals fotoalbums en sieraden. Hulpdiensten blijven echter hameren op waakzaamheid, want de branden laaien gemakkelijk weer op als de windkracht toeneemt.

Intussen schuilt achter de grote cijfers nog een persoonlijk drama voor talloze families. Onderweg naar de verschillende evacuatiecentra zijn mensen te zien die niet alleen hun huis, maar vaak ook hun werk of hun spaargeld zijn verloren. Een man in Altadena vertelde lokale media dat drie huizen van zijn familie in één straat volledig in as zijn gelegd. Hij somde de huizen van ooms, tantes en neven op, en verzuchtte dat ze ‘nu niets meer hebben, geen veilige plek, geen spullen, geen toekomstplan’. Zulke verhalen klinken overal, en veel evacués weten niet wanneer ze terug kunnen, of wat er van hun oude leven nog overeind staat.

Volgens schattingen van AccuWeather zouden de totale economische schade en bijbehorende kosten van deze reeks bosbranden kunnen oplopen tot 135 à 150 miljard dollar. De financiële lasten drukken niet alleen op individuele huiseigenaren, maar ook op verzekeraars, de staat Californië en zelfs de federale regering, die mogelijk noodhulp moet verstrekken. Eerdere grootschalige bosbranden in de staat waren al kostbaar, maar de huidige ramp zou weleens een nieuw record kunnen vestigen. De verwachting is bovendien dat de schade verder oploopt als de branden opnieuw aan kracht winnen door aankomende windstoten. Er wordt momenteel hard gewerkt aan het voorkomen van overslag naar dichtbevolkte delen van Los Angeles. Niemand wil dat het vuur de Hollywood Hills of andere iconische buurten bereikt.

Jack Smith, de speciale aanklager die de afgelopen jaren leiding gaf aan twee prominente federale strafzaken tegen Donald Trump, heeft zijn functie bij het Amerikaanse ministerie van Justitie neergelegd. Dit gebeurde kort voor de inauguratie van Trump als president op 20 januari, waarmee hij zijn tweede ambtstermijn aanvangt. Het ontslag van Smith, dat in stilte plaatsvond, is het einde van een omstreden periode waarin zijn onderzoeken regelmatig in de schijnwerpers stonden.

Volgens een juridische voetnoot van het ministerie van Justitie is Smith op 10 januari officieel vertrokken. Dit nieuws werd verder bevestigd door een rechtbankdocument en berichtgeving van Amerikaanse media, waaronder CBS News en Politico. Smiths beslissing om te vertrekken werd al verwacht, gezien de politieke context en Trumps aangekondigde plannen om juridische functionarissen te vervangen die betrokken waren bij zijn vervolgingen.

Onderzoeken naar Trump en juridische hindernissen
Jack Smith werd in november 2022 aangesteld als speciale aanklager om leiding te geven aan twee onderzoeken naar Donald Trump. Het eerste onderzoek richtte zich op Trumps pogingen om de presidentsverkiezingen van 2020 ongedaan te maken, waaronder het onder druk zetten van overheidsfunctionarissen en het aanzetten tot de bestorming van het Capitool op 6 januari 2021. Het tweede onderzoek draaide om de vermeende illegale opslag en verspreiding van geheime overheidsdocumenten in Trumps privéresidentie Mar-a-Lago in Florida.

Hoewel beide onderzoeken resulteerden in strafrechtelijke aanklachten tegen Trump, liepen ze tegen juridische obstakels aan. De zaak rond de geheime documenten werd in juli 2023 verworpen door de door Trump benoemde rechter Aileen Cannon, die oordeelde dat Smith onwettig was benoemd als speciale aanklager. Het onderzoek naar de verkiezingsinmenging liep stuk op een uitspraak van het Hooggerechtshof, dat Trump presidentiële immuniteit verleende voor handelingen die hij tijdens zijn eerste termijn als president had verricht.

Eindrapport en juridische strijd
Smiths vertrek werd openbaar gemaakt in de loop van de afronding van een uitgebreid eindrapport over zijn bevindingen in de zaken tegen Trump. Dit rapport, verdeeld over twee delen, bevat naar verluidt schadelijke details voor Trump en zijn voormalige medeverdachten. Het rapport is overgedragen aan minister van Justitie Merrick Garland, die heeft aangegeven dat hij de openbaarmaking van het deel dat betrekking heeft op de geheime documenten voorlopig zal uitstellen. Garland gaf wel aan dat hij voornemens is het rapport uiteindelijk volledig openbaar te maken.

De publicatie van het rapport wordt echter geblokkeerd door rechter Cannon, die een tijdelijk verbod heeft uitgevaardigd op verzoek van de advocaten van Trumps voormalige medeverdachten, Walt Nauta en Carlos De Oliveira. De advocaten beweren dat het rapport ‘eenzijdige’ en ‘onwettige’ beschuldigingen bevat en vrezen dat de inhoud ervan prejudiciële gevolgen kan hebben als de vervolging tegen hen wordt heropend.

Ondanks deze blokkade heeft een federale rechtbank recentelijk een verzoek van Trump en zijn bondgenoten afgewezen om het rapport volledig achter gesloten deuren te houden. De zaak wordt nu in hoger beroep behandeld, terwijl de deadline voor de publicatie steeds dichterbij komt.

Politieke en juridische implicaties
Smiths aftreden heeft bredere implicaties voor de toekomst van de Amerikaanse rechtsstaat en de scheiding der machten. Zijn onderzoeken hebben een juridisch precedent gecreëerd, waaronder een belangrijke uitspraak van het Hooggerechtshof over presidentiële immuniteit. Deze uitspraak stelt hoge eisen aan de vervolging van een voormalig president voor handelingen die tijdens zijn ambtsperiode zijn verricht.

Leden van Trumps team hebben Smiths onderzoeken consequent bestempeld als politiek gemotiveerd. Ze hebben minister Garland opgeroepen om verdere openbaarmaking van het rapport te blokkeren en beschuldigen het ministerie van Justitie ervan van het rechtssysteem een politiek wapen te maken. Trump heeft bovendien aangekondigd leden van zijn verdedigingsteam op hoge posities binnen het ministerie te benoemen waarmee de onafhankelijkheid van toekomstige juridische processen vrijwel verdwijnt.

Ondertussen heeft het Congres aangegeven stappen te willen ondernemen om het rapport in te zien en mogelijk openbaar te maken. Dit zou kunnen gebeuren via vertrouwelijke inzage voor congresleden of via het gebruik van de Freedom of Information Act. De juridische en politieke strijd rond Smiths werk lijkt daarmee nog lang niet ten einde.

Goeiemorgen FOK!

De dag begint met een mix van wolken en opklaringen. In de vroege ochtend is er kans op gladheid door bevriezing van natte weggedeelten, vooral in het binnenland, dus pas op als je de weg op gaat. De temperatuur ligt rond het vriespunt, 

De temperatuur loopt gedurende de ochtend op naar maximaal zo'n 5 graden in het noordwesten, maar blijft in het zuiden van Limburg waarschijnlijk rond het vriespunt hangen. Er staat weinig wind, dus het voelt misschien iets minder koud aan dan de thermometer aangeeft. Vooral als je toevallig in het zonnetje loopt.

Vanmiddag blijft het overwegend droog, met hier en daar een enkele lichte bui. De zon laat zich af en toe zien, wat de dag wat aangenamer maakt. De maximumtemperaturen variëren van 1 graad in het zuidoosten tot een graad of 6 aan de kust. De wind blijft zwak tot matig uit westelijke richtingen.

In de avond koelt het weer af en kunnen er opnieuw mistbanken ontstaan, vooral in het zuiden van het land. De minimumtemperaturen dalen naar rond het vriespunt in het oosten en zuidoosten, en ongeveer 5 graden aan zee. Het blijft droog en de wind is zwak.

Voor de liefhebbers van winterweer is er goed nieuws: de komende dagen blijft het rustig en overwegend droog winterweer, met 's nachts lichte tot matige vorst landinwaarts. Vanaf maandag wordt het iets zachter, maar echt warm weer zit er voorlopig niet in.

Let op: er is een waarschuwing van kracht voor gladheid in Noord-Holland tot 10:00 uur vanochtend. Wees voorzichtig op de weg en houd rekening met lokale omstandigheden.

Voor de actuele waarschuwingen kun je terecht op de website van het KNMI.

Rhenen (Foto: Pukeko)

Ook een foto inzenden? Dat kan hier!
Jouw foto of filmpje bij het weerbericht? Deze is te mailen via weer@fok.nl of up te loaden via ons fotoforum. Vermeld bij de foto waar deze ongeveer is gemaakt.

Meepraten over het weer? Dat kan op ons weerforum waar de atmosfeer op ontploffen staat:
WKN - De atmosfeer staat op ontploffen.
Of uiteraard in de reacties onder het weerbericht.